SỰ THẬT NÀO VỀ QUÂN ĐỘI NGA? HAY CHỈ LÀ MỘT LỰC LƯỢNG QUÂN SỰ ĐƯỢC TRANG BỊ TẬN RĂNG BẰNG TUYÊN TRUYỀN 

Nguồn tin từ Frankfurter Allgemeine Zeitung cho biết: Các sự kiện gần đây khiến quân đội Nga lộ rõ ​​vẻ yếu kém. Hơn nữa, tại mặt trận miền đông Ukraine, tốc độ tiến quân vốn đã chậm chạp của quân đội Nga lại càng trì trệ hơn, trong bối cảnh số lượng thương vong được cho là đang gia tăng. Matthias Uhl chưa thể đưa những diễn biến trong vài tuần qua vào cuốn sách *Wie stark ist Russland wirklich? Die Wahrheit über Putins Militärmacht* (Nga thực sự mạnh đến mức nào? Sự thật về sức mạnh quân sự của Putin) của mình. Tuy nhiên, chúng dường như lại củng cố luận điểm của ông rằng năng lực quân sự của Nga thường bị đánh giá cao quá mức. Uhl bác bỏ nhận định của nhiều chuyên gia cho rằng Nga có khả năng tấn công NATO trong vài năm tới. Ông coi đây là sự phóng đại nguy hiểm, có thể dẫn đến những tính toán sai lầm khi các nước tìm cách củng cố năng lực quốc phòng của chính mình.

Uhl không phải là người còn nuôi ảo tưởng về bản chất của chế độ Nga; ông không hề xem nhẹ tính hiếu chiến của chế độ này. Trong phần mở đầu của cuốn sách đầy lôi cuốn này, ông mô tả mục tiêu của mình như sau: "Chỉ có một bức tranh chân thực, không tô vẽ về tình hình hiện tại mới giúp chúng ta đánh giá đúng mức các mối đe dọa từ Nga và ứng phó với chúng một cách chừng mực, hợp lý." Cuốn sách của ông nhằm mục đích làm kim chỉ nam cho các cuộc thảo luận về cách thức đạt được mục tiêu này.

Trái với lời hứa hẹn có phần tự tin thái quá trong tiêu đề phụ, cuốn sách không thực sự tiết lộ "sự thật về sức mạnh quân sự của Putin". Là một học giả nghiêm chỉnh, chính tác giả cũng nhiều lần làm rõ những hạn chế trong kiến ​​thức của mình cũng như những yếu tố chưa chắc chắn trong các kết luận mà ông đưa ra. Một điểm mạnh nổi bật trong tác phẩm của ông là chiều sâu lịch sử khi đề cập đến vấn đề này. Những mô tả chi tiết về quá trình phát triển của quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh giúp độc giả hiểu rõ nền tảng tạo nên lực lượng vũ trang Nga ngày nay. Một nghìn tỷ Euro cho quốc phòng

Uhl phân tích chi tiết cách cuộc chạy đua vũ trang với Tây phương góp phần vào sự sụp đổ của Liên Xô, cũng như cách quân đội và tổ hợp công nghiệp quân sự của Nga tan rã trong thập niên 1990; Ví dụ, sản lượng của ngành công nghiệp quốc phòng Nga đã sụt giảm gần 90% trong khoảng thời gian từ năm 1991, năm cuối cùng của Liên bang Xô viết, đến năm 1997. Uhl viết: "Sự suy thoái của ngành công nghiệp quốc phòng Nga chỉ chấm dứt khi Wladimir Putin lên nắm quyền".

Tuy nhiên, nguồn ngân sách khổng lồ được rót vào việc tối tân hóa quân đội Nga kể từ năm 2000 đã không mang lại kết quả rõ rệt, cả trong lĩnh vực công nghiệp lẫn quân sự, cho đến sau năm 2010. Theo Uhl, vào thời điểm xảy ra cuộc tấn công Ukraine, Nga đã sở hữu "một ngành công nghiệp quốc phòng có năng lực và trình độ kỹ thuật cao". Ông tính toán rằng Nga đã đầu tư khoảng 1.000 tỷ Euro để trang bị cho quân đội và mở rộng ngành công nghiệp quốc phòng trong suốt 22 năm, từ khi ông Putin lên nắm quyền cho đến khi nổ ra cuộc chiến tranh toàn diện chống lại Ukraine, trong khi Bundeswehr (Quân đội Đức) chỉ chi 155 tỷ Euro cho việc mua sắm khí tài quân sự trong cùng khoảng thời gian đó.

