CHIẾN TRANH IRAN TẠO THÀNH MỘT CUỘC ĐẤU ĐÁ QUYỀN LỰC GIỮA QUỐC HỘI VÀ TRUMP
Tác giả bài viết : David Ehl - Một tổng thống Mỹ chỉ có thể ra lệnh tiến hành một chiến dịch quân sự mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội trong vòng 60 ngày, thời hạn này kết thúc vào ngày 1 tháng 5. Có một số kịch bản mà Tổng thống Donald Trump có thể tiến hành.
Donald Trump thích tự thể hiện mình là một tổng thống mạnh mẽ, là tổng tư lệnh quân đội, ông có thể khởi xướng một chiến dịch quân sự, nhưng sau đó phải thông báo chính thức cho Quốc hội trong vòng 48 giờ.
Trong cuộc chiến tranh Iran, ông đã làm như vậy đúng hạn vào ngày 2 tháng 3. Nhưng giờ đây, một thời hạn thứ hai đang đến gần: Một chiến dịch như vậy chỉ có thể kéo dài 60 ngày mà không cần sự chấp thuận của các hạ nghị sĩ và thượng nghị sĩ. Thời hạn này hết hạn vào ngày 1 tháng 5.
Trừ khi một giải pháp đàm phán giữa Washington và Teheran được hình thành trước thời điểm đó, tổng thống sẽ phải thực hiện các bước tiếp theo để hợp pháp hóa hành động quân sự chống lại Iran. Trump, người trong nhiệm kỳ thứ hai thường xuyên điều hành bằng sắc lệnh hành pháp mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội.
Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh là gì?
Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh quy định cách phân chia quyền lực giữa Quốc hội và Tổng thống trong trường hợp chiến tranh xảy ra. Ngay cả khi được soạn thảo lần đầu vào năm 1973, Tổng thống Richard Nixon khi đó đã không thích dự luật này. Tuy nhiên, quyền phủ quyết của ông đã bị bác bỏ bởi đa số 2/3 trong Quốc hội, do đó luật này có hiệu lực.
Nghị quyết này được coi là bài học rút ra từ Chiến tranh Việt Nam, cuộc chiến mà Hoa Kỳ đã góp phần gây ra từ những năm 1950 và không được Quốc hội cho phép cho đến năm 1964.
Gần 240 năm trước, các nhà lập quốc của Hoa Kỳ đã phân chia vấn đề chiến tranh trong Hiến pháp: Tổng thống là tổng tư lệnh quân đội , nhưng chỉ Quốc hội mới có quyền tuyên chiến. Giờ đây, việc tuyên bố chiến tranh đã không còn được ưa chuộng; tuyên bố chiến tranh chính thức cuối cùng của Quốc hội là vào ngày 4 tháng 6 năm 1942, chống lại Bulgarien, Ungarn và Rumänien, những nước đồng minh của Đức Quốc xã trong Thế chiến II.
Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh bảo đảm Quốc hội vẫn có tiếng nói ngay cả trong các cuộc xung đột hiện đại mà không cần tuyên bố chiến tranh chính thức, đồng thời bảo toàn quyền quyết định của tổng thống trong các tình huống khẩn cấp. Diễn biến tiếp theo không chỉ phụ thuộc vào các quyết định được đưa ra ở Washington mà còn phụ thuộc vào sự bất ổn kéo dài ở Trung Đông.
Gia hạn có thể xảy ra, nhưng chỉ có thời hạn trong 30 ngày
Theo luật, tổng thống Mỹ có thể gia hạn thời hạn 60 ngày thêm 30 ngày nữa, đặc biệt là để tạo điều kiện cho việc rút quân có trật tự. Nhà kinh tế học Stormy-Annika Mildner, người đứng đầu viện nghiên cứu Aspen Institute Germany, cho rằng đây là kịch bản có khả năng xảy ra nhất.
“Tôi dự đoán Trump sẽ viện dẫn thời hạn 30 ngày bổ sung, lập luận rằng đã có tiến triển trong cuộc xung đột, lệnh ngừng bắn đã được thiết lập và chiến tranh sắp kết thúc, vì vậy cần thời gian này để hoàn tất quá trình,” Mildner nói với DW.
Tuy nhiên, lập luận này sẽ bị suy yếu nếu tình hình ở eo biển Hormuz, chẳng hạn, leo thang hơn nữa và lệnh ngừng bắn hiện tại, có hiệu lực vô thời hạn, bị vi phạm nhiều lần và trên diện rộng. “Nếu xung đột leo thang hơn nữa, thì việc viện dẫn hoặc lập luận về thời hạn 30 ngày này dĩ nhiên sẽ gây tranh cãi hơn nữa,” Mildner nói.
Tờ New York Times chỉ ra một khả năng khác. Theo tờ báo này, Trump có thể khẳng định rằng quy tắc 60 ngày không áp dụng trong trường hợp cụ thể này.
