PEDRO SÁNCHEZ: MỘT THỦ TƯỚNG TIÊN PHONG CHỐNG LẠI CÁC CHÍNH SÁCH CỦA DONALD TRUMP
Nguồn tin từ Berliner Zeitung: Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez hiện đang có nỗ lực, như một tiếng nói tiên phong trong phong trào phản kháng quốc tế mang tư tưởng tiến bộ nhằm chống lại các chính sách của Donald Trump. Với sự bác bỏ dứt khoát đối với việc leo thang quân sự, một chính sách đối nội thân thiện với người nhập cư, cùng một định hướng kinh tế vượt ra ngoài những giáo điều tân tự do, ông Sánchez đang thể hiện rõ lập trường đối đầu với những nguyên tắc chủ chốt của Tổng thống Mỹ.
Tham vọng này gần đây nhất đã được phô diễn tại sự kiện "Tập hợp các Lực lượng Tiến bộ" diễn ra ở Barcelona vào giữa tháng Tư. Hơn 3.000 người tham dự từ hơn 100 tổ chức đã cùng tề tựu, trong đó có các chính khách quốc tế như Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva, Nguyên thủ quốc gia Nam Phi Cyril Ramaphosa, và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum. Mục tiêu đặt ra là: đưa ra một phản ứng phối hợp nhằm đối phó với sự trỗi dậy toàn cầu của các phong trào cánh hữu và chủ nghĩa dân tộc, với ông Sánchez đóng vai trò là nhân vật trung tâm.
Sự khác biệt trong đường lối của ông Sánchez so với đường lối của ông Trump thể hiện rõ nét nhất trong lĩnh vực chính sách đối ngoại và an ninh. Ông Sánchez bác bỏ mọi sự can dự vào một cuộc chiến tranh giữa Mỹ-Israel chống lại Iran, đồng thời cấm xử dụng các căn cứ quân sự của Mỹ đóng tại Morón de la Frontera và Rota thuộc vùng Andalusia. "Đó chính là cách những thảm họa lớn của nhân loại bắt đầu," ông cảnh báo trong một bài phát biểu trên truyền hình. Cuộc đối đầu với Washington đã leo thang một cách công khai. Ông Trump đe dọa áp đặt lệnh cấm vận thương mại đối với Tây Ban Nha, tuyên bố nguyên văn rằng ông sẽ "cắt đứt" quan hệ thương mại với nước này sau khi Madrid từ chối cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự để phục vụ cho cuộc chiến chống Iran. Tuy nhiên, ông Sánchez đã không lùi bước. Thay vì cúi mình trước áp lực, ông đã tới Trung Quốc, nơi ông chủ động thúc đẩy việc thắt chặt hơn nữa các mối quan hệ chính trị và kinh tế.
Vào ngày 14 tháng 4, tổng cộng 19 thỏa thuận đã được ký kết giữa Tây Ban Nha và Trung Quốc tại Bắc Kinh. Tây Ban Nha cũng đang theo đuổi một trong những đường lối cứng rắn nhất trong nội bộ EU đối với vấn đề Israel. Ông Sánchez công khai gọi những diễn biến tại Dải Gaza là "tội ác diệt chủng" và đã vận động đình chỉ Hiệp định Liên kết EU-Israel. Tuy nhiên, động thái này gần đây đã bị Đức và Ý ngăn chặn.
Hơn nữa, ngay sau khi công nhận Nhà nước Palestine, Tây Ban Nha đã triệu hồi đại sứ của mình từ Tel Aviv về nước vào tháng 3 năm nay. Trên mặt trận đối nội, chính phủ của ông Sánchez đang theo đuổi một đường lối thân thiện với người nhập cư. Một sắc lệnh vừa được ban hành nhằm mục đích cấp quy chế cư trú hợp pháp cho khoảng 500.000 người hiện đang sinh sống tại Tây Ban Nha mà không có giấy tờ tùy thân. Ông Sánchez mô tả đây là một "hành động bình thường hóa", đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hội nhập và hòa nhập xã hội.
Về mặt chính sách kinh tế, Tây Ban Nha đã áp dụng một đường lối tương đối mang tính can thiệp, cụ thể là tập trung vào đầu tư nhà nước, các chính sách kích cầu và mạng lưới an sinh xã hội. Nhờ những chính sách này, Tây Ban Nha đã thành công trong việc trở thành một trong những nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất tại Âu châu hiện nay.
