MỘT CÔNG TY MỸ CÓ DỰ ÁN XÂY DỰNG NHÀ MÁY PHÁT ĐIỆN HẠT NHÂN SÂU DƯỚI MẶT ĐẤT 1.6 KM

Một lò phản ứng hạt nhân đặt trong lỗ khoan, sâu dưới lòng đất, ở độ sâu tương đương với việc xếp chồng năm tháp Eiffel lên nhau. Công ty Deep Fission của Mỹ dự định đặt các lò phản ứng cỡ nhỏ ở độ sâu khoảng 1,6 km. Tại đó, chúng sẽ cung cấp điện năng, nguồn năng lượng mà đặc biệt là các trung tâm dữ liệu đang rất cần.

Quy mô kế hoạch này rất lớn: Deep Fission đã công bố các thư bày tỏ ý định hợp tác với tổng công suất phát điện tiềm năng lên tới 18,5 Gigawatt. Xét về sản lượng, con số này tương đương với vài nhà máy điện hạt nhân cỡ lớn. Tuy nhiên, hiện chưa có đơn đặt hàng chính thức nào được ký kết; các cam kết này vẫn chưa mang tính ràng buộc pháp lý.

Chiến lược tiết kiệm chi phí độc đáo

Dự án này dựa trên một chiến lược tiết kiệm chi phí khác biệt. Deep Fission không có ý định đặt lò phản ứng trong một tòa nhà nhà máy điện khổng lồ; thay vào đó, lò phản ứng sẽ được hạ xuống một lỗ khoan hẹp. Độ sâu, lớp đá bao quanh và cột nước phía trên lò phản ứng sẽ đảm nhận các chức năng mà ở nhà máy điện hạt nhân truyền thống đòi hỏi phải có những cấu trúc bảo vệ đắt tiền.

Theo các tuyên bố trước đó của công ty, thép, bê tông và các vật liệu xây dựng khác chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí xây dựng nhà máy điện hạt nhân truyền thống. Giám đốc điều hành (CEO) của Deep Fission, bà Elizabeth Muller, ước tính tỷ trọng này vào khoảng 70 đến 80%. Việc loại bỏ phần lớn các cấu trúc này có thể giúp giảm chi phí. Tuy nhiên, Deep Fission vẫn chưa chứng minh được điều này trong thực tế vận hành.

Bản thân lò phản ứng sẽ không xử dụng một loại hình phân hạch hạt nhân hoàn toàn mới. Công ty có trụ sở tại California này đang lên kế hoạch cho một lò phản ứng nước áp lực cỡ nhỏ, một thiết kế được xử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Trong hệ thống này, nước được duy trì ở áp suất cao để làm mát lò phản ứng và truyền nhiệt.

Điểm đổi mới chính nằm ở vị trí đặt lò. Lò phản ứng được thiết kế để vận hành sâu trong lòng đá. Deep Fission gọi khái niệm này là "Lò phản ứng hạt nhân trọng lực" (Gravity Nuclear Reactor). Thuật ngữ này chỉ một lò phản ứng nhỏ vận hành dưới lòng đất, được thiết kế để tận dụng khả năng che chắn bổ sung từ môi trường xung quanh.

Đá và nước đóng vai trò che chắn cho lò phản ứng

Độ sâu này nhằm mục đích giảm thiểu nhiều rủi ro. Khi đặt ở độ sâu đó, lò phản ứng sẽ được bảo vệ tốt hơn trước các mối đe dọa như lốc xoáy, lũ lụt, sóng thần, tai nạn máy bay và các cuộc tấn công. Lớp đá bao quanh có vai trò chắn bức xạ, trong khi cột nước sâu nằm phía trên lò phản ứng được thiết kế để hỗ trợ quá trình làm mát nếu xảy ra trục trặc.

Những thông tin này do chính công ty cung cấp; các cơ quan quản lý vẫn cần kiểm chứng tính khả thi của phương án an toàn này. Hiện chưa có kinh nghiệm vận hành thực tế nào đối với loại cơ sở này. Để thực hiện bảo trì, Deep Fission dự định đưa lò phản ứng trở lại mặt đất, một quy trình ước tính mất từ ​​một đến hai giờ.

Theo các thông số kỹ thuật ban đầu, một lò phản ứng của Deep Fission được thiết kế để tạo ra công suất 15 Megawatt. Con số này khá khiêm tốn so với các nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn; các cơ sở truyền thống thường có công suất vượt quá một Gigawatt. Do đó, Deep Fission đặt cược vào chiến lược triển khai nhiều tổ máy thay vì xây dựng một lò phản ứng khổng lồ duy nhất.

Hoạt động khoan thăm dò ban đầu tại Mỹ

Địa điểm đầu tiên nằm tại Khu công nghiệp Great Plains ở Parsons, bang Kansas. Dự án này là một phần trong Chương trình Thí điểm Lò phản ứng của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ. Deep Fission đặt mục tiêu chứng minh liệu ý tưởng này, vốn mới chỉ dừng lại ở mức độ thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và trên bản vẽ, có thể chuyển hóa thành một dự án nhà máy điện thực thụ hay không?.

Công ty cho biết đã đạt được một cột mốc quan trọng ban đầu: hoàn tất khoan một giếng thăm dò để thu thập dữ liệu sơ bộ với độ sâu khoảng 6.000 feet (khoảng 1.830 mét). Bước tiếp theo là khoan một giếng với quy mô thương mại, sau đó công ty dự kiến ​​sẽ hạ an toàn một nguyên mẫu lò phản ứng xuống độ sâu này. Deep Fission đã công bố các thư bày tỏ ý định liên quan đến công suất phát điện tiềm năng lên tới 18,5 Gigawatt. Tuy nhiên, các văn bản này chưa phải là hợp đồng mua bán điện chính thức; các đối tác không có nghĩa vụ phải mua điện, cung cấp tài chính hay xây dựng cơ sở hạ tầng.

Lộ trình đầy tham vọng

Deep Fission dự kiến ​​sẽ nộp đơn xin cấp phép thương mại từ Ủy ban Quản lý Hạt nhân Hoa Kỳ (NRC) vào nửa đầu năm 2027. Công ty đặt mục tiêu khai triển thương mại bước đầu trong năm 2027 hoặc 2028. Đây là một lộ trình đầy tham vọng.

Bài viết của tác giả ác giả: Anne Bajrica, đăng trên Focus online, link nguồn: https://smartup-news.de/technologie/deep-fission-atomreaktor-soll-strom-aus-der-tiefe-liefern/

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 27-6-2026