ĐÂY LÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TỒI TỆ NHẤT CÓ THỂ SẼ XẢY RA TRONG 2 NĂM TỚI DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA TRUMP
Artikel von Marc von Lüpke/t-online, ngày 5-11 : Người dân Mỹ đã bỏ phiếu, và tát mạnh vào mặt Donald Trump. Nhà khoa học chính trị Stephan Bierling giải thích ý nghĩa chiến thắng của đảng Dân chủ và những khía cạnh mà ông Trump vẫn tiếp tục gây ra mối đe dọa.
Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đã trở thành một thất bại lớn đối với Donald Trump và đảng Cộng hòa: đảng Dân chủ đã tước đi thế đa số của đảng Cộng hòa tại cả hai viện của Quốc hội Mỹ. Nhưng điều này thực sự có ý nghĩa gì, khi mà trong quá khứ, Tổng thống Trump từng cho thấy ông chẳng mấy bận tâm đến các rào cản hay hạn chế? Đảng Dân chủ có thể kiềm chế ông ở đâu, và ở đâu ông vẫn sẽ tiếp tục hành động mà không bị ngăn cản? Stephan Bierling, một nhà khoa học chính trị và là một trong những chuyên gia uy tín nhất về chính trị Mỹ, đã giải đáp những câu hỏi này trong cuộc phỏng vấn dưới đây.
t-online: Giáo sư Bierling, các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đã trở thành một thảm họa đối với Donald Trump và đảng Cộng hòa. Trong hai bên, bên nào đang ở thế bất lợi hơn?
Stephan Bierling: Chắc chắn Donald Trump không hề vui vẻ gì với kết quả bầu cử này. Tuy nhiên, trên thực tế, sẽ không có nhiều thay đổi đối với ông ấy trong thời gian tới. Ngay cả khi đảng Cộng hòa từng nắm đa số tại cả hai viện Quốc hội, ông ấy trước đây vẫn điều hành đất nước bằng cách bỏ qua cơ quan lập pháp. Giờ đây, với việc đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, ông ấy sẽ chỉ đơn giản tiếp tục cách làm đó thông qua các sắc lệnh và chỉ thị hành pháp. Dù vậy, ông ấy, cũng giống như đảng Cộng hòa, giờ đây phải đối mặt với một thực tế không mấy dễ chịu.
Đó là thực tế nào?
Liên minh cử tri từng đưa ông Trump vào White House hai lần đã không còn nữa. Đây là tin tức tồi tệ nhất có thể xảy ra đối với đảng Cộng hòa. Quay lại câu hỏi ban đầu của bạn, chính họ mới là bên đang ở thế bất lợi nhất, đặc biệt là khi ông Trump không còn có thể tranh cử tổng thống thêm lần nào nữa. Về chính sách đối nội, ông ấy thực tế đã gạt Quốc hội sang một bên, dù đảng Dân chủ hiện có thể tìm cách gây khó dễ cho ông thông qua các biện pháp như thành lập các ủy ban điều tra. Còn trong chính sách đối ngoại, ông ấy vốn dĩ vẫn luôn hành động với mức độ tự chủ rất cao.
Về tác giả
Stephan Bierling, sinh năm 1962, hiện giảng dạy môn chính trị quốc tế tại Đại học Regensburg. Là một nhà khoa học chính trị, ông từng đảm nhiệm vai trò giáo sư thỉnh giảng tại Hoa Kỳ, Israel, Úc và Nam Phi. Năm 2013, ông được tạp chí *Unicum* vinh danh là "Giáo sư của năm". Ông thường xuyên đưa ra các phân tích về diễn biến chính trị tại Đức và Hoa Kỳ cho các cơ quan truyền thông lớn. Vào tháng 12 năm 2024, Bierling đã phát hành ấn bản mới cho cuốn sách của mình, *The Disunited States: The U.S. Political System and the Future of Democracy* (tạm dịch: *Nước Mỹ chia rẽ: Hệ thống chính trị Hoa Kỳ và tương lai của nền dân chủ*), với nội dung được cập nhật bao gồm cả chiến thắng bầu cử của Donald Trump.
Liệu điều này có báo hiệu những tín hiệu tiêu cực cho Âu châu và Ukraine, ngay cả sau các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ?