Năm 2011, người tiền nhiệm của ông, Barack Obama, đã lập luận tương tự về các cuộc không kích được Liên Hợp Quốc phê chuẩn ở Libyen: Cuộc can thiệp quân sự không liên quan đến giao tranh kéo dài, đặc biệt là không có quân bộ binh, Obama đã nói vào thời điểm đó.
5 nghị quyết chống lại sự can thiệp quân sự và 5 lần bác bỏ
Tuy nhiên, theo quy tắc, các tổng thống thường tìm kiếm sự chấp thuận của người dân và đặc biệt là Quốc hội trước khi phát động các chiến dịch quân sự lớn ví dụ, George W. Bush trước Chiến tranh Iraq năm 2003. Việc Trump không làm như vậy với cuộc tấn công của Mỹ-Israel chống lại Iran là một điểm yếu mà các đại diện và thượng nghị sĩ đảng Dân chủ đối lập đã khai thác nhiều lần: Kể từ đầu tháng 3, đã có tổng cộng 5 cuộc bỏ phiếu tại cả hai viện về các nghị quyết nhằm cản trở hành động của Trump. Đúng như dự đoán, các nghị quyết đã thất bại do đảng Cộng hòa chiếm đa số ở cả hai viện, mặc dù một số nghị quyết chỉ thất bại với tỷ lệ chênh lệch tương đối nhỏ.
“Ngoài việc thông qua các nghị quyết, Quốc hội có rất ít lựa chọn để chủ động chấm dứt chiến tranh,” Stormy-Annika Mildner thuộc Viện Aspen cho biết. “Một công cụ hiệu quả là ngừng cấp kinh phí. Tuy nhiên, điều đó khó có thể khả thi về mặt chính trị.” Quân đội Mỹ đã ăn sâu vào xã hội, và việc cắt giảm kinh phí cho quân đội có thể sẽ gặp ít sự ủng hộ từ các đảng phái khác nhau.
Quốc hội đã bắt đầu nghĩ đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Nhưng cuộc bỏ phiếu đã diễn ra tại Quốc hội không nhất thiết có nghĩa là cuộc bỏ phiếu lthứ sáu, sau thời hạn 60 ngày, sẽ chắc chắn được thông qua. Theo tờ New York Times, một số đảng viên Cộng hòa đã tuyên bố sẽ xem xét lại hành vi bỏ phiếu trong tương lai của họ.
John Curtis, thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đến từ Utah, đã công bố một bài luận mà ngay câu đầu tiên đã nêu rõ lập trường của ông: “Tôi sẽ không ủng hộ bất kỳ hành động quân sự kéo dài nào quá 60 ngày mà không có sự chấp thuận của Quốc hội.”
Tuy nhiên, Giám đốc Aspen, Mildner, cho rằng việc cho phép tiếp tục chiến tranh "không mấy khả thi": "Đối với nhiều đảng viên Cộng hòa, việc bỏ phiếu chống lại các nghị quyết chấm dứt chiến tranh dễ dàng hơn về mặt chính trị so với việc chủ động cho phép tiếp tục chiến tranh. Điều sau ngụ ý trách nhiệm chung rõ ràng về thời gian, chi phí và rủi ro của việc triển khai quân sự, và do đó, tiềm ẩn rủi ro đáng kể, đặc biệt là khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần."
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ diễn ra vào ngày 3 tháng 11, trong đó tất cả 435 ghế tại Hạ viện và 35 trong số 100 ghế tại Thượng viện sẽ được bầu lại. Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường là cơ hội để trừng phạt hiệu quả hoạt động của tổng thống, và năm nay, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy đảng Cộng hòa của Trump có thể mất đa số tại cả hai viện.
Chuyên gia cố vấn chính trị Mỹ Jonathan Katz của Viện Brookings nói với DW rằng các ứng cử viên đang theo dõi rất sát sao các cuộc thăm dò, đặc biệt là ở các tiểu bang và khu vực dự kiến sẽ có cuộc đua sít sao. "Đồng thời, việc bỏ phiếu chống lại sự can thiệp quân sự của Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ là một động thái chính trị đầy rủi ro. Các thành viên Đảng Cộng hòa trong Quốc hội có nhiều khả năng sẽ chọn cách an toàn hơn là đối đầu với tổng thống, người nổi tiếng là hay tấn công các thành viên Đảng Cộng hòa trong Quốc hội bị coi là không trung thành."
Một lý do khiến tỷ lệ ủng hộ tổng thống thấp là chi phí sinh hoạt cao, trầm trọng hơn do giá nhiên liệu tăng mạnh vì chiến tranh Iran. Ngay cả trong nhóm cử tri ủng hộ Trump (MAGA) vốn đoàn kết, vẫn có những lời chỉ trích mạnh mẽ về cuộc chiến. Do đó, áp lực đối với tổng thống là rất lớn để tìm ra một giải pháp giữ thể diện trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, bất kể Quốc hội cuối cùng sẽ tham gia như thế nào.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 26-4-2026
