HỘI NGHỊ NGOẠI TRƯỞNG HỌP TẠI BRÜSSELS : EU LẠNH NHẠT VỚI CÁC ĐỀ NGHỊ CỦA TRUMP
Khi các ngoại trưởng EU họp tại Brüssels sáng thứ Hai 16-3, những lời lẽ gần đây của tổng thống Mỹ vẫn còn văng vẳng bên tai họ. Donald Trump nói với tờ Financial Times rằng những người được hưởng lợi từ việc tự do đi lại qua eo biển Hormuz nên đóng góp vào việc đảm bảo không có điều gì xấu xảy ra ở đó. Ông đe dọa thêm: "Nếu không có phản hồi, hoặc nếu phản hồi là tiêu cực, tôi nghĩ điều đó sẽ rất tồi tệ cho tương lai của NATO."
Như vậy, lại thêm một lời đe dọa nữa đối với liên minh EU. Tuy nhiên, lời đe dọa này lại có tác dụng ngược lại: Thay vì đề nghị giúp đỡ, các ngoại trưởng đã làm rõ, bằng cách này hay cách khác, rằng họ không sẵn sàng can thiệp quân sự cùng với Mỹ.
"Tôi không thấy NATO đã đưa ra bất kỳ quyết định nào theo hướng đó hoặc có thể đảm nhận trách nhiệm đối với eo biển Hormuz," Ngoại trưởng Johann Wadephul nói một cách mỉa mai. Ngoại trưởng Ba Lan, ông Radosław Sikorski, đã diễn đạt cùng một thông điệp một cách lịch sự hơn. “Nếu NATO nhận được yêu cầu thảo luận về vấn đề này, tất nhiên chúng tôi sẽ xem xét rất kỹ lưỡng vì sự tôn trọng và tình đoàn kết với các đồng minh Mỹ,” ông nói , nhận thức rõ rằng điều đó sẽ liên quan đến một hoạt động bên ngoài lãnh thổ liên minh, đòi hỏi sự chấp thuận của tất cả các đồng minh.
Margus Tsahkna từ Estonia đáp lại rằng Trump có thể yêu cầu liên minh. “Nhưng trước hết, chúng ta cũng nên biết Tổng thống Trump có kế hoạch gì đối với Iran trong khu vực, bởi vì chúng ta là đồng minh của họ.” Lời nói của ông bộc lộ sự thất vọng vì Mỹ thậm chí còn chưa thông báo cho hầu hết các đồng minh về cuộc tấn công.
Kallas muốn mở rộng nhiệm vụ hải quân Aspides.
Tuy nhiên, vấn đề làm thế nào để bảo vệ eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết. Sau cùng, các nước G7 đã thảo luận về vấn đề này vào giữa tuần trước. Pháp, nước đang giữ chức chủ tịch G7 năm nay, đã chủ động đề nghị một chiến dịch quân sự để bảo vệ tàu thuyền dân sự “khi tình hình an ninh cho phép,” nghĩa là sau khi giao tranh ở đó tạm lắng hoặc kết thúc.
Trong khi Paris hình dung một liên minh các quốc gia sẵn sàng tham gia, điều này cũng đặt ra câu hỏi liệu Liên minh Âu châu có thể tham gia hay không và tham gia như thế nào ?. Xét cho cùng, với Chiến dịch Aspides, EU đã có một nhiệm vụ hải quân kéo dài 2 năm, được lên kến hoạch, để bảo vệ các tàu buôn khỏi các cuộc tấn công của lực lượng dân quân Huthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen. Đây trở thành chủ đề thảo luận chính giữa các bộ trưởng vào thứ Hai 16-3.
Đại diện cao cấp của EU đã nhanh chóng tiếp nhận đề nghị của G7. "Nếu chúng ta muốn an ninh trong khu vực này, giải pháp đơn giản nhất là thực sự tận dụng chiến dịch mà chúng ta đã có trong khu vực và sửa đổi nhiệm vụ của nó một chút," Kaja Kallas nói sáng hôm đó trước cuộc đàm phán kín. Cuối cùng, bà nói thêm, câu hỏi về cách phản ứng nhanh nhất cũng cần được giải quyết. Bà gợi ý rằng một liên minh các quốc gia sẵn sàng tham gia sẽ chậm hơn. Nhưng tất nhiên, quyết định là ở các quốc gia đó.
Bà Kallas đã nói chuyện với Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres vào cuối tuần. Ý tưởng của bà: một chiến dịch được mô phỏng theo sáng kiến vận chuyển an toàn ngũ cốc và thực phẩm từ Ukraine qua Biển Đen. Ukraine, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đã khởi xướng sáng kiến này vào tháng 7 năm 2022 dưới sự trung gian của Liên Hợp Quốc. Sáng kiến này hoạt động được một năm, sau đó Nga chấm dứt hợp tác.
Ông Kallas cho biết rằng eo biển Hormuz không chỉ là nơi vận chuyển dầu khí, mà còn là nơi vận chuyển lương thực và phân bón. Ví dụ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất nhập cảng 90% lương thực qua eo biển này. Tình hình tương tự đối với các quốc gia khác giáp Vịnh Ba Tư. Một phần ba lượng phân bón được giao dịch trên thế giới, được sản xuất bằng các phương pháp tiêu tốn nhiều năng lượng, cũng được xuất cảng qua tuyến đường này.