Nhà khoa học chính trị, bà Arantxa Tirado thuộc Đại học Barcelona nhận thấy cả những động cơ mang tính chiến lược lẫn động cơ chính trị nội bộ đằng sau lập trường quốc tế của ông Sánchez. Bà giải thích với tờ *Berliner Zeitung* rằng trọng tâm của vấn đề này là một "chiến lược đối đầu" có chủ đích với ông Donald Trump, bắt nguồn từ sự va chạm giữa các mô hình chính trị riêng biệt của hai người, tuy nhiên, đây là một chiến lược không hề thiếu vắng những tính toán chiến thuật.
Bà Tirado nhận định rằng ông Sánchez đang tìm cách "định vị bản thân, cả về mặt cá nhân lẫn chính trị, như một nhân vật hàng đầu trong phong trào dân chủ xã hội tại Âu châu và trên thế giới." Việc ghi danh tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Tiến bộ tại Barcelona là một minh chứng cho điều này. "Lập trường này mang lại cho ông ấy sự hiện diện nổi bật trên trường quốc tế, đồng thời định vị chính phủ Tây Ban Nha như một cường quốc trung bình mang tính chuẩn mực, một quốc gia luôn chủ trương xây dựng trật tự quốc tế dựa trên các quy tắc và luật pháp quốc tế, không chấp nhận sự tồn tại của các tiêu chuẩn kép."
Tuy nhiên, theo bà Tirado, đường lối của ông Sánchez cũng chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các cân nhắc chính trị nội bộ. "Ông ấy biết cách kết hợp tình thế chung đang hiện hữu trong xã hội Tây Ban Nha," bà nhận xét. Bà lưu ý rằng tình thế đó là "phản đối kịch liệt một cuộc chiến tranh với Iran và dứt khoát bác bỏ nạn diệt chủng tại Gaza." Ông Sánchez đã cố tình "khơi gợi lại ký ức về những cuộc biểu tình quy mô lớn phản đối cuộc chiến tranh Iraq năm 2003," qua đó tự định vị bản thân nằm trong dòng chảy truyền thống lịch sử ấy. Nhờ làm như vậy, ông đã thu hút được sự ủng hộ rộng rãi, bao gồm cả sự ủng hộ từ những bộ phận thuộc phe Cánh tả nằm ở phía "cánh tả hơn" so với chính đảng Dân chủ Xã hội (PSOE) của ông.
Bà Tirado cũng diễn giải động thái này như một chiến lược chính trị quyền lực. "Lập trường này cũng có thể được hiểu là một nỗ lực nhằm chiếm lĩnh một phần trong phổ chính trị nằm ở phía cánh tả so với vị trí của ông," bà nói. Hơn nữa, bà lưu ý rằng việc tập trung mạnh mẽ vào các vấn đề quốc tế là một động thái có chủ đích nhằm "đánh lạc hướng sự chú ý khỏi những vấn đề chính trị nội bộ khác, những vấn đề vốn gây nhiều bất lợi và khó xử cho chính ông." Liên quan đến các vụ bê bối tham nhũng đang bủa vây chính phủ Tây Ban Nha hiện nay, bà Tirado đã đưa ra một sự phân định rạch ròi.
Bà lưu ý rằng "thực tế đang có một số tiến trình tố tụng diễn ra," bao gồm vụ án liên quan đến cựu Bộ trưởng José Luis Ábalos, một vụ việc xoay quanh vấn đề "tham nhũng điển hình trong khu vực công." Tuy nhiên, bà lại nhìn nhận các cáo buộc nhắm vào những người thân cận của ông Sánchez theo một cách khác.
Đối với vụ án liên quan đến vợ ông, bà lập luận rằng người ta có thể công khai gọi đó là "Lawfare", tức là nỗ lực tấn công các đối thủ chính trị thông qua các biện pháp pháp lý. Bà mô tả đây là "một vụ việc được dàn dựng nhằm mục đích gián tiếp tấn công ông Pedro Sánchez," dựa trên "các cuộc điều tra sơ bộ với bằng chứng ít ỏi," nhưng lại được tiếp sức bởi "một vị thẩm phán có cách hành xử từng vấp phải sự chỉ trích gay gắt do những sai phạm." Tuy nhiên, bà Tirado cũng chỉ ra những mâu thuẫn rõ ràng. "Cũng giống như hầu hết các chính trị gia khác, luôn tồn tại một khoảng cách giữa lời nói và hành động thực tế, nhưng trong trường hợp của ông Sánchez, khoảng cách này lại đặc biệt rõ rệt."
