BRÜSSELS CHỌN LẬP TRƯỜNG CỨNG RẮN TRONG "MẶT TRẬN THƯƠNG MẠI CHỐNG LẠI LÀN SÓNG HÀNG HÓA TRUNG QUỐC"
Ngay cả trước khi Ủy ban Châu Âu (EC) nhóm họp vào thứ Sáu 29-5, để thảo luận về một lập trường cứng rắn hơn nhằm đối phó với làn sóng sản phẩm Trung Quốc tràn vào Âu Châu, Bắc Kinh đã đưa ra một lời cảnh báo gay gắt gửi tới Brüssels. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã lên tiếng nhắc nhở Ủy ban Âu Châu rằng quan hệ thương mại mang lại lợi ích cho cả hai bên, và thương mại quốc tế là vấn đề của sự qua lại, có đi có lại. Bắc Kinh lập luận rằng các biện pháp hiện đang được thảo luận chẳng khác nào "chủ nghĩa bảo vệ", một động thái mà họ tuyên bố sẽ đáp trả bằng mọi biện pháp đối phó cần thiết.
Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban Âu Châu, bà Ursula von der Leyen vẫn kiên quyết theo đuổi một lộ trình cứng rắn hơn đối với Trung Quốc. Thay vì dựa vào mối quan hệ đối tác với Bắc Kinh, bà đang ưu tiên các biện pháp bảo vệ, nhằm che chắn cho các doanh nghiệp nội địa trước sự cạnh tranh từ phía Trung Quốc.
Do nhà nước Trung Quốc trợ cấp mạnh mẽ cho các ngành kỹ nghệ cho nhu cầu tiêu thụ trong nước, các doanh nghiệp Trung Quốc đang đẩy lượng công suất dư thừa của mình, chủ yếu sang thị trường Âu châu. Chỉ riêng trong lĩnh vực ô tô, mỗi năm Trung Quốc sản xuất lượng xe nhiều hơn tới 7 triệu chiếc so với khả năng tiêu thụ của thị trường nội địa. Con số này tương đương với một nửa quy mô của toàn bộ thị trường EU. Kể từ khi Hoa Kỳ gần như đóng chặt biên giới đối với hàng hóa nhập cảng từ Trung Quốc, nhiều luồng thương mại đã chuyển hướng sang Âu Châu.
"Mục tiêu của chúng tôi không phải là cắt đứt quan hệ với Trung Quốc, mà là một sự định hướng lại thực sự."
Stéphane Séjourné, Ủy viên Âu Châu Âu phụ trách Kỹ Nghệ
Do đó, Ủy viên Âu Châu Âu phụ trách kỹ nghệ, Stéphane Séjourné đặt mục tiêu áp dụng các hạn ngạch nhập cảng và thuế quan cao hơn đối với hàng hóa Trung Quốc nhằm bảo vệ các ngành kỹ nghệ trọng điểm của Âu Châu, như hóa chất, thép, cơ khí chế tạo, ô tô .... Hơn nữa, các doanh nghiệp trong khối EU sẽ được khuyến khích đa dạng hóa chuỗi cung ứng của mình và tránh rơi vào tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc về mặt phụ tùng. Một đề nghị hiện đang được xem xét bao gồm việc thiết lập mức trần hạn ngạch nguồn cung tối đa là 60% từ bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào. "Mục tiêu của chúng tôi không phải là cắt đứt quan hệ với Trung Quốc, mà là một sự định hướng lại thực sự," ông Séjourné phát biểu trên tờ *Financial Times*.
Một công cụ khác cũng đang được cân nhắc liên quan đến lĩnh vực mua sắm công: nếu một nhà thầu Trung Quốc bị loại khỏi một gói thầu công do đã nhận các khoản trợ cấp bất hợp pháp, thì lệnh loại bỏ đó sẽ được áp dụng cho tất cả các gói thầu tương tự trong tương lai. Ông Séjourné đã dẫn chứng ví dụ về các mẫu xe buýt điện của nhà sản xuất Trung Quốc BYD, những phương tiện mà nhiều đơn vị vận hành giao thông tại Đức đã mua sắm. Nếu Ủy ban Âu Châu chứng minh được các cáo buộc về việc nhận trợ cấp bất hợp pháp, BYD sẽ bị cấm tham gia vào các gói thầu công trên toàn bộ lãnh thổ EU.
