CHÍNH PHỦ RUMÄNIEN BỊ LẬT ĐỔ, BỨC TƯỜNG LỬA SỤP ĐỔ
Bài tường của tác giả Keno Verseck: Tại Rumänien, đảng Dân chủ Xã hội, cùng với các phần tử cực đoan cánh hữu, đã lật đổ chính phủ cải cách của Thủ tướng Boloyan. Hậu quả kinh tế rất nghiêm trọng, cái giá chính trị rất cao. Liệu các phần tử cực đoan cánh hữu có lên nắm quyền?
Ở Rumänien, các chính phủ hiếm khi tồn tại lâu. Lần cuối cùng một thủ tướng phục vụ trọn nhiệm kỳ là từ năm 2004 đến năm 2008. Kể từ cuộc khủng hoảng chính trị năm 2012, Rumänien đã có 11 người đứng đầu chính phủ được bầu cử, ngoài ra còn có 7 thủ tướng lâm thời; trên danh nghĩa, tổng cộng 19 nội các khác nhau đã cầm quyền. Tóm lại: Đất nước này từ lâu đã bất ổn kinh niên.
Giờ đây, một chính phủ khác lại sụp đổ ở Rumänien. Vào thứ Ba (ngày 5 tháng 5 năm 2026), nội các dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng theo chủ nghĩa dân tộc tự do Ilie Boloyan, người mới chỉ tại vị được 10 tháng, đã bị giải tán sau một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm tại quốc hội. Nhưng lần này, đó không chỉ đơn thuần là một cuộc khủng hoảng chính phủ khác.
Lần đầu tiên trong lịch sử hậu cộng sản của Rumänien, một đảng thuộc phe dân chủ, thân Âu châu, trong trường hợp này là Đảng Dân chủ Xã hội (PSD), đã liên minh với một đảng cực hữu, thân Nga, Liên minh Thống nhất Rumänien (AUR), để đưa ra kiến nghị bất tín nhiệm tại quốc hội và sau đó cùng nhau bỏ phiếu lật đổ chính phủ.
Mặc dù đã có những trường hợp bỏ phiếu chung như vậy trước đây tại quốc hội Rumänien, nhưng cách phối hợp, được lên kế hoạch chung này là chưa từng có tiền lệ. Điều này đã phá vỡ bức tường ngăn cách với phe cực hữu, điều mà tất cả các đảng dân chủ trong quốc hội đã tuyên bố rõ ràng vào năm ngoái, ngay cả khi PSD hạ thấp tầm quan trọng của sự phát triển này. Trong bất kỳ trường hợp nào, diễn biến mới nhất này có thể mở đường cho phe cực hữu lên nắm quyền trong trường hợp bầu cử sớm.
Cuộc khủng hoảng đã kéo dài một thời gian. Sự sụp đổ hiện tại của chính phủ đã được báo trước bởi một cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tháng trong nội các dưới thời Ilie Boloyan. Điều này lên đến đỉnh điểm hai tuần trước khi Đảng Dân chủ Xã hội rút các bộ trưởng của họ khỏi chính phủ và bắt đầu thu thập chữ ký tại quốc hội cho một kiến nghị bất tín nhiệm.
Các thành viên quốc hội đã quan sát và quay phim quá trình bỏ phiếu tại quốc hội Romania © Daniel Mihailescu/AFP
Chính phủ Boloyan chỉ mới nhậm chức vào tháng 6 năm 2025 với những kế hoạch cải cách đầy tham vọng và trong bối cảnh khủng hoảng chính trị nghiêm trọng, một liên minh gồm bốn đảng thống nhất bởi lập trường ủng hộ Âu châu: Đảng Dân chủ Xã hội, Đảng Tự do Quốc gia (PNL), Liên minh Cứu Rumänien (USR) theo chủ nghĩa tự do tiến bộ và Đảng của người thiểu số Ungarn ở Rumänien(UDMR).