Thực tế là, Trump đã tung ra mọi "mũi tên độc" mà ông ta có nhắm vào Đức và Âu châu. Tuy nhiên, chúng ta không nên tự ru ngủ mình trong cảm giác an toàn giả tạo. Trong khoảng hai năm tới, Trump vẫn là người đàn ông quyền lực nhất thế giới. Hệ quả là, chúng ta đang rơi vào một tình thế vô cùng bất lợi , ít nhất là cho đến khi chính quyền tại Hoa Kỳ thay đổi.
Trump rất muốn chối bỏ trách nhiệm về thất bại bầu cử hiện tại. Liệu ông ta có thành công?
Điều đó sẽ rất khó khăn đối với ông ta, nhất là khi nhiều người ủng hộ phong trào "MAGA" của ông ta chẳng hề mặn mà gì với cuộc chiến này cùng những hệ lụy của nó. Trump đã khơi mào cuộc chiến với Iran mà không có kế hoạch hay sự chuẩn bị thấu đáo, để rồi cuối cùng thất bại trong nỗ lực kết thúc nó. Công chúng Mỹ thừa hiểu ai là người phải chịu trách nhiệm cho chuyện này.
Trump là một người làm giải trí, luôn hào phóng với những lời hứa hẹn to tát, bao quát. Phải chăng tất cả chỉ là một màn trình diễn? Trump chính là người làm giải trí vĩ đại nhất trong lịch sử các quốc gia dân chủ. Ông ta đã tận dụng tài năng này để thu hút khán giả và cuối cùng là khởi xướng phong trào MAGA. Nhưng rồi, ngày phải đối mặt với hậu quả cũng sẽ đến. Về cơ bản, Trump đã trở thành nạn nhân của chính những lời hứa của mình, những lời hứa vốn xa rời thực tế.
Và giờ đây, điều đó đã quay lại ám ảnh ông ta.
Chắc chắn có thể nói như vậy. Khi còn là tổng thống, ông Trump tự xây dựng hình ảnh mình là người bảo vệ cho "những người yếu thế", hay theo cách gọi của ông là "những người bị lãng quên". Ông đã thu hút nhiều người đến với Đảng Cộng hòa, những người trước đây từng ủng hộ Đảng Dân chủ hoặc là thành viên của các công đoàn lao động. Ông cũng lôi kéo được đông đảo những người vốn không tham gia bỏ phiếu trở thành cử tri của Đảng Cộng hòa. Cuộc đối đầu của ông với Iran, cùng với hệ quả là giá năng lượng tăng cao, đã tác động tiêu cực đến nhóm người có thu nhập thấp tại Mỹ nặng nề hơn nhiều so với những người có thu nhập cao. Chưa kể đến những hệ lụy từ các chính sách bảo hộ thương mại mà ông theo đuổi.
Xét cho cùng, ông Trump đã không thể tìm ra một "vật tế thần" nào để đổ lỗi cho chính những vấn đề mà bản thân ông đã gây ra, phải không?
Đúng vậy. Trump không bao giờ có thể đổ lỗi cho bất kỳ ai khác về những gì ông ta đã gây ra ở đây. Trong khoa học chính trị, từ lâu đã có những suy đoán về việc điều gì thực sự có thể dẫn đến thời điểm phải trả giá đối với Trump. Quan điểm phổ biến cho rằng đó có thể là một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện, điều sẽ phá hủy hoàn toàn danh tiếng về năng lực quản lý kinh tế mà ông ta đã dày công xây dựng. Nhưng thực tế lại diễn ra theo cách khác. Không ai ngờ rằng Trump, người vốn được cho là không bao giờ muốn bắt đầu một "cuộc chiến không hồi kết", cuối cùng lại khơi mào một cuộc chiến với Iran. Không ai hình dung nổi ông ta lại có thể ảo tưởng đến mức đó. Tuy nhiên, cuộc chiến này cùng những hệ lụy của nó đã khiến ông ta phải trả một cái giá đắt, ít nhất là tại các thùng phiếu. Điều này bộc lộ một yếu tố trong chính trị Mỹ mà nhiều người đã bỏ sót.
Yếu tố nào vậy?
