QUÂN ĐỘI MỸ TÌM KIẾM MỘT LOẠI XUYÊN PHÁO TỰ ĐỘNG MỚI ĐỂ THAY THẾ MẪU M109 ĐÃ LỖI THỜI
Quân đội Mỹ đang tìm kiếm mẫu thay thế cho xuyên pháo tự động M109, một hệ thống đã phục vụ trong nhiều thập niên qua. Thay vì tiếp tục đổ hàng tỷ đô la vào việc phát triển một hệ thống hoàn toàn mới từ đầu, phía Mỹ hiện chọn phương án tổ chức một cuộc cạnh tranh mở giữa các hệ thống xuyên pháo đã có sẵn trên thị trường. Nhiều mâu xuyên pháo tối tân bậc nhất thế giới đang tham gia tranh tài như; Đức, Thụy Điển, Pháp và Israel đều dã được đưa ra các ứng viên của mình.
Quyết định này có thể định hình năng lực pháo binh của quân đội Mỹ trong nhiều thập niên tới. Những bài học từ cuộc chiến tại Ukraine cho thấy pháo binh nòng dài hiện đại vẫn đóng vai trò then chốt trên chiến trường. Đồng thời, các yêu cầu kỹ thuật cũng đã thay đổi; tầm bắn xa thôi là chưa đủ. Các đòi hỏi hiện nay bao gồm mức độ tự động hóa cao, khả năng thay đổi vị trí khai hỏa nhanh chóng và yêu cầu về nhân lực vận hành ở mức tối thiểu.
Quân đội Mỹ đang tìm kiếm mẫu thay thế cho xuyên pháo tự động M109, một hệ thống đã phục vụ trong nhiều thập niên qua.
Lý do Mỹ thử nghiệm các loại xuyên pháo tự động mới
M109 đã là xương sống của lực lượng pháo binh Mỹ kể từ những năm 1960. Dù đã trải qua nhiều đợt cải tiến, hệ thống này vẫn dựa trên thiết kế từ thời Chiến tranh Lạnh.
Ban đầu, mẫu thay thế dự kiến được phát triển trong khuôn khổ chương trình Pháo tầm xa tăng cường (ERCA). Tuy nhiên, Quân đội Mỹ đã dừng dự án này do các vấn đề kỹ thuật và chi phí gia tăng. Thay vào đó, chương trình tối tân hóa xuyên pháo tự động (SPH-M) hiện đang đánh giá các loại xuyên pháo hiện có, để chọn ra một giải pháp thay thế phù hợp nhất cho nhu cầu pháo binh Mỹ trong tương lai.
Tổng quan về các ứng viên
4 xuyên pháo với những cấu trúc thiết kế khác biệt
Mặc dù cả bốn hệ thống đều thực hiện cùng một chức năng, các nhà sản xuất lại áp dụng những cách hoạt động khác nhau. Mẫu RCH 155 của Đức chú trọng mạnh mẽ vào tính tự động hóa. Hệ thống Sigma 155 (hợp tác giữa Israel và Mỹ) xử dụng một nền tảng xe cơ sở đặc biệt lớn với khả năng mang theo lượng đạn dồi dào. Mẫu Archer của Thụy Điển được chế tạo cho các nhiệm vụ khai hỏa nhanh, trong khi mẫu Caesar của Pháp lại ưu tiên sự đơn giản và hiệu quả đã được kiểm chứng qua thực tế tác chiến.
Điều này khiến cuộc cạnh tranh trở nên đặc biệt thú vị đối với Quân đội Mỹ. Vấn đề không chỉ nằm ở việc hệ thống nào có hiệu suất cao nhất, mà còn là hệ thống nào có ý tưởng thiết kế phù hợp nhất với các yêu cầu của quân đội Mỹ. RCH 155 chú trọng tối đa vào khả năng tự động hóa
Hệ thống RCH 155 của Đức kết hợp đại pháo của xuyên pháo tự hành Panzerhaubitze 2000 với khung gầm xe bánh cao su Boxer. Đây được xem là một trong những giải pháp pháo binh tối tân nhất thế giới.