Bà mô tả ông là một chính trị gia đầy quyền lực và đặc biệt sắc sảo về mặt chiến thuật. Ông luôn tạo dựng "một hình ảnh nhất quán và kiên định với các nguyên tắc", chẳng hạn như trong vấn đề cấm vận vũ khí đối với Israel hay việc áp đặt các hạn chế đối với hoạt động quân sự của Hoa Kỳ. "Đó là những cử chỉ táo bạo và mang ý nghĩa quan trọng, xứng đáng được ghi nhận." Tuy nhiên, bà nói thêm rằng, song hành với những điều đó lại tồn tại "một kiểu 'điều khoản in nhỏ' (tiểu tiết ẩn giấu)." Những điều khoản ẩn này, chẳng hạn, cho phép các công ty "lách lệnh cấm vận" hoặc cho phép "các cảng biển của Tây Ban Nha tiếp tục được xử dụng làm nơi trung chuyển khí tài quân sự."
Song song với đó, chính phủ đang thực hiện các biện pháp "kiểm soát thiệt hại trong quan hệ với Hoa Kỳ", chẳng hạn thông qua những thông điệp ôn hòa hơn từ Bộ Quốc phòng, trong đó nhấn mạnh "lòng trung thành" của Tây Ban Nha với tư cách là một đối tác đáng tin cậy của NATO. "Trên thực tế, những lời lẽ mang tính nguyên tắc ấy chỉ nhằm che đậy một thực tế mang tính thực dụng hơn nhiều," bà Tirado nhận định. Trái ngược với một số cách mô tả, ông Sánchez "không hề phản đối NATO và cũng không có kế hoạch rút khỏi liên minh này."
Tây Ban Nha vẫn duy trì vị thế là "một đối tác trung thành" và tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự tại các khu vực như Đông Âu. Bà Tirado nhấn mạnh rằng, đối với cuộc chiến tại Ukraine, Tây Ban Nha rõ ràng đứng về phía lập trường của Tây hương, qua đó tiếp tục gắn chặt vị thế của mình trong khối địa chính trị thuộc EU và NATO. Chính tình thế này đang làm nảy sinh những căng thẳng trong nội bộ liên minh cầm quyền cánh tả.
Theo lịch sử, các chính đảng như Izquierda Unida (Cánh tả Thống nhất), một đảng cánh tả vốn luôn giữ lập trường phản đối NATO một cách rõ ràng. Bà Tirado cho rằng, những lời lẽ gay gắt mà ông Sánchez dành cho Hoa Kỳ cũng có mục đích "vô hiệu hóa hoặc gây sức ép lên chính những lực lượng này." Sánchez là "một nhân vật khơi dậy những cảm xúc mạnh mẽ," theo nhận định của Tirado.
Phe Cánh hữu "hết sức căm ghét ông," đặc biệt cáo buộc ông đã bắt tay liên minh với các đảng phái tại xứ Catalonia và xứ Basque. Ngược lại, những người ủng hộ ông lại kiên định sát cánh bên ông, dẫu cho vẫn còn đôi chút chỉ trích ngay từ nội bộ đảng PSOE của ông.
Nhìn chung, ông đã "thu hút thêm sự ủng hộ, chính xác là nhờ vào lập trường đối đầu của ông đối với Tổng thống Trump." Trên trường quốc tế, Sánchez nhận được thiện cảm đặc biệt từ các quốc gia thuộc "Nam bán cầu" (Global South). "Ông được nhìn nhận như một nhà lãnh đạo dũng cảm, dám lên tiếng nói hộ những suy nghĩ thầm kín của nhiều người," Tirado nhận xét.
Ông Sánchez kiên quyết bảo vệ "những nguyên tắc nền tảng như luật pháp quốc tế và tinh thần nhân đạo, những nguyên tắc vốn từng là sự đồng thuận chung, nhưng ngày nay lại dường như mang tính cách mạng." Việc ông kiên định bảo vệ lập trường này "từ ngay trong lòng một Âu châu vẫn chưa hoàn toàn rũ bỏ được tư duy tân thực dân" càng làm gia tăng thêm trọng lượng cho vai trò của ông. Bất kể việc này xuất phát từ tính toán chiến lược hay từ niềm tin chính trị chân thành, thì hiện tại Sánchez vẫn đang vạch ra một lộ trình độc lập ngay trong lòng Âu châu.
Trên các vấn đề then chốt, ông đi ngược lại với đường lối chủ đạo của nền chính trị Tây phương, mạnh dạn đề xuất những phương án thay thế và củng cố chúng bằng những quyết sách cụ thể. Thông qua đó, ông thực sự đang khẳng định vị thế lãnh đạo của mình trong khối các lực lượng tiến bộ trên toàn cầu, và xét trên phương diện chính trị, cho đến nay ông đã chứng minh được sự thành công đáng kể trong nỗ lực này.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-5-2026