Về lý thuyết, hệ thống kiểm soát và đối trọng của Mỹ dượcddajt ra để hạn chế quyền lực của tổng thống, tức nhánh hành pháp. Trong trường hợp của Trump, chúng ta thấy rằng ngay cả khi Quốc hội nằm dưới sự kiểm soát của phe đối lập, cơ quan này vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện hiệu quả chức năng đó. Tương tự, các tòa án thường vô tình củng cố quyền lực cho tổng thống thay vì kiềm chế nó. Về cơ bản, hệ thống liên bang hiện nay không còn thực sự hiệu quả trong việc tạo ra các rào cản đối với tổng thống. Nhưng đó chính là lúc người dân Mỹ vào cuộc.
Thông qua việc đi bỏ phiếu với tư cách là chủ thể có quyền lực tối cao?
Chính xác. Kể từ năm 1787, người Mỹ, với lý do xác đáng, đã quy định trong Hiến pháp rằng toàn bộ Hạ viện phải được bầu lại sau mỗi 2 năm, cùng với 1/3 Thượng viện. Đây là một cơ chế kiểm soát chính trị tuyệt vời; nó đặt ra những giới hạn thực tế đối với những ảo tưởng về quyền lực tuyệt đối của Trump, ngay cả khi ông ta gây ra những tổn hại nghiêm trọng ở những nơi khác, như trường hợp với Iran.
Điều gì đã thúc đẩy Trump quyết định phát động chiến tranh chống lại Iran?
Từ sự ngạo mạn tột cùng của Trump. Sau một cuộc can thiệp nhanh chóng và thành công tại Venezuela, Trump tin rằng mình đang trên đà thắng lợi. Tại sao một phương pháp từng rất hiệu quả với Venezuela lại không thể áp dụng thành công với Iran? Hóa ra, đây là một sự tính toán sai lầm hoàn toàn; Trump đã không lường trước được rằng chế độ khủng bố tàn bạo ở Teheran sẵn sàng đi xa đến mức nào để duy trì quyền lực, kể cả việc biến toàn bộ người dân nước mình thành con tin. Bất kỳ ai đối đầu với một chế độ như vậy đều phải chuẩn bị kỹ lưỡng: các đồng minh phải sẵn sàng, và lực lượng của chính mình cũng phải được chuẩn bị chu đáo. Quan trọng nhất, cần có một kế hoạch rõ ràng về những gì sẽ diễn ra trước, trong và sau một cuộc xung đột. Trong trường hợp của ông Trump, lại có một khoảng trống lớn về vấn đề này.
Chẳng hạn, ông thậm chí còn không tính đến khả năng Iran phong tỏa eo biển Hormuz.
Điều này vừa gây kinh ngạc vừa đáng lo ngại, nhất là khi các nhà hoạch định quân sự đã nghiên cứu kịch bản này suốt nhiều thập kỷ qua. Có vẻ như ông Trump không hề nắm bắt được tác động của một cuộc phong tỏa như vậy đối với giá dầu và khí đốt, nền kinh tế toàn cầu, và cuối cùng là chính nền kinh tế Hoa Kỳ. Rốt cuộc, Đảng Cộng hòa đã bước vào cuộc đua vào Quốc hội với gánh nặng này trên vai.
Vậy, mối quan hệ giữa ông Trump và đảng của ông sẽ đi về đâu?
Chúng ta tuyệt đối không nên vội gạt bỏ ông Trump. Ông ấy rất giỏi thoát khỏi những tình huống khó khăn, một chiến thuật mà ông đã sử dụng từ lâu. Hiện tại, ông Trump lập luận rằng tên ông thậm chí còn không có trên lá phiếu. Ông có lẽ sẽ thuyết phục đảng của mình rằng sự hiện diện của ông trong danh sách ứng viên thực sự tạo ra sự khác biệt, bằng cách chỉ ra rằng ông từng huy động cử tri thành công trong các chiến dịch tranh cử tổng thống của chính mình. Trong khi tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này chỉ dao động quanh mức 50%, thì con số đó từng đạt tới 70% trong các kỳ bầu cử tổng thống. Khi ấy, ông Trump đã thu hút được nhiều cử tri còn do dự và cả những người vốn sẽ không đi bỏ phiếu, nhưng lần này, những nhóm đó phần lớn lại chọn ở nhà. Câu hỏi đặt ra là liệu họ có quay trở lại các điểm bỏ phiếu trong tương lai để ủng hộ một người kế nhiệm tiềm năng của ông Trump hay không.
