ISRAEL ĐẤU VỚI TÜRKEI: CUỘC TRANH GIÀNH QUYỀN LỰC TIẾP THEO Ở TRUNG ĐÔNG
Artikel von Wassilis Aswestopoulos trên Telepolis, ngày 30-8: Trong khi cuộc chiến liên quan đến Iran thu hút sự chú ý, xung đột giữa hai đồng minh chủ chốt của Mỹ đang leo thang. Syrien đang trở thành chiến trường quyết định.
Trong khi cuộc chiến liên quan đến Iran chiếm lĩnh các tiêu đề báo chí, một cuộc xung đột khác về quyền bá chủ khu vực đang leo thang: Israel và Türkei (Thổ Nhĩ Kỳ) ngày càng mâu thuẫn. Sự cạnh tranh của họ đặc biệt rõ rệt ở Syrien.
Điều này đặt cường quốc quân sự lớn thứ hai của NATO đối đầu với một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Hiện tại, xung đột chủ yếu được tiến hành thông qua các mối đe dọa, áp phích tranh cử và các hành động ủy nhiệm.
Netanyahu coi Erdoğan là đối thủ tranh cử
Nhóm tranh cử của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang trưng bày các áp phích có hình ảnh của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan, thành viên Hội đồng thành phố New York Zohran Mamdani, Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và lãnh đạo Hezbollah Naim Qassem. Khẩu hiệu đi kèm là: "Họ muốn Netanyahu thất bại, đừng để họ thắng."
Mặt khác, quan chức Thổ Nhĩ Kỳ Mustafa Çiftçi chỉ vài tuần trước đã kêu gọi "giải phóng Jerusalem". Đối với Tổng thống Erdoğan, các thành viên Hamas rõ ràng là "những chiến binh tự do".
Trước đây, Erdoğan từng so sánh Israel với Đức Quốc xã và cáo buộc Thủ tướng Israel có chung hệ tư tưởng với Hitler. Cơ quan tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ đã ban hành lệnh bắt giữ Netanyahu và các cá nhân khác; Ankara cũng tuyên bố kế hoạch yêu cầu lệnh bắt giữ quốc tế thông qua Interpol.
Erdoğan đặt Thổ Nhĩ Kỳ "về phía người bị áp bức chống lại kẻ áp bức". Ông cáo buộc Netanyahu phạm tội diệt chủng và gây bất ổn khu vực. Văn phòng của ông Netanyahu đã đáp trả bằng cách tuyên bố: "Erdogan là một nhà độc tài bài Do Thái, kẻ đã tàn sát người Kurd, che chở cho những kẻ khủng bố Hamas, chiếm đóng một nửa đảo Zypern và bỏ tù số lượng kỷ lục các nhà báo và chính trị gia chống đối ông ta", đồng thời nói thêm, "Giờ đây, ông ta đang cố gắng mở rộng sự xâm lược Israel sang Syrien. Israel sẽ không dung thứ cho điều này. Nỗ lực đáng thương của Erdogan nhằm đe dọa giới lãnh đạo và binh lính của Israel - nền dân chủ thực sự duy nhất ở Trung Đông - sẽ thất bại."
Israel tìm kiếm sự ủng hộ từ Hy Lạp và Zypern. Lời đáp trả của Netanyahu đã gây được tiếng vang ở Zypern và Hy Lạp. Israel hiện đang duy trì mối quan hệ đối tác chiến lược và quân sự chặt chẽ với Hy Lạp. Hy Lạp hiện đang trải qua mối quan hệ đặc biệt căng thẳng với nước láng giềng và đồng minh NATO, Thổ Nhĩ Kỳ.
Thêm vào những điểm bất đồng thường thấy là sự phản đối của Thổ Nhĩ Kỳ đối với quy hoạch không gian của Hy Lạp về việc sử dụng năng lượng tái tạo. Chính phủ Ankara cũng đang sử dụng vấn đề này để đặt câu hỏi về chủ quyền của Hy Lạp.
Đối với nhiều người Israel, Zypern là lựa chọn hàng đầu cho một ngôi nhà thứ hai ở nước ngoài. Báo chí Thổ Nhĩ Kỳ, như tờ *Türkiye Today*, đã bình luận về vấn đề này bằng cách tuyên bố, "Israel đang biến đảo Zypern thuộc Hy Lạp thành một khu định cư Do Thái lớn."
Các liên minh mới làm thay đổi cán cân quyền lực
Từ năm 2021, Hy Lạp đã hỗ trợ quốc phòng của Ả Rập Saudi chống lại các cuộc tấn công của phiến quân Huthi ở Yemen bằng cách triển khai một hệ thống hỏa tiễn Patriot do quân đội Hy Lạp vận hành.
