STARLINK CỦA ELON MUSK LẠI GIÁN ĐOẠN - KIEW DÙNG HỆ THỐNG CỦA ISRAEL ĐỂ THAY THẾ
Artikel von Kahn, LéonardoVolkery, Carsten/Handelsblatt, ngày 13-11: Trước tình trạng dịch vụ Internet vệ tinh Starlink của Mỹ liên tục gặp trục trặc, Ukraine đang ngày càng dựa vào một giải pháp thay thế do công ty HiSky của Israel cung cấp. Theo các nhân viên của HiSky chia sẻ với tờ *Handelsblatt*, các thiết bị đầu cuối vệ tinh nặng 6 kg của công ty này hiện đang được lắp đặt trên các máy bay không người lái (Drohne) của Ukraine để hỗ trợ công tác điều khiển và chọn mục tiêu.
Khác với SpaceX, đơn vị vận hành Starlink, do công ty có trụ sở gần trung tâm công nghệ Tel Aviv này không sở hữu mạng lưới vệ tinh riêng; thay vào đó, họ sử dụng vệ tinh từ các nhà cung cấp bên thứ ba như Eutelsat. Dù các thiết bị đầu cuối của HiSky có công suất thấp hơn so với đối thủ từ Mỹ, chúng lại mang đến độ tin cậy cao hơn. HiSky cho biết họ đã cung cấp hơn 7.500 thiết bị đầu cuối trên toàn thế giới.
Tại một triển lãm thương mại về máy bay không người lái ở Tel Aviv hôm thứ Năm 12-11, gian hàng của HiSky đã thu hút sự chú ý lớn. Một người tham dự nhận xét: "Đây chính là hệ thống mà phía Ukraine đang sử dụng hiện nay". Chính phủ Ukraine chưa đưa ra xác nhận chính thức về việc sử dụng hệ thống này, còn CEO Erez Antebi của HiSky từ chối bình luận khi được *Handelsblatt* hỏi đến, dù ông cũng không phủ nhận thông tin đó. Tất cả nhân viên công ty đều được chỉ đạo không trả lời các câu hỏi liên quan đến Ukraine.
Chính phủ tại Kiew đang nhanh chóng tìm kiếm các giải pháp thay thế cho Starshield, phiên bản quân sự của Starlink. Tổng thống Ukraine Volodymyr Selenskyy cho biết hôm thứ Năm: "Thật không may, trong vài ngày qua, các đơn vị của chúng tôi đã gặp phải tình trạng gián đoạn nghiêm trọng đối với hoạt động của Starshield trên lãnh thổ Ukraine". Ông lưu ý rằng các vấn đề này ảnh hưởng đến toàn bộ chiều dài tiền tuyến cũng như các vùng lãnh thổ đang bị Nga chiếm đóng, đồng thời mô tả đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là những "hạn chế mang tính hệ thống".
Đây là lần gián đoạn lớn thứ hai trong thời gian gần đây. Trước đó, vào tháng 10, SpaceX đã giới hạn tốc độ tối đa đối với các thiết bị, chẳng hạn như máy bay không người lái, khi vận hành thông qua Starlink trong khoảng thời gian 10 ngày. Vào thời điểm đó, trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ, Elon Musk, một trong những người ủng hộ nổi bật nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã thúc giục Kiew ngừng các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Sau khi chịu áp lực từ dư luận, dịch vụ này đã được khôi phục. Theo Zelenskyy, một giới hạn tốc độ tối đa là 161 km/h hiện đã được áp đặt trở lại. Hệ quả là, các thiết bị bay không người lái (Drohne) sử dụng thiết bị đầu cuối Starlink sẽ mất kết nối internet, và do đó mất khả năng cơ động, khi đạt đến tốc độ này. Kết quả là, lực lượng phòng thủ Ukraine không còn có thể đánh chặn hiệu quả các Drohne của Nga, vốn thường bay với tốc độ lên tới hàng trăm km/h. "Thật không may, điều này lại tiếp tay cho phía Nga sát hại thêm nhiều người Ukraine," Selenskyy phát biểu.
Mặc dù Tổng thống Ukraine không nói rõ, nhưng tại Kiew đang dấy lên nghi vấn rằng việc hạn chế tốc độ này có liên quan đến các cuộc đàm phán hòa bình diễn ra trong tuần này tại Abu Dhabi, Moscow và Dublin. Có suy đoán cho rằng phía Mỹ có thể đang sử dụng lợi thế này để gây áp lực, buộc Ukraine phải tỏ ra nhượng bộ hơn trong các cuộc đàm phán với Nga.
Với HiSky, Ukraine hiện đã giảm bớt phần nào sự phụ thuộc vào ý muốn chính trị của Musk và Trump. "Với Starlink, mọi quyền kiểm soát đều nằm trong tay một cá nhân duy nhất, người có thể tắt toàn bộ hệ thống bất cứ lúc nào," một nhân viên của HiSky nhận xét, ám chỉ đến Musk. Trong khi đó, tại HiSky, một hành động như vậy thậm chí là không thể thực hiện được về mặt kỹ thuật.