Ông Wadephul: “Không cần thiết tham gia ngay lập tức”
Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Noël Barrot chỉ đưa ra một tuyên bố công khai ngắn gọn trước các cuộc tham vấn, không nói gì về kế hoạch của Pháp. Điều này có lẽ là vì Paris muốn giữ tất cả các lựa chọn của mình. Bộ trưởng Ngoại giao Đức lại có lập trường hoàn toàn khác. Johann Wadephul đã tuyên bố vào tối Chủ nhật 15-3 trên đài truyền hình quốc gia ARD rằng ông thấy “không cần thiết ngay lập tức” phải bảo đảm an ninh các tuyến đường biển, và chắc chắn không cần sự tham gia của Đức. Ông đã làm rõ điểm này tại Brüssels.
Theo Wadephul, ưu tiên hàng đầu hiện nay là "thoát khỏi vòng xoáy leo thang" và "thực hiện các bước cụ thể hướng tới giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột này". Đức sẵn sàng làm điều đó, nhưng cần rõ ràng hơn về mục tiêu quân sự của Mỹ và Israel. Chính trị gia thuộc đảng CDU này ủng hộ sáng kiến của người đồng cấp mới người Hòa Lan, Tom Berendsen, người đề nghị một chế độ trừng phạt mới đối với những bên chịu trách nhiệm phong tỏa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Wadephul từ chối thảo luận về sự tham gia quân sự của Đức.
Về nội bộ, điều này được giải thích bằng cách chỉ ra sự cam kết của Đức đối với sườn phía đông của NATO. Đức đang thể hiện cam kết đáng kể ở đó, và điều này vẫn vô cùng cần thiết. Đối với một chiến dịch quân sự mới ở Vịnh Ba Tư, các nước khác như Pháp và Ý sẽ phải đóng vai trò lãnh đạo. Điều này cũng áp dụng cho việc tăng cường sứ mệnh Aspides hiện có, mà Wadephul nghi ngờ về hiệu quả. Nhưng ở đây, nguyên tắc cũng được áp dụng: các nước Nam Âu nên tham gia nhiều hơn.
Cuộc tranh luận về chiến tranh ở Ukraine bị đẩy ra ngoài lề
Cuộc tranh luận về tình hình Trung Đông đã đẩy cuộc chiến ở Ukraine ra ngoài lề , điều mà các quốc gia phía đông và phía bắc đặc biệt cảnh báo. Họ đang theo dõi với sự lo ngại khi vị thế của Ukraine xấu đi do cuộc chiến tranh khác. Điều này liên quan, thứ nhất, đến các loại vũ khí phòng thủ hiện đang được triển khai ở Vịnh Ba Tư, điều mà Kiew đang rất cần. Thứ hai, nó liên quan đến giá dầu tăng cao và việc Mỹ miễn trừ các lệnh trừng phạt, cả hai đều có lợi cho Nga.
Giờ đây, cuối tuần qua, Thủ tướng Bỉ Bart De Wever cũng ủng hộ một "thỏa thuận" với Wladimir Putin, lập luận rằng tổng thống Nga không thể bị khuất phục về kinh tế nếu không có sự hỗ trợ của Mỹ. "Trong các cuộc trò chuyện riêng, các chính trị gia hàng đầu Âu châu nói với tôi rằng tôi đúng, nhưng không ai dám nói ra điều đó", De Wever, một người bảo thủ vùng Flanders, tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo "L'Echo".
Bộ trưởng Ngoại giao của chính ông, Maxime Prévot thuộc đảng Dân chủ Cơ đốc giáo Walloon, ngay lập tức phản bác lại ông. Mục tiêu là gây áp lực lên Putin bằng các biện pháp trừng phạt và viện trợ quân sự cho Kiew, ông Prévot nói, từ đó tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán thực sự, thay vì nhượng bộ Putin những gì ông ta mong muốn mà không cần đấu tranh. Các bộ trưởng khác cũng bày tỏ quan điểm tương tự hôm thứ Hai 16-3, khi được hỏi về De Wever. Nếu các cuộc đàm phán với Nga diễn ra, thì chúng phải được tiến hành từ vị thế mạnh, ông Kęstutis Budrys đến từ Litauen nói, "chứ không phải là thất bại." Sức mạnh của Âu châu nằm ở sự hỗ trợ lâu dài dành cho Ukraine.
Tuy nhiên, khoản vay 90 tỷ Euro cho Kiew vẫn bị Ungarn chặn. Điều này một lần nữa vấp phải sự chỉ trích từ các quốc gia khác, với những lời chỉ trích ngày càng gay gắt hơn. Budapest đang chơi trò chơi của Putin, ông Wadephul nói, chẳng hạn. "Đây không chỉ là vi phạm lời hứa, mà còn là hành vi phi Âu châu sâu sắc." Bộ trưởng Ngoại giao Litauen nói như sau: Hành vi của Ungarn vi phạm "lợi ích cơ bản của EU." Câu hỏi quan trọng nhất, ông nói, là "liệu chúng ta có còn cùng chung một con thuyền hay không." Cuộc tranh luận này sẽ tiếp tục vào thứ Năm tới. Sau đó, Thủ tướng Ungarn Viktor Orbán sẽ phải giải thích với các nguyên thủ quốc gia và chính phủ đang tham dự cuộc họp Hội đồng châu Âu tại Brüssels.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 17-3-2026