Một Khởi Đầu Chính Trị Khó Khăn
Vào thời điểm đó, Rumänien vừa trải qua hai cuộc bầu cử tổng thống khó khăn, một vào tháng 11 năm 2024, bị hủy bỏ do sự can thiệp của nước ngoài, và một cuộc bầu cử khác vào tháng 5 năm 2025, trong đó George Simion, lãnh đạo đảng cực hữu AUR, đã thua sít sao với hơn 46% số phiếu bầu. Trước đó, ba đảng cực hữu, trong đó có AUR, đã nhận được khoảng 30% số phiếu bầu trong cuộc bầu cử quốc hội cuối năm 2024.
Tổng thống mới đắc cử của Rumänien, nhà hoạt động dân sự theo chủ nghĩa tự do bảo thủ Nicusor Dan, đã vận động tranh cử sau khi đắc cử vào tháng 5 năm 2025 với lời hứa duy trì bức tường ngăn cách với phe cực hữu và thành lập một liên minh thân Âu châu mạnh mẽ. Liên minh này sau đó đã được thành lập, với thỏa thuận rằng Đảng Tự do Quốc gia sẽ ban đầu cung cấp chức thủ tướng, tiếp theo là Đảng Dân chủ Xã hội sau hai năm.
Tăng thuế và cải cách hành chính
Chính phủ nhậm chức trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, với thâm hụt ngân sách hơn 9%, tăng trưởng giảm, bộ máy nhà nước và hành chính cồng kềnh, và tồn đọng nhiều cải cách trong nhiều lĩnh vực. Một trong những biện pháp đầu tiên của chính phủ là tăng thuế, bao gồm cả việc tăng thuế giá trị gia tăng. Điều này đã gây ra sự bất mãn trong một bộ phận lớn dân chúng, tuy nhiên, theo các cuộc khảo sát, vẫn còn nhiều người Rumänien cho rằng các chính sách cải cách của chính phủ Boloyan là cần thiết.
Một người phụ nữ cầm tấm biển có dòng chữ "Tại cuộc biểu tình ủng hộ Thủ tướng Boloyan vào ngày 3 tháng 5 ở Bucharest" © Vadim Ghirda/AP Photo/picture alliance
Đồng thời, nội các Boloyan đã thực hiện một trong những cuộc cải cách quan trọng nhất trong lịch sử hậu cộng sản của Rumänien, nhắm vào bộ máy nhà nước và hành chính, các doanh nghiệp nhà nước và hệ thống lương hưu. Điều này dẫn đến việc loại bỏ hàng chục nghìn vị trí trong chính phủ và chính quyền địa phương, đơn giản hóa cơ cấu trong các cơ quan chính phủ và bãi bỏ các vị trí dư thừa và tốn kém trong các công ty nhà nước.
Cuộc cải cách gây tranh cãi nhất, vốn đã dẫn đến khủng hoảng trong liên minh vào mùa thu năm ngoái, là việc bãi bỏ chế độ lương hưu đặc biệt dành cho công chức ngành tư pháp. Những công chức này có thể nghỉ hưu trước tuổi 50 và nhận lương hưu trung bình 5.000 Euro, trong một số trường hợp gần 15.000 Euro, trong khi lương hưu trung bình chung ở Rumänien là từ 500 đến 600 Euro. Chính phủ Boloyan đã loại bỏ dần các khoản lương hưu đặc biệt này và nâng tuổi nghỉ hưu , vẫn chưa rõ liệu cuộc cải cách này có bền vững hay không.
Đảng Dân chủ Xã hội chỉ trên danh nghĩa
Mặc dù những thành công ban đầu của các chính sách cải cách đã rõ ràng, bao gồm việc giảm thâm hụt ngân sách, nhưng Đảng Dân chủ Xã hội ngày càng phản đối đường lối của ông Boloyan trong những tháng gần đây. Trái ngược với tên gọi của mình, PSD là một đảng từng theo chủ nghĩa cộng sản, nay đại diện cho các quan điểm dân túy cánh hữu và chủ nghĩa dân tộc cánh hữu, thậm chí còn có một cánh cực hữu nhỏ.
