EU TUNG ĐÒN MẠNH GIÁNG VÀO " ĐỘI TÀU BÓNG TỐI" CỦA PUTIN: KHOẢNG 20 TÀU CHỞ DẦU NẰM TRONG DANH SÁCH

Nguồn: "Các biện pháp chống lại 'đội tàu bóng tối của Nga'" (SWP, 2026); Bloomberg; Ủy ban Âu Châu; X/@EmmanuelMacron; Quốc hội Đức (Bundestag), Văn bản số 21/5330: Liên minh Âu Châu đang gia tăng sức ép lên hoạt động xuất cảng dầu của Nga. Gói trừng phạt thứ 21 đang được lên kế hoạch sẽ nhắm vào khoảng 20 tàu chở dầu bổ sung thuộc cái gọi là "đội tàu bóng tối", một đội tàu đã cũ kỹ và thường được bảo trì kém, được Nga sử dụng để tiếp tục bán dầu thô bất chấp các lệnh trừng phạt của Tây phương, qua đó duy trì nguồn tài chính cho cuộc chiến tại Ukraine. Ngoài ra, danh sách trừng phạt cũng sẽ bổ sung thêm các ngân hàng, thương nhân kinh doanh dầu, nhà máy lọc dầu và các đơn vị vận hành tiền mã hóa tại các nước thứ ba. Gói trừng phạt này dự kiến ​​sẽ được chính thức đề nghị vào đầu tháng 6.

Cách thức hoạt động của "đội tàu bóng tối"

Gói trừng phạt thứ 20, được công bố vào tháng 4 năm 2026, đã đưa 632 tàu chở dầu vào danh sách hạn chế. Tuy nhiên, cho đến nay, biện pháp này ít tác động đến hoạt động xuất cảng dầu của Nga. Theo một phân tích gần đây của Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức (SWP), Nga thu về hơn 10 tỷ Euro mỗi tháng từ xuất cảng dầu. Khoảng 17% tổng số tàu chở dầu trên toàn thế giới thuộc "đội tàu bóng tối", và gần 1/2 lượng dầu xuất cảng của Nga được vận chuyển qua Biển Baltic. Lý do khiến các biện pháp đã áp dụng chưa mang lại hiệu quả rõ rệt rất dễ hiểu: việc đưa một con tàu vào danh sách trừng phạt là chưa đủ nếu các cảng , những nơi trung chuyển dầu để bán lại, vẫn không bị ảnh hưởng.

Đây chính là trọng tâm của gói trừng phạt thứ 21. Dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề, Bloomberg đưa tin hôm Chủ nhật 31-5, gói trừng phạt này sẽ bổ sung các hạn chế thương mại đối với nguyên liệu thô và kim loại, đồng thời áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất cảng nhắm vào khoảng 20 công ty tại Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Á, những đơn vị vẫn đang cung cấp hàng hóa phục vụ ngành kỹ nghệ quốc phòng của Nga. Các tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng có thể lần đầu tiên bị đưa vào danh sách, qua đó ngăn chặn sự hình thành sớm của một "đội tàu bóng tối" tương tự dành cho mặt hàng này.

Bên cạnh đó, tình hình địa chính trị hiện tại cũng đang diễn biến theo hướng có lợi cho Nga. Căng thẳng quanh eo biển Hormuz, bắt nguồn từ xung đột liên quan đến Mỹ, Israel và Iran, đã đẩy giá dầu tăng cao. Các khách hàng Á châu, điển hình là Ấn Độ, đang ngày càng chuyển hướng sang mua dầu giá rẻ của Nga, qua đó tiếp tục gia tăng nguồn thu cho Moskau. Những tàu chở dầu cũ kỹ, những mối đe dọa mới

Ngay trong tuần trước, ba tàu chở dầu thuộc "đội tàu bóng tối" đã bị máy bay không người lái (UAV) tấn công ở vùng biển ngoài khơi Thổ Nhĩ Kỳ thuộc Biển Đen. Các tàu *Altura*, *Velora* và *James II* dường như đang thực hiện hoạt động chuyển tải hàng hóa giữa các tàu (ship-to-ship transfer) thì bị tấn công. Sau vụ việc, tàu *James II* đã chuyển trạng thái hành trình sang chế độ "mất khả năng điều động" (not under command), theo tin từ Bloomberg hôm thứ Năm 4-6. Đây là những vụ tấn công trực diện nhất tính đến nay trong chiến dịch của Ukraine nhằm vào các chuyến hàng dầu của Nga tại Biển Đen.