Những nhân vật đang cạnh tranh để kế nhiệm ông Trump trong Đảng Cộng hòa sẽ phải giải quyết mớ hỗn độn mà ông để lại. Đảng Cộng hòa hiện cần phải nghiêm chỉnh hơn để nhìn nhận lại chính mình. Phó Tổng thống đắc cử JD Vance và ứng viên Ngoại trưởng Marco Rubio nằm trong số những người chịu thiệt hại lớn nhất sau cuộc bầu cử này; họ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, vừa phải bám sát ông Trump, vừa phải tránh không để mình quá gắn kết với ông ấy. Thực vậy, Vance đang tìm cách tạo thêm khoảng cách giữa bản thân và Trump liên quan đến vấn đề Iran. Giờ đây, Trump đã trở thành một gánh nặng đè lên vai đảng Cộng hòa khi cuộc bầu cử tổng thống sẽ diễn ra sau 2 năm nữa.
Liệu chúng ta có thấy một động thái nhằm tách biệt đảng này khỏi Trump hay không?
Nhiều khả năng sẽ xuất hiện nhận thức rằng các ứng cử viên theo đường lối ôn hòa, trung dung, đặc biệt là trong các cuộc đua vào Thượng viện, sẽ phù hợp hơn so với những người trung thành tuyệt đối với Trump, vốn có tiêu chuẩn duy nhất là lòng sùng bái ông một cách mù quáng. Hãy nhìn vào trường hợp của Glenn Youngkin, một thành viên đảng Cộng hòa đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử thống đốc bang Virginia trước ứng cử viên đảng Dân chủ vào năm 2021.
Còn tình hình bên phía đảng Dân chủ thì sao?
Trong nội bộ Đảng Dân chủ, các ứng cử viên theo đường lối ôn hòa cũng đạt kết quả tốt hơn so với những ứng cử viên, có thể gọi là, theo khuynh hướng nổi loạn từ cánh tả xã hội chủ nghĩa. Mặc dù Abdul El-Sayed đã giành chiến thắng tại Michigan, nhưng một ứng cử viên Dân chủ ôn hòa có lẽ đã có thể đạt được kết quả tốt hơn thế. Xét trên phạm vi toàn quốc, El-Sayed rốt cuộc có thể trở thành một gánh nặng cho Đảng Dân chủ. Ngược lại, John Ossoff đã giành chiến thắng tại Georgia—một bang được gọi là "bang dao động"—với cách biệt đáng kể.
Vậy liệu Ossoff đã nắm chắc một vị trí trong đội ngũ ứng cử viên Đảng Dân chủ cho cuộc đua tổng thống tiếp theo hay chưa?
Chúng ta hãy cùng chờ xem. Một vài nhân vật khác bên phía Đảng Dân chủ cũng đã đạt được kết quả ấn tượng, chẳng hạn như Josh Shapiro, người đã bảo vệ thành công vị trí thống đốc bang Pennsylvania một cách khá dễ dàng. Shapiro theo đuổi chính sách trung dung khôn khéo, hướng tới việc giảm bớt sự chia rẽ trong xã hội; ví dụ, ông đã bãi bỏ phần lớn yêu cầu bằng đại học đối với nhân viên nhà nước, một tiêu chuẩn vốn trước đây được coi là mặc nhiên phải có.
Trở lại với thắng lợi bầu cử của Đảng Dân chủ: liệu đây có phải là một "chiến thắng kiểu Pyrrhus" (chiến thắng phải trả giá quá đắt), xét đến khuynh hướng bất chấp thủ đoạn của Trump?
Tôi không nghĩ đến mức đó. Theo một cách nào đó, Đảng Dân chủ có lẽ đang ở trong tình thế thuận lợi nhất có thể vào lúc này. Giá năng lượng được dự báo sẽ vẫn ở mức cao, và Đảng Dân chủ có thể lập luận rằng tình hình sẽ không cải thiện trừ khi Trump chấp nhận đi theo hướng tiếp cận của họ. Trong khi đó, Trump đã tuyên bố sẽ phủ quyết mọi dự luật do Đảng Dân chủ tại Quốc hội đưa ra. Hệ quả là, Đảng Dân chủ có thể đổ lỗi cho Trump về bất kỳ vấn đề gì phát sinh, mà bản thân họ không phải gánh chịu quá nhiều trách nhiệm.
Vậy là Trump sẽ rơi vào một tình thế khá khó xử?
