QUỸ EU BỊ ĐÓNG BĂNG: ORBÁN ĐANG LÀM TỔN THẤT GÌ CHO HUNGARY?
Theo tờ Frankfurter Allgemeine Zeitung: Đối với Hungary, Viktor Orbán là một thủ tướng tốn kém. Trong thời gian ông nắm quyền từ năm 2010, đất nước này ngày càng giảm sút so với các quốc gia Trung và Đông Âu khác. Hiện nay, Hungary thậm chí còn bị Rumänien vượt qua, quốc gia từng nghèo nhất EU khi gia nhập năm 2007. Hiệu quả kinh tế yếu kém không chỉ do tham nhũng và chủ nghĩa thân hữu. Nó còn liên quan đến việc Hungary gần đây đã ngừng nhận viện trợ tài chính từ Brüssels. Orbán đã tước đoạt của đất nước mình hàng tỷ Euro tiền viện trợ do những thiếu sót nghiêm trọng trong việc thực thi pháp luật và chống tham nhũng.
Điều này bắt đầu vào cuối năm 2022, khi các quốc gia thành viên EU lần đầu tiễnử dụng một công cụ mới trong luật ngân sách và đóng băng 6,3 tỷ Euro quỹ liên kết. Ba chương trình bị ảnh hưởng, tài trợ cho các dự án bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng, mạng lưới giao thông, phát triển kinh tế địa phương và phát triển nông thôn. Ủy ban Âu châu kết luận rằng các cuộc đấu thầu thường chỉ có một nhà thầu tham gia, nghĩa là không có cạnh tranh, và thiếu các biện pháp kiểm soát hiệu quả.
Riêng từ quỹ phục hồi kinh tế, đã có 6,5 tỷ Euro bị đóng băng.
Cơ quan chống tham nhũng OLAF trước đó đã thu hồi được những khoản tiền đáng kể từ Budapest do "những sai phạm có tổ chức" trong việc trao thầu các hợp đồng. Ví dụ, trường hợp con rể của ông Orbán đã nhận được các hợp đồng hiện đại hóa hệ thống chiếu sáng đường phố. Trong số các khoản tiền bị đóng băng, 2,1 tỷ Euro hiện đã bị tịch thu vĩnh viễn vì không được yêu cầu trong thời hạn quy định của pháp luật.
Cũng vào cuối năm 2022, Ủy ban Âu châu đã đóng băng thêm 15,6 tỷ Euro từ Quỹ Liên kết vì Hungary không tuân thủ các trách của mình theo Hiến chương về các quyền cơ bản của EU. Điều này liên quan đến quyền được xét xử công bằng trước tòa án độc lập, cấm phân biệt đối xử dựa trên xu hướng tình dục và bảo vệ tự do học thuật. Một năm sau, Ủy ban đã giải phóng 10,2 tỷ Euro vì Budapest đã giải quyết được một số thiếu sót.
Vụ việc này đã bị Nghị viện Âu châu kiện ra Tòa án Công lý Âu châu. Nếu Tòa án Công lý Âu Châu (ECJ) chấp thuận đơn kiện, Ủy ban sẽ phải đóng băng lại các khoản tiền và thu hồi lại số tiền đã giải ngân. Hiện tại, 4,2 tỷ Euro cộng thêm 5,3 tỷ Euro nữa, tổng cộng là 9,5 tỷ Euro, vẫn đang bị đóng băng.
Mỗi ngày vi phạm pháp luật sẽ bị phạt một triệu Euro. Một khoản tiền đáng kể cũng dự kiến sẽ được chuyển đến Hungary từ Quỹ Phục hồi sau đại dịch Covid-19: 6,5 tỷ Euro chỉ riêng dưới dạng trợ cấp, không cần phải hoàn trả. Tuy nhiên, số tiền này vẫn bị đóng băng cho đến khi Budapest đáp ứng được 27 cột mốc liên quan đến việc bảo vệ chống tham nhũng và tính độc lập của tư pháp. Ngay cả một chính phủ Hungary mới cũng khó có cơ hội tiếp cận được số tiền này. Họ không chỉ phải đáp ứng đầy đủ các cột mốc vào cuối tháng 8, mà còn phải cam kết bằng hợp đồng về các khoản tiền và xin giải ngân tại Brüssels trước cuối tháng 9. Sau đó, thời hạn nhận viện trợ Covid-19 sẽ hết hạn.
Ngoài các khoản tiền này, còn có các khoản phạt mà Hungary phải trả vì vi phạm phán quyết của Tòa án Công lý Âu Châu về luật tị nạn. Vào tháng 6 năm 2024, Tòa án đã áp đặt mức phạt một lần là 200 triệu Euro, cộng thêm 1 triệu Euro cho mỗi ngày nước này tiếp tục vi phạm luật. Riêng khoản này đã lên tới hơn 650 triệu Euro cho đến nay, tổng cộng là 850 triệu Euro. Mặc dù Budapest từ chối trả các khoản tiền này, Ủy ban vẫn thường xuyên khấu trừ chúng từ các khoản thanh toán khác mà nước này được hưởng từ ngân sách EU. Nếu một chính phủ mới được bầu vào ngày 12 tháng 4, họ có thể tránh được các khoản phạt tiếp theo bằng một sửa đổi luật đơn giản.
Như vậy, theo tính toán sơ bộ: 2,1 tỷ Euro quỹ liên kết và 850 triệu Euro tiền phạt bị mất không thể thu hồi, tổng cộng gần 3 tỷ Euro. Thêm 6,5 tỷ Euro quỹ cứu trợ COVID-19 cũng gần như bị mất, nâng tổng số lên 9,5 tỷ Euro. Điều này tương đương với gần 5% tổng sản lượng kinh tế hàng năm. Ngoài ra, còn có thêm 9,5 tỷ Euro quỹ liên kết bị đóng băng.
Một chính phủ mới ở Budapest có thể tìm cách bảo đảm nguồn tài trợ ở đây. Để làm được điều đó, họ sẽ phải sửa đổi một số luật, đặc biệt là những luật đang là đối tượng của các vụ kiện vi phạm pháp luật chống lại quốc gia này. Thứ nhất, đó là cái gọi là "Luật Bảo vệ Trẻ em" năm 2021, mà Ủy ban Âu châu cho rằng vi phạm lệnh cấm phân biệt đối xử cũng như tự do ngôn luận và tự do báo chí. Thứ hai, Ủy ban đã kiện Hungary về "Luật Chủ quyền" vì luật này hạn chế hoạt động của các tổ chức xã hội dân sự và vi phạm các giá trị dân chủ cơ bản.
Một chính phủ mới cũng sẽ có cơ hội tốt để nhận thêm 16 tỷ Euro tiền vay cho các dự án quốc phòng từ chương trình SAFE của EU. Ủy ban Âu châu chính thức vẫn đang "xem xét" đơn xin vay, nhưng đã nói rõ rằng họ lo ngại về tham nhũng. Tại Brüssels, một chính phủ do Péter Magyar lãnh đạo chắc chắn sẽ được chào đón nồng nhiệt nếu ít nhất họ có những bước đi để giải quyết những vấn đề này. Sau khi thay đổi quyền lực ở Ba Lan vào cuối năm 2023, Ủy ban EU đã nhanh chóng giải tỏa các khoản tiền bị đóng băng và kết thúc thủ tục xem xét pháp quyền. Tuy nhiên, Ủy ban cũng bị chỉ trích vì điều này do các cải cách tiếp tục bị tổng thống ngăn chặn.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 30-3-2026
