XUNG ĐỘT TRUNG ĐÔNG ĐƯA GIÁ DẦU LÊN 100 USD: CÁC QUỐC GIA VÙNG VỊNH XÂY DỰNG GIẢI PHÁP THAY THẾ EO BIỂN HORMUZ
Nguồn tin Euronews (Deutsch): Trước khi xung đột nổ ra, khoảng 15 triệu thùng dầu từ vùng Vịnh được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Trong thời bình, khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn thế giới đi qua "điểm nghẽn" hàng hải quan trọng này.
Trong bối cảnh eo biển này phần lớn bị phong tỏa và giá dầu tăng cao, các quốc gia vùng Vịnh đang đẩy mạnh ít nhất 7 dự án đường ống lớn. Một số dự án đang được xây dựng, trong khi số khác vẫn đang ở giai đoạn lập kế hoạch hoặc đàm phán. Theo các quan chức vùng Vịnh, các công ty năng lượng và chuyên gia phân tích thị trường, những dự án này nhằm chuyển hướng dòng chảy dầu qua Biển Đỏ, Kênh đào Suez và Vịnh Oman.
Khi căng thẳng liên quan đến cuộc xung đột có sự tham gia của Iran leo thang trở lại trong tháng này, giá dầu thô Brent đã tăng lên mức 100 USD/thùng vào thứ Năm 23–7, lần đầu tiên chạm mức này kể từ tháng 5. Sau một đợt ngừng bắn ngắn hạn vào tháng 6, giá dầu từng duy trì ở mức khoảng 72 USD. Giá dầu chuẩn của Mỹ (WTI) cũng đã vượt mốc 90 USD.
"Việc phụ thuộc quá nhiều vào eo biển Hormuz không còn là chiến lược dài hạn hợp lý nữa," bà Victoria Grabenwöger, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại công ty dữ liệu Kpler, nhận định.
Hiện đã có 2 tuyến đường thay thế, mặc dù cả hai đều đang dần đạt đến giới hạn công suất.
Tuyến đường ống Đông-Tây của Ả Râp Saudi, được xây dựng vào những năm 1980 khi Teheran đe dọa hoạt động vận tải biển trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq, có nhiệm vụ vận chuyển dầu thô từ tổ hợp Abqaiq đến Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Từ đó, các tàu chở dầu sẽ di chuyển về phía nam tới Biển Ả Rập hoặc ngược lên phía bắc tới Kênh đào Suez.
Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đang chuyển hướng nhiều dầu hơn đến Fujairah, cảng của nước này nằm trên Vịnh Oman, cách eo biển Hormuz khoảng 145 km về phía nam.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trước khi xung đột nổ ra, tổng công suất dự phòng của cả hai tuyến đường ống này dao động từ 3,5 đến 5,5 triệu thùng mỗi ngày. Hiện nay, chúng đang hoạt động gần như hết công suất, vận chuyển khoảng 6,5 triệu thùng dầu mỗi ngày. Công ty dầu khí quốc gia của Abu Dhabi cũng đang đẩy nhanh tiến độ một dự án đã được khởi động từ trước khi xung đột bắt đầu. Đường ống dẫn dầu dài 300 km tới Fujairah, với chi phí xây dựng 3 tỷ USD, chạy song song với một đường ống hiện có. Theo công ty dữ liệu Kpler, dự án này được thiết kế để tăng công suất vận chuyển thêm hơn 1,2 triệu thùng mỗi ngày và hiện đã hoàn thành được khoảng một nửa khối lượng công việc. Công ty dự báo mốc thời gian hoàn thành chính thức sẽ bị lùi từ đầu năm 2027 sang giữa năm 2027 do cần phải mở rộng cảng tiếp nhận.
Kpler cho rằng ngay cả tiến độ này cũng khó có thể hình dung được nếu không có sự kiện phong tỏa nói trên.
Chuyển hướng vận chuyển dầu qua Biển Đỏ: Giải pháp tạm thời đi kèm rủi ro
Tuyến đường qua Biển Đỏ cũng tiềm ẩn những điểm yếu riêng. Các sự kiện trong tuần này một lần nữa làm rõ điều đó.
Lực lượng nổi dậy Houthi tại Yemen (được Iran hậu thuẫn) đã tuyên bố phong tỏa các tàu có liên hệ với Ả Rập Saudi nhằm trả đũa việc nước này áp đặt lệnh phong tỏa đối với Yemen và thực hiện cuộc tấn công vào sân bay Sanaa. Hôm thứ Năm, lực lượng này thông báo đã tấn công 2 tàu chở dầu của Ả Rập Saudi là *Encelia* và *Layla*, đồng thời cho biết cả hai tàu đều đã bốc cháy.
Truyền thông nhà nước Ả Rập Xê Út xác nhận xảy ra hỏa hoạn ở phần mũi tàu *Encelia* nhưng cho biết không có thương vong nào. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) báo cáo rằng một tàu chở dầu đã bị trúng "một vật thể lạ" ở khu vực phía tây nam Al Shuqaiq.
Trước đó, nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn này từng gây gián đoạn hoạt động tại eo biển Bab al-Mandab, tuyến đường thủy huyết mạch chiếm khoảng 12% lưu lượng thương mại toàn cầu. Vào năm 2019, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Houthi thậm chí đã buộc đường ống dẫn dầu Đông-Tây phải tạm ngừng hoạt động.
Iraq đặt cược 60 tỷ USD vào Washington
Nhu cầu tìm kiếm các giải pháp thay thế đang trở nên cấp thiết nhất tại Iraq. Quốc gia này thu về khoảng 90% ngân sách chính phủ từ xuất cảng dầu mỏ và đã phải cắt giảm sản lượng do sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
Thủ tướng Ali al-Zaidi đã trở về từ Washington vào tuần trước. Theo Reuters, ông đã ký kết 48 thỏa thuận với các công ty Hoa Kỳ tại đây. Các thỏa thuận này bao gồm các lĩnh vực năng lượng, y tế và công nghệ với tổng giá trị hơn 60 tỷ USD. Các công ty tham gia bao gồm ExxonMobil, Shell, Halliburton, KBR và GE Vernova.
Điểm nhấn quan trọng nhất là thỏa thuận về việc khôi phục đường ống dẫn dầu vốn đã ngừng hoạt động từ lâu, chạy từ các mỏ dầu Kirkuk đến cảng Baniyas bên bờ Địa Trung Hải. Theo truyền thông nhà nước Iraq, Chevron sẽ là đơn vị triển khai dự án này. Bộ Ngoại giao Mỹ đã hoan nghênh kế hoạch trên, mô tả đây là "hành lang năng lượng trọng yếu" với công suất ban đầu đạt 2 triệu thùng mỗi ngày.
Baghdad cũng đang cân nhắc xây dựng một đường ống dẫn dầu nối từ Basra đến cảng Aqaba của Jordan.
Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ, ông Tom Barrack, nhận định rằng các thỏa thuận này sẽ khiến vai trò của Eo biển Hormuz chỉ còn "như một dòng chú thích" mà thôi.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 27-6-2026