Khác với Starlink, HiSky không phải là một hệ thống kết hợp hoàn chỉnh. Ngoài thiết bị đầu cuối, công ty này còn cung cấp trạm mặt đất và hệ thống quản lý mạng; tuy nhiên, băng thông truyền dẫn lại được thuê từ các nhà vận hành vệ tinh khác. Do các vệ tinh địa tĩnh (geostationary satellites) bay ở quỹ đạo cao hơn nhiều so với các vệ tinh trong chùm vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) của Starlink, độ trễ tín hiệu tại đây cũng cao hơn, đồng nghĩa với việc các lệnh điều khiển sẽ phản hồi chậm hơn đôi chút. Theo một nhân viên của HiSky, quân đội Ukraine hiện đang sử dụng mẫu thiết bị Smartlite Sirius 16x16 Ku. Công ty cho biết thiết bị này đạt tốc độ truyền dữ liệu tối đa là 2.000 Kilobit mỗi giây, con số này thấp hơn gấp hàng trăm lần so với tốc độ mà Starlink cung cấp. Trong bảng so sánh của chính mình, HiSky đánh giá tốc độ dữ liệu của họ ở mức "trung bình", trong khi xếp hạng của Starlink là "cao".
Do đó, hệ thống này chỉ có thể truyền tải các gói dữ liệu nhỏ. Mặc dù không đủ để điều khiển Drohne thông qua luồng video trực tiếp, nhưng nó hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu gửi các lệnh điều khiển, chẳng hạn như điều chỉnh lộ trình bay hoặc chọn mục tiêu cho Drohne. Một lợi thế quan trọng là khả năng truy cập Internet không bị giới hạn bởi vị trí địa lý. Ngay từ đầu, SpaceX đã không cung cấp dịch vụ trên lãnh thổ Nga. Ngược lại, thiết bị đầu cuối của HiSky, một tấm ăng-ten phẳng, sáng màu, có thể tự định hướng về phía bất kỳ vệ tinh thương mại nào hoạt động ở băng tần Ku hoặc Ka, miễn là chùm tín hiệu của vệ tinh đó bao phủ khu vực người dùng đang ở.
Hệ thống này có thể chuyển đổi linh hoạt giữa các vệ tinh địa tĩnh và các vệ tinh trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp. Nếu một nhà cung cấp ngừng hoạt động hoặc tín hiệu bị gây nhiễu, hệ thống sẽ tự động chuyển sang kết nối với một vệ tinh khác. Để chứng minh khả năng hoạt động với cả các vệ tinh quỹ đạo tầm thấp, HiSky dẫn chứng trường hợp vệ tinh "Ella-1", một dự án mà công ty đã phát triển cách đây vài năm với sự hợp tác cùng Spire và Cơ quan Vũ trụ Âu Châu (ESA).
Tiếp đến là vấn đề chủ quyền dữ liệu. Với Starlink, dữ liệu đi qua các trung tâm dữ liệu của nhà cung cấp. Ngược lại, HiSky khẳng định họ không truy cập vào dữ liệu của khách hàng. Theo đại diện công ty, khách hàng tự vận hành mạng lưới riêng, trong đó lưu lượng truy cập chỉ đi qua các trạm mặt đất của chính họ thay vì thông qua cơ sở hạ tầng của bên thứ ba, nhờ đó, khách hàng giữ toàn quyền kiểm soát dữ liệu của mình.
Một ưu điểm khác là khả năng tàng hình. HiSky quảng bá hệ thống của mình dựa trên đặc tính có xác suất bị chặn hoặc bị phát hiện rất thấp, một khái niệm trong giới kỹ thuật gọi là LPI/LPD (Low Probability of Intercept/Detection). Công ty giải thích rằng tín hiệu được phân tán theo cách khiến nó gần như hòa lẫn vào mức nhiễu nền.
Sự phụ thuộc vào SpaceX trong lĩnh vực liên lạc vệ tinh không chỉ là thách thức riêng của Ukraine; Liên minh Âu châu (EU) cũng nhận thấy họ cần phải bắt kịp trong lĩnh vực này. Guntram Wolff, một nhà kinh tế tại Đại học Tự do Brüssel (Université Libre de Bruxelles), cho biết: "Việc người Âu châu chúng ta thiếu một giải pháp thay thế cho Starlink là một vấn đề lớn. Chúng ta đang phải phụ thuộc vào thiện chí của Hoa Kỳ".
Thông qua chương trình GovSatCom của EU, các vệ tinh Âu châu hiện đang được kết nối với nhau. Hơn nữa, một chùm vệ tinh chuyên biệt của Âu châu mang tên Iris2 cũng đang được lên kế hoạch phát triển để hoàn thiện vào năm 2030. Ông Wolff nhấn mạnh rằng việc thực hiện điều này ở cấp độ EU, thay vì để từng quốc gia tự hành động, là yếu tố sống còn về mặt chiến lược; một cách tiếp cận thống nhất sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ và củng cố sự gắn kết của EU trong các vấn đề an ninh.
Ủy ban Âu châu cũng dự định ưu tiên các công ty Âu châu khi phân bổ các tần số liên lạc di động, một động thái khiến SpaceX không hài lòng. Trong tương lai, chỉ một phần ba số tần số này sẽ được dành cho các nhà cung cấp ngoài Âu châu. Chia sẻ với tờ *Handelsblatt* gần đây, bà Henna Virkkunen, Ủy viên Âu châu phụ trách các vấn đề kỹ thuật số, cho biết: "Đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ vệ tinh và không gian, những lĩnh vực có tầm quan trọng sống còn trong thế giới ngày nay, chúng tôi muốn xây dựng năng lực độc lập của riêng mình".
(Có sự hỗ trợ của AI)
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 15-11-2026
