IRAN ĐANG THỰC HIỆN TIẾN TRÌNH GIÀNH QUYỀN KIỂM SOÁT EO BIỂN HORMUZ

Theo tin từ tờ *New York Times*: Iran đang nỗ lực mở rộng vĩnh viễn tầm ảnh hưởng của mình đối với Eo biển Hormuz. Phương thức được xử dụng không chỉ đơn thuần là áp lực quân sự mà còn thông qua các biện pháp điều hành hành chính nơi eo biển Hormuz: như thủ tục ghi danh, mua bảo hiểm bắt buộc và có thể là thu phí trong tương lai đối với các tàu thuyền đi qua một trong những tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Iran đang tìm cách kiểm soát Eo biển Hormuz:

Iran đã thành lập một cơ quan chuyên trách về Hormuz và yêu cầu các tàu thuyền phải ghi danh cũng như mua bảo hiểm do Iran cung cấp.

Ban đầu, loại bảo hiểm này được miễn phí nhưng có thể trở thành nguồn thu ngân sách sau 60 ngày.

Các công ty vận tải biển rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: nếu chấp nhận chi trả, họ có nguy cơ vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Các mô hình thu phí, chẳng hạn như tính phí trên mỗi thùng dầu hoặc mỗi lượt tàu, là một trong những kịch bản có thể xảy ra trong thời  gian tới.

Các thủ tục mới là bước tiến tới việc kiểm soát chặt chẽ hơn eo biển này

Theo *New York Times*, Iran coi các thủ tục mới này là bước đi nhằm gia tăng quyền kiểm soát đối với eo biển mà nước này cùng chia sẻ vị trí địa lý với Oman. Tuy nhiên, các chuyên gia hàng hải lại có cách nhìn nhận khác: họ cho rằng chính Teheran đã làm gia tăng rủi ro cho các tàu thương mại và giờ đây lại muốn kiếm lời từ việc cung cấp sự bảo vệ trước chính những rủi ro đó.

Dù vậy, theo luật pháp quốc tế về hàng hải, các quốc gia ven biển không được phép tùy tiện hạn chế quyền qua lại eo biển. Việc thu phí cho các dịch vụ thực tế có thể được chấp nhận, trong khi việc thu phí chỉ để được đi qua (phí quá cảnh đơn thuần) thì không.

Phí bằng tiền mã hóa và hệ thống mã số

Đây chính là mấu chốt của vấn đề: Iran viện dẫn lý do an ninh và dịch vụ, trong khi những người chỉ trích lại coi đây chẳng qua chỉ là một hình thức thu phí dưới cái tên khác.

Cách đây vài tuần, đã xuất hiện các đề nghị yêu cầu các công ty vận tải biển phải trả tới 2 triệu đô la cho mỗi lượt qua eo biển, một phần thanh toán bằng tiền mã hóa hoặc đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Cũng có thông tin về một hệ thống trong đó các tàu sẽ nhận được mã số sau khi hoàn tất kiếm sóat, cho phép chúng tiếp tục hành trình.

Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh vẫn đang đàm phán về khuôn khổ an ninh

Thời điểm diễn ra các động thái này của Iran đặc biệt tế nhị. Theo *New York Times*, các cuộc đàm phán song song đang được tiến hành giữa Mỹ, Iran, Oman và các quốc gia vùng Vịnh khác về cơ chế điều hành Eo biển Hormuz trong tương lai. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance được cho là đã đề cập đến một khuôn khổ an ninh tiềm năng cho eo biển này.

Giữa lúc các cuộc đàm phán đang diễn ra, Teheran lại đang nỗ lực thiết lập cơ quan điều hành Hormuz của riêng mình để nắm quyền chi phối quyền thu phí tại đây. Điều này làm gia tăng áp lực lên các bên liên quan khác: nếu các công ty vận tải biển ghi danh tàu, mua bảo hiểm của Iran hoặc nộp phí, Iran có thể coi những hành động này là sự công nhận trên thực tế đối với quyền kiểm soát của nước này tại eo biển.

Không có cơ sở cho việc thu phí bắt buộc

Một người phát ngôn của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) chia sẻ với tờ *New York Times* rằng quy định bắt buộc mua bảo hiểm của Iran chưa được trình chính thức lên IMO và cũng không nằm trong bất kỳ quy trình nào được công nhận.

Do đó, các công ty vận tải biển rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: nếu phớt lờ yêu cầu của Iran, họ có nguy cơ gặp rắc rối tại thực địa; còn nếu tuân thủ, họ có thể vi phạm các lệnh trừng phạt của Tây phương.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 25-06-2026