Tháp pháo vận hành hoàn toàn tự động và chỉ cần hai người để điều khiển. Các quy trình nạp đạn, ngắm bắn và khai hỏa đều được tự động hóa. Hơn nữa, RCH 155 có khả năng tấn công mục tiêu ngay cả khi đang di chuyển, một tính năng được coi là điểm mạnh độc đáo của hệ thống này. Việc giảm đáng kể yêu cầu về nhân lực so với các hệ thống cũ có thể thu hút sự quan tâm đặc biệt từ Quân đội Mỹ. Đồng thời, RCH 155 sở hữu mức độ tự động hóa rất cao trong việc điều khiển hỏa lực và giải quyết đạn dược.
Sigma 155 sở hữu cơ số đạn lớn nhất
Hệ thống Sigma 155 của Elbit America được phát triển dựa trên khung gầm hạng nặng 5 trục Oshkosh với hệ thống truyền động 10x10. Chính phần khung gầm này đã tạo nên sự khác biệt lớn so với nhiều đối thủ cạnh tranh.
Nền tảng xe lớn cho phép nó mang theo tới 40 viên đạn, giúp Sigma trở thành hệ thống có cơ số đạn lớn nhất trong số các ứng viên. Tháp pháo của xe cũng vận hành hoàn toàn tự động. Một lợi thế cạnh tranh tiềm năng khác là khung gầm Oshkosh do Mỹ sản xuất và đã quen thuộc với quân đội Mỹ thông qua các chương trình xe quân sự khác.
Archer tập trung vào các nhiệm vụ khai hỏa nhanh
Hệ thống Archer của Thụy Điển đi theo một hướng tiếp cận khác. Ngay từ đầu, hệ thống này đã được thiết kế để đảm bảo thời gian phản ứng nhanh và khả năng thay đổi vị trí thần tốc.
Xuyên pháo này có thể khai hỏa trong thời gian ngắn và nhanh chóng rời khỏi vị trí ngay sau đó. Nguyên tắc "bắn và di chuyển" (shoot-and-scoot) này nhằm ngăn chặn pháo binh hoặc máy bay không người lái của đối phương tấn công trúng vị trí của xe. Archer hiện đã được đưa vào hoạt động trong quân đội một số quốc gia và được đánh giá là hệ thống có kỹ thuật hoàn thiện cùng khả năng sẵn sàng chiến đấu cao.
Xuyên pháo tự động chính xác là gì? Là loại xe pháo binh bọc thép chuyên tấn công mục tiêu gián tiếp từ khoảng cách xa , thường dao động từ 30 đến hơn 50 km. Ngược lại, xe tăng chiến chủ lực tấn công đối phương trong tầm nhìn thẳng và được chế tạo cho các hoạt động tác chiến ở tuyến đầu. Trong khi xe tăng sở hữu lớp giáp dày bảo vệ toàn diện và pháo dùng cho cận chiến trực tiếp, thì xuyên pháo tự động lại ưu tiên tầm bắn, hỏa lực và độ chính xác khi bắn pháo. Các loại xuyên pháo tự động tối tân có khả năng di chuyển vị trí sau khi bắn vài phát đạn để tránh hỏa lực phản pháo của đối phương.
Caesar sử dụng kỹ nghệ đã được kiểm chứng
Caesar của Pháp là một trong những loại xuyên pháo tự động bánhcao su nổi tiếng nhất Âu châu. Khác với một số đối thủ cạnh tranh, hệ thống này không xử dụng tháp pháo tự động cỡ lớn mà dựa vào thiết kế tương đối đơn giản.
