TRUMP VÀ MODI:  HƯỚNG VỀ THÁI BÌNH DƯƠNG NHIỀU HƠN LÀ ẤN ĐỘ DƯƠNG 

Theo *Frankfurter Allgemeine Zeitung*: Thuật ngữ "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" có thể sẽ mất đi ý nghĩa nhanh chóng như cách nó từng trở nên ăn sâu vào tư duy địa chính trị của nhiều quốc gia. Mỹ phần lớn đã tiếp nhận thuật ngữ này, cũng như khái niệm đằng sau nó, từ Thủ tướng Nhật Bản khi đó là ông Shinzo Abe vào năm 2017. Ý tưởng cốt lõi là nhìn nhận Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương như một chiến lược thống nhất, đồng thời, ít nhất là về mặt thuật ngữ, để giảm bớt sự tập trung vào Trung Quốc trong khu vực vốn được gọi là "Châu Á - Thái Bình Dương".

Động thái này được chính thức hóa bằng việc đổi tên Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của quân đội Mỹ, vốn đã tồn tại hơn 70 năm, thành "Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương". Sự thay đổi đó, vốn diễn ra trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump, nay đang bị đảo ngược. Theo thông báo của Pentagon vào thứ Ba, "Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ" nay lại trở về tên gọi "Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ". Cơ quan này tuyên bố rằng phạm vi hoạt động của bộ tư lệnh, trải dài từ Bờ Tây nước Mỹ đến biên giới phía tây của Ấn Độ, vẫn được giữ nguyên. Theo Pentagon, động thái này nhằm tôn vinh "những cội rễ lịch sử sâu sắc" của bộ tư lệnh.

Ngay từ tháng 6, Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Pete Hegseth, người trước đó đã đổi tên cơ quan dưới quyền mình thành "Bộ Chiến tranh"—đã không sử dụng thuật ngữ này trong bài phát biểu về chính sách an ninh tại Singapore. Các nhà quan sát khu vực coi việc đổi tên này là tín hiệu cho thấy sự thay đổi chiến lược trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Trọng tâm hiện đang chuyển dịch khỏi khu vực Ấn Độ Dương. Các quan hệ đối tác trong khu vực như nhóm Quad, vốn được xem là phản ứng của các nước thành viên (Mỹ, Úc, Nhật Bản và Ấn Độ) trước sức mạnh ngày càng gia tăng của Trung Quốc, đang dần mất đi tầm ảnh hưởng. Quan điểm của Trump và Tập Cận Bình về "Sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng"

Xét về khía cạnh này, sự thay đổi dường như cũng phù hợp với Chiến lược An ninh Quốc gia mới của Mỹ, trong đó ưu tiên bảo vệ lãnh thổ nội địa và an ninh của Tây Bán cầu. "Các khu vực gần Mỹ dường như đang trở nên quan trọng hơn đối với Washington," Colin Karotam thuộc Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI) viết trong một bài phân tích. Khác với Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương không nằm ngay sát bờ biển nước Mỹ. Hơn nữa, việc rút lui này phù hợp với khái niệm "ổn định chiến lược mang tính xây dựng" mà ông Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã thống nhất tại hội nghị thượng đỉnh của họ.

Nhiều quốc gia trong khu vực sẽ chịu ảnh hưởng từ sự điều chỉnh chiến lược này. Ấn Độ là quốc gia chịu tác động đặc biệt mạnh mẽ; nước này đóng vai trò trung tâm trong khái niệm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và đã được Mỹ vun đắp trong nhiều năm như một đối trọng chiến lược với Trung Quốc. Tuy nhiên, New Delhi đã nhận ra rằng Ấn Độ không còn được hưởng những đặc quyền nào trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Tổng thống Mỹ đã gây ra sự bất ổn, trong số những vấn đề khác, khi áp đặt các yêu cầu về thuế quan đối với Ấn Độ ở mức cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào.

Trong vài tháng qua, cả hai bên đã nỗ lực vượt qua giai đoạn trầm lắng trong quan hệ song phương. Hôm thứ Tư 17-6, ông Trump đã gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi bên lề hội nghị thượng đỉnh G7 tại Évian, Pháp. Theo các hãng thông tấn, ông Trump đã phát biểu tại cuộc gặp rằng: "Mối quan hệ giữa chúng ta đang ở mức khăng khít nhất có thể". Tuy nhiên, mối quan hệ này hiện lại trở nên căng thẳng sau khi hỏa tiễn của Mỹ tấn công một số tàu chở hàng có thủy thủ Ấn Độ ở Trung Đông vào tuần trước, khiến 3 người thiệt mạng.

Trung Quốc có thể sẽ hoan nghênh việc thay đổi tên gọi này, ít nhất là trong giai đoạn đầu.

Ông Modi đã tạm gác lại sự dè dặt thường thấy về vấn đề này để đề cập đến hoàn cảnh của các thủy thủ Ấn Độ theo hướng khái quát. "An toàn của họ là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi," ông Modi nói. Về phần mình, ông Trump nhận xét rằng đây là "một nghề nghiệp đầy gian nan". Lời cam kết của ông Trump rằng Mỹ sẽ hỗ trợ Ấn Độ trong trường hợp bị tấn công cũng khó có thể thực sự thuyết phục được phía Ấn Độ. Ông Trump đã ngay lập tức đưa ra điều kiện kèm theo cho tuyên bố này khi nói chuyện với ông Modi: "Nếu ai đó tấn công người đàn ông này, chúng tôi sẽ có mặt. Nhưng nếu có một nhà lãnh đạo mới, tôi không dám chắc điều đó."

Cũng giống như Âu châu , Ấn Độ đang nhận ra rằng các thỏa thuận an ninh từng được coi là vững chắc có thể bị đảo ngược bất cứ lúc nào dưới thời ông Trump. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu việc từ bỏ khái niệm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương có gây ra những hệ quả vượt ra ngoài phạm vi Bộ Quốc phòng Mỹ hay không. Sau khi Mỹ tiên phong xử dụng thuật ngữ này, các quốc gia Đông Nam Á và EU cũng đã xây dựng các chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Chính phủ Đức vào thời điểm đó cũng đã công bố "Các nguyên tắc chỉ đạo về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" vào năm 2020; văn bản này vẫn tiếp tục đóng vai trò là nền tảng cho chính sách của Đức đối với Á châu cho đến ngày nay.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 22-6-2026