Do đó, sự thất vọng ở Athens càng lớn hơn khi Thổ Nhĩ Kỳ gần đây đã ký kết một hiệp ước hỗ trợ quân sự lẫn nhau với Ả Rập Saudi và Pakistan. Hiệp ước này được xem như một đối trọng với mối quan hệ thân thiết của Israel với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ấn Độ, mặc dù trên thực tế, nó không nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào. Hiệp ước mới này làm phức tạp thêm sự cân bằng mà Athens đã thực hiện giữa Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Cấu trúc của các liên minh đã thay đổi trong một thời gian. Cho đến năm 2010, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đã hợp tác chặt chẽ. Một rạn nứt sâu sắc đã xuất hiện sau vụ tấn công vào đoàn tàu viện trợ Gaza, và cụ thể là tàu *Mavi Marmara*, của binh lính Israel.
Trên thực tế, Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia Hồi giáo đầu tiên công nhận Israel, từ năm 1949. Ngược lại, Hy Lạp không thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel cho đến những năm 1990.
Cuộc đấu tranh quyền lực hiện tại ở Đông Địa Trung Hải cũng xoay quanh việc ai sẽ được hưởng lợi từ sự suy yếu quân sự của Iran và ai sẽ lấp đầy khoảng trống quyền lực do đó tạo ra.
Một phần nhờ tầm quan trọng của mình trong cuộc chiến ở Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ hiện đủ mạnh, về chính trị, quân sự và kinh tế , để tự đặt mình vào thế đối đầu với một Israel suy yếu vì chiến tranh. Đó cũng là cuộc xung đột giữa hai chính trị gia: Recep Tayyip Erdoğan tìm cách tự thể hiện mình là lãnh đạo của tất cả người Hồi giáo và người bảo vệ người Palestine, trong khi Benjamin Netanyahu cần có những kẻ thù bên ngoài trước thềm cuộc bầu cử quốc hội dự kiến diễn ra vào tháng 10.
Cả hai quốc gia đều có mối liên hệ chặt chẽ với Mỹ về chính sách an ninh: Israel là đối tác chủ chốt của Washington trong khu vực, còn Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO. Hiện tại, khó có khả năng Washington sẽ đưa ra giải pháp cho tình thế nan giải này.
Chìa khóa để kiềm chế các hành động khiêu khích lẫn nhau không nằm ở Mỹ, cũng không nằm ở việc bình ổn Dải Gaza, chấm dứt can thiệp vào Libanon hay ngăn chặn chiến tranh với Iran. Ngay cả chính phủ tại Athens, bất chấp những nỗ lực xây dựng hình ảnh khác biệt, cũng không đóng vai trò quan trọng.
Liệu Syrien có thể trở thành nhân tố duy trì cán cân quyền lực?
Trong số tất cả các quốc gia, Syrien có thể chuyển mình từ một điểm nóng xung đột triền miên thành một nhân tố điều tiết cán cân quyền lực. Vụ Israel ném bom một căn cứ không quân của Syrien nơi họ nghi ngờ Thổ Nhĩ Kỳ có thể hiện diện quân sự trong tương lai, là minh chứng cho xu hướng này. Đó không hẳn là một cuộc tấn công nhắm vào Syrien mà thực chất là tín hiệu gửi tới Thổ Nhĩ Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành bên hậu thuẫn nước ngoài quan trọng nhất đối với chính quyền Ahmed al-Sharaa. Họ huấn luyện binh sĩ Syrien và hỗ trợ thiết lập các cơ cấu quân sự. Ankara tìm kiếm ảnh hưởng lâu dài về mặt chính trị và quân sự tại Syrien. Chính phủ Israel quyết tâm ngăn chặn bằng mọi giá việc Thổ Nhĩ Kỳ tạo dựng chỗ đứng vững chắc tại đây.
Đồng thời, Israel và Syrien đã bắt đầu các cuộc tiếp xúc trực tiếp đầy thận trọng sau khi chế độ Assad sụp đổ. Trong các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian, cả hai bên đang tìm kiếm các quy tắc nhằm ngăn chặn những cuộc đụng độ leo thang; các quan chức cấp cao đang tiến hành đối thoại ngoại giao trực tiếp.
Israel không thể ép buộc Thổ Nhĩ Kỳ rút khỏi Syrien; tầm quan trọng của Thổ Nhĩ Kỳ về mặt quân sự, kinh tế và chính trị đối với chính quyền Damaskus là quá lớn. Việc chiếm đóng những vùng lãnh thổ ngày càng rộng lớn của Syrien cũng không phải là một chiến lược khả thi, bởi sớm muộn gì nó cũng sẽ dẫn đến xung đột trực tiếp với Thổ Nhĩ Kỳ.
Tuy nhiên, Israel có thể hưởng lợi từ một chính quyền ổn định tại Damaskus. Một chính quyền có khả năng chống lại ảnh hưởng của Hisbollah và ngăn chặn sự trở lại của Iran. Và một chính quyền có năng lực giới hạn sự hiện diện quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ, từ đó biến Syrien thành một lực lượng ổn định, giúp duy trì thế cân bằng cho khu vực.
Câu hỏi then chốt đối với hòa bình khu vực là liệu chính phủ Israel có sẵn sàng tham gia vào tiến trình ngoại giao như vậy hay không. Syrien có thể trở thành một vùng đệm, hoặc lại là chiến trường cho cuộc xung đột lớn tiếp theo trong khu vực.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 31-8-2026