Điều này giúp giảm trọng lượng, nhu cầu bảo dưỡng và các yêu cầu về hậu phương. Đồng thời, Caesar đã chứng minh được năng lực của mình trong điều kiện tác chiến thực tế. Đặc biệt, những bài học kinh nghiệm từ chiến trường Ukraine được nhiều nhà quan sát coi là một lợi thế đáng kể. Do đó, Caesar có thể là một lựa chọn thay thế hấp dẫn cho Quân đội Mỹ so với các đối thủ có cấu tạo kỹ thuật phức tạp hơn.
Tầm bắn trở thành yếu tố quyết định
Thoạt nhìn, không có nhiều sự khác biệt về hỏa lực giữa các ứng viên. Cả bốn hệ thống đều xử dụng pháo 155mm với chiều dài nòng gấp 52 lần cỡ nòng (L52). Đây là tiêu chuẩn của NATO từ lâu đối với pháo binh tối tân, cho phép xử dụng đa dạng các loại đạn dược.
Với đạn tiêu chuẩn, các hệ thống này thường đạt tầm bắn từ 30 đến 40 km. Các loại đạn hiện nay như đạn tăng tầm (base-bleed), đạn Excalibur hoặc đạn có động cơ đẩy phụ (rocket-assisted) giúp gia tăng đáng kể các con số này. Đặc biệt, kinh nghiệm từ Ukraine đã cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của việc mở rộng tầm bắn.
Trong khi Quân đội Mỹ đang đánh giá các hệ thống trang bị pháo 155mm L52, KNDS đã bắt tay phát triển một giải pháp có tầm bắn xa hơn đáng kể. Tại triển lãm Eurosatory 2026, công ty đã giới thiệu hệ thống RCH 155 bánh xích mang tên LORAS. LORAS là viết tắt của "Long Range Artillery System" (Hệ thống Pháo binh tầm xa), xử dụng pháo 155mm mới với chiều dài nòng gấp 58 lần cỡ nòng (L58). Theo KNDS, hệ thống này dự kiến đạt tầm bắn lên tới 60 km chỉ với đạn tiêu chuẩn. Với các loại đạn tăng tầm, tầm bắn có thể lên tới 100 km. Hệ thống vũ khí mới này vẫn dựa trên Mô-đun Pháo (AGM) vốn đang được sử dụng trên mẫu RCH 155 hiện tại, qua đó duy trì được các tính năng như khả năng khai hỏa khi đang di chuyển. Bước phát triển này nhiều khả năng sẽ thu hút sự quan tâm của Quân đội Mỹ. Quyết định về mẫu pháo kế nhiệm M109 sẽ có tác động quan trọng trong nhiều thập niên tới; Do đó, khả năng kết hợp các loại pháo trong tương lai, vốn sở hữu nòng dài hơn và tầm bắn xa hơn đáng kể, cũng là một yếu tố quan trọng cần cân nhắc.
Không chỉ đơn thuần là một cuộc thử nghiệm bắn đạn thật để so sánh
Chương trình SPH-M không chỉ gói gọn trong một đợt diễn tập bắn đạn thật để so sánh tại thao trường. Thay vào đó, Lục quân có kế hoạch tiến hành thử nghiệm toàn diện trong một khoảng thời gian dài. Các ứng viên tham gia không chỉ cần chứng minh được uy lực hỏa lực; những yếu tố như khả năng cơ động, độ tin cậy, yêu cầu bảo dưỡng và khả năng kết hợp vào hệ thống hậu phương hiện có cũng quan trọng không kém. Mục tiêu của quân đội là xác định hệ thống nào hoạt động hiệu quả trong thực tiễn và mang lại hiệu quả kinh tế về lâu dài.
Qua đó, quy trình đánh giá dự kiến sẽ bao gồm các bài thử nghiệm khả năng cơ động, kiểm tra độ bền trong điều kiện khắc nghiệt và đánh giá trực tiếp từ binh sĩ, bên cạnh các đợt thử nghiệm bắn đạn thật. Lục quân coi các loại xuyên pháo này không chỉ đơn thuần là những đại pháo riêng lẻ, mà là các hệ thống vũ khí hoàn chỉnh.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 29-6-2026