Đảng Dân chủ Xã hội của PSD, do Sorin Grindeanu lãnh đạo (người từng bị truất phế khỏi chức Thủ tướng năm 2017 bằng cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm), đã đệ trình kiến nghị bất tín nhiệm. © Lucian Alecu/IMAGO Mặc dù Đảng Dân chủ Xã hội, thông qua sự tham gia trước đây của họ trong chính phủ, không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra khủng hoảng kinh tế và các cuộc cải cách bị đình trệ ở Rumänien, nhưng họ phải chịu trách nhiệm phần lớn. Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Boloyan, người vừa bị truất phế, đã mô tả cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm chống lại chính phủ của ông hôm thứ Ba là "gian dối, hoài nghi và giả tạo" và cáo buộc PSD đã đóng "vai trò của phe đối lập" ngay từ đầu nhiệm kỳ.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Hành động chung của Đảng Dân chủ Xã hội và cánh cực hữu cũng đã gây ra lo ngại và chỉ trích trên khắp Âu châu, đặc biệt là trong hàng ngũ của Liên minh Xã hội chủ nghĩa và Dân chủ (S&D) tại Nghị viện Âu châu, mà PSD là thành viên. Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo ở Rumänien vẫn chưa rõ ràng. Về mặt pháp lý, tổng thống có thể nhiều lần đề cử ứng viên thủ tướng và giao nhiệm vụ cho họ thành lập chính phủ. Nội các được đề cử sau đó phải đối mặt với cuộc bỏ phiếu tín nhiệm tại quốc hội. Nếu thất bại, quy trình sẽ bắt đầu lại. Tổng thống có thể giải tán quốc hội sau nhiều lần thất bại, nhưng không bắt buộc phải làm vậy.
Trong số các đảng tự do quốc gia, một phe phái ủng hộ việc thành lập chính phủ mới với đảng Dân chủ Xã hội. Các đảng USR và UDMR phản đối liên minh mới với đảng PSD. Đảng cực hữu AUR liên tục bác bỏ liên minh với PSD, coi đây là "đảng của giới cầm quyền". Lợi ích của họ nằm ở việc tổ chức bầu cử sớm nhất có thể, vì giờ đây họ hy vọng sẽ thu được nhiều phiếu bầu hơn so với năm 2024.
Tuy nhiên, Tổng thống Rumänien Nicusor Dan đã bác bỏ diễn biến này trong một thông điệp ngắn gọn vào tối thứ Ba 5-5. Ông gọi cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm là một "quyết định dân chủ" và kêu gọi bình tĩnh. Ông tuyên bố rằng có sự đồng thuận thân Tây phương, thân Âu châu trong nước. Ông Dan bác bỏ khả năng bầu cử sớm. Sau khi kết thúc tất cả các cuộc tham vấn và quy trình hiến pháp, tổng thống tuyên bố: "Chúng ta sẽ lại có một chính phủ thân Tây phương ."
Vài nét về tác giả Keno Verseck
Keno Verseck lớn lên ở Cộng hòa Dân chủ Đức, nơi ông rời đi vào năm 1984. Từ năm 1991, Verseck làm nhà báo tự do, đưa tin về các nước Trung và Đông Nam Âu, tập trung vào Ungarn và Rumänien, nơi ông từng là phóng viên tại Budapest, Bucharest, Cluj-Napoca, Brașov và Miercurea Ciuc từ năm 1991 đến năm 2000. Ông cũng viết bài về các chủ đề khoa học như thiên văn học, vật lý thiên văn và du hành vũ trụ cho các tờ báo, đài phát thanh và truyền hình tiếng Đức và tiếng Rumänien. Từ năm 2000, ông thường xuyên đi lại giữa Đức và Trung và Đông Nam Âu để nghiên cứu.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 7-5-2026
