QUYỀN LỰC CỦA TRUMP ĐANG LUNG LAY: TỔNG THỐNG ĐANG "GIỮ ĐẢNG CỘNG HÒA CỦA MÌNH LÀM CON TIN"
Thái độ gần đây của các nghị sĩ đảng Cộng Hòa, cho thấy Trump không còn khả năng kiểm soát hoàn toàn các nghị sĩ Cộng hòa
Cuối cùng, hai sự kiện diễn ra tại Đồi Capitol đã cùng phơi bày thực trạng quyền lực bị xói mòn và sự chống đối gia tăng. Đầu tiên là kết quả bỏ phiếu 50-48: Lần đầu tiên kể từ khi căng thẳng với Iran bùng phát, Thượng viện đã bỏ phiếu ngăn cản Donald Trump tiếp tục các hoạt động quân sự nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội.
4 nghị sĩ Cộng hòa: Rand Paul, Susan Collins, Lisa Murkowski và Bill Cassidy, đã đứng về phía đảng Dân chủ, trong khi John Fetterman lại giúp Trump ở phe đối lập.
Xét về mặt pháp lý, "Nghị quyết về Quyền hạn Chiến tranh" (War Powers Resolution) từ thời chiến tranh Việt Nam vốn có cơ sở pháp lý không vững chắc; White House coi đó là văn bản vô giá trị. Tuy nhiên, xét về mặt chính trị, đây lại là một cú đá đau điếng giáng vào Trump ngay từ trong nội bộ đảng của ông.
Những "người Gaul" của "Đảng Cộng hòa" (Grand Old Party)
Tiếp đó là diễn biến vào đêm trước ngày thứ Năm 25-6. Sau khi Trump có màn xuất hiện đầy giận dữ tại bữa trưa của các nghị sĩ Cộng hòa ở Thượng viện, với những cuộc tranh cãi gay gắt, và chịu áp lực lớn từ White House, những "người Gaul" của "Đảng Cộng hòa" đã phải nhượng bộ. Lần bỏ phiếu thứ hai kết thúc với tỷ số 47-50 và một phiếu trắng. Cassidy và Paul đã quay trở lại ủng hộ phe Trump. Kết quả là nghị quyết này, vốn bị Trump chỉ trích là vật cản đối với chiến lược đàm phán của ông với Teheran, đã bị bác bỏ.
Tuy nhiên, xét về mặt chính trị, chính hành động "quay xe" này lại càng làm lộ rõ những tổn hại. Trump, Tổng thống Hoa Kỳ, giờ đây chỉ có thể duy trì sự phục tùng trong đảng bằng cách đe dọa. Quá trình này không chứng minh cho một quyền lực vững chắc, mà trái lại, là minh chứng điển hình cho sự xói mòn quyền lực đó. Thông điệp ở đây không phải là Tổng thống đang nắm quyền kiểm soát tuyệt đối; ông chỉ có được sự phục tùng khi dùng áp lực thô bạo để ép buộc. Trong khi đó, số lượng các bất đồng công khai giữa nhánh hành pháp và lập pháp đang gia tăng nhanh chóng. Ngay trước chuyến thăm Quốc hội đã dược dự trù, ông Trump đã hủy bỏ việc ký một dự luật nhà ở nhằm tạo điều kiện xây dựng thêm nhà ở giá rẻ—một biện pháp hiếm hoi nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng và đã được thông qua tại cả hai viện của Quốc hội.
Ông từ chối ký dự luật nhà ở này, vốn có thể giúp ích cho nhiều cử tri bảo thủ đang chật vật với chi phí sinh hoạt đắt đỏ, cho đến khi các nhà lập pháp thông qua "Đạo luật Cứu nước Mỹ" (Save America Act), một biện pháp mà ông liên tục đòi hỏi một cách đầy ám ảnh.
Người trong cuộc nhận định: "Tổng thống không chỉ là động lực thúc đẩy mà còn là lực cản đối với sự tiến triển."
Ông Trump có những ưu tiên khác. Ông yêu cầu phải có giấy tờ tùy thân có ảnh, bằng chứng về quyền công dân và rà soát dữ liệu của liên bang về danh sách cử tri của các tiểu bang. Ông tuyên bố việc này nhằm ngăn chặn gian lận bầu cử; trong khi phe Dân chủ lập luận rằng nó nhằm mục đích hoàn thiện các cơ chế gian lận và đe dọa cử tri.
Tuy nhiên, vấn đề là ông không có đủ 60 phiếu bầu tại Thượng viện cần thiết cho các biện pháp như vậy, dù có tính toán thế nào đi nữa. John Thune, nhân vật chủ chốt của phe Cộng hòa (với vai trò Trưởng nhóm kỷ luật đảng tại Thượng viện), đã nỗ lực thuyết phục ông Trump chấp nhận "thực tế phũ phàng" nhưng bất thành. Một cựu nghị sĩ cho biết: "Tổng thống bị ám ảnh bởi hoang tưởng về gian lận bầu cử và đang biến đảng của mình thành con tin vì điều đó."