Năm ngoái, thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã lên tới 360 tỷ Euro. Dữ liệu của quý đầu tiên năm 2026 cho thấy sự mất cân đối này vẫn đang tiếp tục gia tăng. Jens Eskelund, Chủ tịch Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc, gần đây đã ví mối quan hệ kinh tế này như một con tàu Container khổng lồ: khi đi sang Âu châu, tàu chở đầy 24.000 Container hàng hóa, nhưng khi quay về lại gần như trống rỗng. Nguyên nhân là do kim ngạch xuất cảng của các quốc gia thành viên EU sang Trung Quốc chỉ tương đương với lượng hàng họ xuất sang Thụy Sĩ. Ông Séjourné dự báo mức thâm hụt thương mại trong năm nay sẽ chạm mốc 500 tỷ Euro. Ông cũng lưu ý rằng Ngân hàng Trung ương Âu Châu đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ mất tới 29 triệu việc làm.
"Nếu người Âu châu chúng ta không sớm chấn chỉnh lại tình hình, và phải hành động thật nhanh chóng, thì Trung Quốc sẽ sớm thâu tóm toàn bộ nền kinh tế này."
Michael Bloss (Đảng Xanh), Nghị sĩ Nghị viện Âu Châu thuộc Ủy ban Kỹ nghệ
Michael Bloss (Đảng Xanh), một chính trị gia EU chuyên về chính sách kỹ nghệ. không cho rằng những kịch bản như vậy là sự phóng đại. "Nếu người châu Âu chúng ta không sớm chấn chỉnh lại tình hình—và phải hành động thật nhanh chóng, thì Trung Quốc sẽ sớm thâu tóm toàn bộ nền kinh tế này," vị Nghị sĩ này phát biểu trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại từ Vũ Hán. Ông là thành viên của phái đoàn Nghị viện Âu Châu, đoàn đại biểu đầu tiên được phép đến thăm Trung Quốc sau 8 năm, nơi họ đã tổ chức các cuộc hội đàm với đại diện của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. "Trung Quốc đang thể hiện một mức độ tự tin đáng kinh ngạc," là nhận định ban đầu của ông. "Người Trung Quốc cảm thấy họ chẳng có gì phải e ngại, nhất là khi Hoa Kỳ dưới thời ông Trump đã phải nhượng bộ trong cuộc chiến thương mại, và từ phía Âu châu cũng chẳng hề xuất hiện bất kỳ sự phản kháng đáng kể nào." Pháp, Ý và Tây Ban Nha gây sức ép
Vị Nghị sĩ này không có cảm giác rằng phía Trung Quốc coi làn sóng hàng hóa tràn ngập từ nước họ, hay tình trạng dư thừa năng lực sản xuất đi kèm, là một vấn đề cần giải quyết. Theo ông Bloss, tại Bắc Kinh, tâm lý chủ đạo đơn giản chỉ là: "Trước đây, chính các bạn đã bán rất nhiều hàng sang cho chúng tôi; giờ đây, tình thế đã hoàn toàn đảo chiều." Ông lập luận rằng Trung Quốc ít quan tâm đến việc xây dựng một mối quan hệ đối tác lâu dài, mà thay vào đó, họ chú trọng hơn vào việc thiết lập sự thống trị về kinh tế.
Do đó, chuyên gia về chính sách kỹ nghệ này kêu gọi chỉ mở cửa thị trường Âu châu cho Trung Quốc giao lưu, khi và chỉ khi cán cân thương mại giữa hai bên đạt được sự cân bằng. Việc mở rộng các mức thuế quan, một biện pháp hiện đang được Ủy ban Âu Châu cân nhắc, sẽ là một phương thức hữu hiệu để trước hết thiết lập cơ sở cho các cuộc đàm phán với Bắc Kinh. Tuy nhiên, Trung Quốc cần tập trung chủ yếu vào việc thúc đẩy nhu cầu nội địa thông qua việc giúp chính người dân của mình thoát nghèo.
Gần đây, nhiều quốc gia thành viên EU, đứng đầu là Pháp, Ý và Tây Ban Nha, đã kêu gọi áp dụng các biện pháp nhằm bảo vệ các ngành công nghiệp của họ trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc. Ngược lại, chính phủ Đức từ lâu vẫn chủ trương thúc đẩy đối thoại và quan hệ đối tác với Trung Quốc, với kỳ vọng mở ra các cơ hội xuất cảng cho nền kinh tế vốn định hướng xuất cảng của nước này. Tuần này, trong cuộc gặp với Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào tại Bắc Kinh, Bộ trưởng Kinh tế Katherina Reiche (thuộc đảng CDU) một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác thay vì đối đầu. "Tại Brüssels, chúng tôi đang chủ trương một cách giao lưu cân bằng: kết hợp các công cụ bảo vệ hiệu quả với sự cởi mở đối với hoạt động xuất cảng," bà Reiche phát biểu bên lề chuyến công du của mình.
Tại hội nghị thượng đỉnh G7 và hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra vào tháng 6 tới, bà von der Leyen dự kiến sẽ tìm kiếm sự chấp thuận từ các nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ để khai triển những công cụ cứng rắn hơn này nhằm đối phó với Trung Quốc.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 31-6-2026