Song song với đó, quân đội Nga đã trải qua những thay đổi đáng kể về cơ cấu, trở nên tinh gọn và linh hoạt hơn. Những cải cách này là hệ quả trực tiếp từ cuộc chiến với Georgia vào tháng 8 năm 2008. Mặc dù quân đội Nga nhanh chóng đánh bại đối thủ có lực lượng mỏng hơn nhiều, nhưng màn thể hiện của họ lại rất kém cỏi. Tuy nhiên, có một điều vẫn không thay đổi kể từ đó, một thực tế được minh chứng trong cuốn sách bằng các ví dụ đương đại: "Ẩn sau vẻ hào nhoáng của 'cỗ máy quân sự vận hành trơn tru' thường thấy tại các cuộc duyệt binh là một quân đội thực chất bị bao trùm bởi nạn tham nhũng lan rộng đến tận các cấp lãnh đạo cao nhất, tình trạng ngược đãi cấp dưới có hệ thống và lòng tham lam trơ trẽn". Đổi mới thực sự và điểm yếu về cơ cấu

Đổi mới thực sự và điểm yếu về cơ cấu

Trong một trong những chương thuyết phục nhất, Uhl làm sáng tỏ bản chất thực sự của các hệ thống vũ khí mới thường xuyên được Putin phô trương, những hệ thống được tuyên bố là mang tính cách mạng về công nghệ và độc nhất vô nhị trên toàn cầu. Ông viết: "Trong nhiều thập kỷ, chính sách quân sự và vũ khí của Nga mang đặc điểm là sự pha trộn kỳ lạ giữa đổi mới kỹ thuật thực sự, điểm yếu về cơ cấu và các động thái phô trương mang tính chính trị". Một số hệ thống vũ khí được Putin ca ngợi đã được khai triển chống lại Ukraine; tuy nhiên, các loại vũ khí như "Kinzhal", "Zircon" và "Oreshnik" đã không chứng tỏ được mình là những "vũ khí thần kỳ". Uhl kết luận rằng tác động chính của chúng chỉ mang tính tuyên truyền.

Thông qua việc lấy hai hệ thống sử dụng năng lượng hạt nhân, ngư lôi "Poseidon" và hỏa tiễn "Burevestnik, làm ví dụ, Uhl mô tả cách Putin khôi phục những ý tưởng từng được theo đuổi rồi lại bị bỏ dở trong thời kỳ Liên Xô. Đối với cả hai trường hợp, ông đều đặt câu hỏi về giá trị quân sự thực tế của các hệ thống này và coi chúng chủ yếu là công cụ chính trị.

Những kết luận mang tính chính trị của Uhl ở phần cuối cuốn sách không thuyết phục bằng những phân tích của ông về quân đội Nga. Ông nhiều lần nhắc đến các chính sách của Tây phương trong Chiến tranh Lạnh, những chính sách mà ông đánh giá là thành công, nhưng sau đó lại lập luận rằng thách thức cốt lõi trong tương lai nằm ở việc phân bổ nguồn lực quốc phòng sao cho "đáp ứng được các yêu cầu của thế kỷ 21 thay vì rập khuôn theo mô hình Chiến tranh Lạnh trước đây". Rốt cuộc, lời cảnh báo của Uhl về việc không nên đánh giá quá cao sức mạnh của Nga lại dẫn đến một sai lầm có lẽ còn nguy hiểm hơn: đánh giá thấp đối thủ, khi ông viết rằng "NATO là một con gấu đang ngủ mà Nga, cùng lắm, chỉ có thể gặm nhấm nhẹ nhàng". Những phân tích dựa trên dữ liệu thực tế phong phú của chính ông lại mâu thuẫn với kết luận đó.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 23-7-2026