Họ hoàn toàn có thể dồn Trump vào thế bí. Chẳng hạn, nếu Đảng Dân chủ thúc đẩy một dự luật tại Quốc hội nhằm hạ giá năng lượng, Trump nhiều khả năng sẽ ngăn cản nó. Tuy nhiên, điều đó sẽ khiến hình ảnh của ông ấy trở nên rất tệ trong mắt công chúng.
Ông có muốn đưa ra dự đoán về diện mạo các cuộc bầu cử tại Hoa Kỳ trong tương lai không?
Có một luồng gió mới đang thổi tại Hoa Kỳ, và điều đó chắc chắn là tín hiệu tốt cho nền dân chủ. Đặc biệt, cử tri gốc Mỹ Latinh và cử tri trẻ là những nhóm có thể thay đổi quan điểm chính trị của mình khá nhanh chóng. Trong khi cử tri lớn tuổi thường gắn bó với một đảng phái nhất định do thói quen, thì các nhóm này lại có cách hành xử khác biệt. Hệ quả là cả hai đảng lớn đều phải tích cực tranh thủ sự ủng hộ của họ. Ông Trump đã vô tình đẩy cử tri gốc Mỹ La tinh ra xa, tạo ra cơ hội cho Đảng Dân chủ. Trên hết, Đảng Dân chủ cần chú ý đến một diễn biến quan trọng.
Đó là diễn biến nào?
Tại Hoa Kỳ, các cuộc bầu cử hiện nay phần lớn bị chi phối bởi sự phẫn nộ. Trong suốt mười năm qua, ông Trump đã khơi dậy sự phẫn nộ này nhắm vào giới cầm quyền—mà ông ám chỉ chính là Đảng Dân chủ. Giờ đây, chính sự phẫn nộ đó lại quay ngược trở lại nhắm vào ông: những cử tri từng bị "mê hoặc" bởi "màn trình diễn" của ông đang dần quay lưng, đơn giản vì ông đã thực hiện những hành động đi ngược lại mong muốn của họ.
Tại Âu châu, tâm lý sau các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dao động giữa cảm giác nhẹ nhõm và thái độ thận trọng, cho rằng không nên vội vàng loại bỏ ông Trump khỏi chính trường. Ông có lời khuyên gì không?
Tôi khuyên nên thận trọng và cân nhắc kỹ lưỡng. Người Đức chúng ta, chẳng hạn, thường có xu hướng áp đặt mong muốn cá nhân lên các tổng thống Mỹ và nền chính trị Hoa Kỳ, một kiểu suy nghĩ chủ quan dựa trên hy vọng, vốn luôn dẫn đến những tính toán sai lầm. Dù phong cách thô lỗ và hiếu chiến của ông Trump có thể là đặc điểm riêng của cá nhân ông, nhưng ông ấy đã thực sự nói lên một tâm trạng phổ biến tại Hoa Kỳ, một tâm trạng cũng đang tồn tại ngay tại Âu châu. Ông Trump có thể đã đẩy mọi thứ vào ngõ cụt, nhưng điều đó không có nghĩa là nếu không có ông ấy, mọi thứ sẽ tự động quay trở lại như trước đây.
Điều này có ý nghĩa gì đối với Âu châu ? Chúng ta đang chứng kiến những thay đổi nhanh chóng, trong lĩnh vực kinh tế và vấn đề nhập cư, trong khi vị thế của chính chúng ta lại suy yếu, còn Nga và Trung Quốc thì đang gây áp lực lên Tây phương. Cho đến nay, các đảng phái trung dung vẫn chưa giải quyết được những biến động sâu sắc này. Tuy nhiên, thực hiện được điều đó chính là nhiệm vụ then chốt trong thời gian tới. Các đảng phái này phải thực sự nghiêm túc lắng nghe những lo ngại và khó khăn của người dân, đồng thời cũng phải sẵn sàng nói với họ những sự thật khó nghe. Đảng Dân chủ tại Hoa Kỳ đã thất bại trong việc này, đó là lý do tại sao ông Trump có thể chiếm lấy các vấn đề trọng tâm của họ và giành được sự ủng hộ từ nhiều cử tri của họ. Giáo sư Bierling, cảm ơn ông rất nhiều vì cuộc trò chuyện này.
(Có sự hỗ trợ của AI)
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 6-11-2026