Tuy nhiên, từ lâu, đội tàu bóng tối này đã không còn chỉ là công cụ để né tránh các lệnh trừng phạt. Trong báo cáo của mình, SWP (Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức) đã ghi lại việc các tàu trong đội tàu này ngày càng có liên hệ với các hành vi phá hoại cáp ngầm và cơ sở hạ tầng khác; với các thủy thủ đoàn có quan hệ với quân đội Nga; và với các trang thiết bị không phù hợp với hoạt động vận tải thương mại thông thường.

Ví dụ điển hình nhất là tàu *Eagle S*, con tàu đã gây hư hại cho cáp điện Estlink 2 nối giữa Phần Lan và Estland, cũng như 4 tuyến cáp ngầm khác, vào đúng ngày Giáng sinh năm 2024. Sau khi tàu bị giữ lại, người ta tìm thấy việc thuyền trưởng này, đã nhận lệnh tiêu hủy các hải đồ và bản đồ về cơ sở hạ tầng bị ảnh hưởng.

"Chiến lược tốt nhất để duy trì hòa bình"

Chủ tịch Ủy ban Âu Châu, bà Ursula von der Leyen đã đặc biệt nhấn mạnh mối liên hệ này trong chuyến thăm Vilnius vào cuối tháng 5. Tại cuộc họp báo chung với lãnh đạo ba nước vùng Baltic, bà khẳng định rằng các vụ việc liên quan đến máy bay không người lái, các âm mưu phá hoại và tấn công hỗn hợp (hybrid attacks) không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà là một phần trong chiến lược có chủ đích của Nga nhằm gây bất ổn cho xã hội Âu châu. "Thật không may, các cuộc tấn công hỗn hợp và tấn công mạng, sự can thiệp từ nước ngoài và thông tin sai lệch đang trở thành chuyện thường ngày," bà von der Leyen phát biểu. "Các quốc gia thành viên đối mặt với những mối đe dọa như vậy cần có thể trông cậy vào sự đoàn kết của Âu châu. Đó là lý do tại sao tôi tin rằng Âu châu cần xây dựng một quy trình ứng phó cho các tình huống hỗn hợp kiểu này."

Bằng cách đó, EU có thể nhanh chóng huy động mọi công cụ sẵn có trong tình huống khẩn cấp. Suy cho cùng, "răn đe là chiến lược tốt nhất để duy trì hòa bình."

Vấn đề này đặc biệt tế nhị đối với Đức vì hai lý do. Thứ nhất, các tuyến cáp điện và cáp dữ liệu huyết mạch, cũng như các đường ống dẫn khí đốt, tất cả đều là một phần trong cơ sở hạ tầng trọng yếu của Âu châ, chạy qua Biển Bắc và Biển Baltic. Thứ hai, Đức cần nêu gương trong việc thực thi các biện pháp trừng phạt. Các đối tác khác trong NATO đã đi trước một bước trong vấn đề này; Pháp, Phần Lan và Bỉ đã bắt giữ các tàu chở dầu thuộc "đội tàu bóng tối" (shadow fleet). Vào đầu tháng 6, đích thân Tổng thống Emmanuel Macron thông báo rằng Hải quân Pháp, phối hợp với các đối tác Anh, đã chặn tàu chở dầu *Tagor*, vốn đang chịu lệnh trừng phạt, trên Đại Tây Dương.

"Việc các tàu né tránh lệnh trừng phạt quốc tế, vi phạm luật hàng hải và tài trợ cho cuộc chiến mà Nga tiến hành chống lại Ukraine suốt hơn bốn năm qua là điều không thể chấp nhận được," Tổng thống Pháp nhấn mạnh trong một bài đăng trên X. "Hơn nữa, những con tàu này, vốn không tuân thủ các quy tắc hàng hải cơ bản nhất, còn gây nguy hại cho môi trường và sự an toàn của mọi người."

Vào tháng 4, nhóm nghị sĩ thuộc đảng Liên minh 90/Đảng Xanh tại Quốc hội Đức (Bundestag) đã đệ trình một kiến ​​nghị chính thức, kêu gọi phân định rõ ràng trách nhiệm, tăng cường kiểm soát nghiêm ngặt và xây dựng chiến lược toàn diện để đối phó với các mối đe dọa hỗn hợp, trong đó vấn đề "đội tàu bóng tối" là trọng tâm. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có chiến lược nào như vậy được khai triển.

Suy cho cùng, tác động của gói trừng phạt mới sẽ không phụ thuộc nhiều vào số lượng tàu bị đưa vào danh sách, mà phụ thuộc vào việc liệu lần này công tác thực thi có được tiến hành một cách nhất quán hay không ?. Viện SWP đã tóm tắt vấn đề rất xác đáng: chừng nào các bên trung gian tại các nước thứ ba vẫn chưa bị trừng phạt, thì mọi biện pháp chắc chắn sẽ chỉ mang tính cục bộ và có tác động hạn chế.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngảy 7-6-2026