Máy bay không người lái của Iran tấn công tàu chở hàng ở eo biển Hormuz , hoạt động vận tải bị đình trệ
Đối với các thành viên đảng Cộng hòa tại những khu vực bầu cử cạnh tranh gay gắt, những người muốn tận dụng vấn đề chi phí sinh hoạt đang được công chúng quan tâm trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới đây, động thái của ông Trump là một sự xúc phạm trắng trợn. Một người trong cuộc nhận xét: "Tổng thống không chỉ là động lực thúc đẩy mà còn là lực cản đối với sự phát triển."
Cotton, Wicker, Cruz—tất cả đều phản đối thỏa thuận hạt nhân Iran
Tiếp đó là vấn đề thỏa thuận hạt nhân Iran. Ông Trump quảng bá bản ghi nhớ gồm 14 điểm này như một nước đi xuất sắc: ngăn chặn chiến tranh, giữ cho eo biển Hormuz thông suốt và được cho là đã ngăn Iran chế tạo bom hạt nhân. Tuy nhiên, các nghị sĩ hàng đầu của đảng Cộng hòa lại diễn giải văn bản này theo cách khác.
Tom Cotton cảnh báo rằng một số phần của thỏa thuận đang đi "sai hướng". Ted Cruz gọi việc trao hàng tỷ đô la cho "những kẻ cuồng tín tôn giáo" là "một ý tưởng cực kỳ tồi tệ". Roger Wicker thì lên tiếng về việc các lợi thế quân sự đang bị đánh mất trên bàn đàm phán. Những người như họ lo ngại rằng ông Trump đã thực hiện hành động ném bom trước rồi sau đó lại ban thưởng cho Teheran. Việc tuân lệnh một cách mặc nhiên cũng không còn diễn ra ở những nơi khác. Liên quan đến vấn đề Ukraine, Hạ viện đã thông qua gói viện trợ trị giá gần 2 tỷ USD cho Kiew bất chấp sự phản đối của ông Trump; 18 nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã bỏ phiếu ủng hộ. Trước đó, cơ quan này cũng đã bỏ phiếu hủy bỏ các mức thuế quan mà ông Trump áp đặt lên Canada, những biện pháp vốn gây bất lợi cho người tiêu dùng. Trong dịp đó, 6 nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã cùng với hầu hết các nghị sĩ Đảng Dân chủ phản đối Tổng thống.
Chính các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện đã buộc ông Trump phải từ bỏ kế hoạch lập một quỹ trị giá 1,8 tỷ USD đầy tranh cãi, vốn được dự định dùng để bồi thường cho những người được cho là nạn nhân của hệ thống tư pháp dưới thời người tiền nhiệm Joe Biden. Họ cũng bày tỏ sự phẫn nộ trước việc bổ nhiệm một người trung thành với Tổng thống, nhưng lại không có kinh nghiệm trong lĩnh vực tình báo , vào vị trí lãnh đạo các cơ quan tình báo.
Tại Hạ viện, nghị sĩ Thomas Massie đã nhiều lần đi ngược lại ý muốn của ông Trump và chính quyền liên quan đến hồ sơ vụ án Epstein. Một chuyên gia chính trị từ Đại học Georgetown nhận định: "Chủ nghĩa Trump kiểu cũ chỉ xoay quanh một mệnh lệnh duy nhất: Trump ra lệnh và mọi người phải răm rắp tuân theo. Còn Quốc hội khóa mới thì từ chối việc liên tục bị chèn ép."
Đối với ông Trump, sự suy giảm quyền lực này ập đến vào thời điểm tồi tệ nhất có thể. Tỷ lệ ủng hộ của công chúng dành cho ông đang ở mức hết sức thấp (dao động quanh ngưỡng 35%). Cuộc chiến với Iran vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ dư luận, và thỏa thuận đang được đàm phán thì có vẻ thiếu chín muồi. Thêm vào đó là chi phí chiến tranh lên tới khoảng 90 tỷ USD, khoản tiền do chính ông Trump đnghị, chỉ để trang trải cho chưa đầy 4 tháng xung đột. Trong khi đó, hầu như không có tiến triển nào đối với các vấn đề thiết thực trong đời sống thường nhật, chẳng hạn như giá cả hàng hóa tại siêu thị. Điều này không có nghĩa là các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội đã cắt đứt quan hệ với ông Trump; nó chỉ đơn thuần cho thấy họ không còn mù quáng tuân theo ông nữa. Đối với một tổng thống luôn coi quyền lực về cơ bản là sự phục tùng, thì riêng điều này đã là một thất bại cay đắng.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 27-6-2026
