"MỘT SỰ RẠN NỨT NGUY HẠI" TRONG NATO? CUỘC HỌP CỦA MỸ TẠI BA LAN KHÔNG MỜI PHÁP, ANH VÀ CÁC NƯỚC BALTIC

Artikel von Shona Murray/ Euronews (Deutsch), ngày 5-10: Các cuộc thảo luận giữa Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby và năm quốc gia Âu châu đang gây lo ngại trong giới chuyên gia về NATO. Họ cảnh báo rằng mô hình này có thể làm rạn nứt liên minh. Đồng thời, Washington đang thúc giục Âu châu gánh vác trách nhiệm lớn hơn đối với nền quốc phòng của chính mình.

Kể từ cuộc họp đầu tiên tại Na Uy vào năm ngoái, nhóm này được biết đến với tên gọi "Nhóm Bergen". Các thành viên của nhóm bao gồm Thụy Điển, Phần Lan, Ba Lan, Đức và Hòa Lan.

Anh, Pháp và các nước Baltic không được mời tham dự.

"Vấn đề cốt lõi là điều này dường như hết sức tai hại đối với một liên minh vốn dựa vào hành động tập thể," Fabrice Pothier, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn địa chính trị Rasmussen Global, nhận định. "Điều đó cho thấy rõ ràng rằng Mỹ có những đối tác ưu tiên," ông chia sẻ với Euronews.

"Nhóm Bergen" được thành lập để thảo luận về tương lai của NATO. Liên minh này đang hướng tới khái niệm được gọi là "NATO 3.0", một mô hình do Mỹ phát triển, trong đó Âu châu sẽ đảm nhận trách nhiệm phòng thủ thông thường cho lục địa này.

Điều này đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ thu hẹp vai trò truyền thống và rút lại các khí tài chủ chốt – chẳng hạn như các oanh tạc cơ chiến lược, tàu ngầm và nhân sự, mà trước đây họ từng cung cấp cho liên minh.

NATO nỗ lực giảm nhẹ tầm quan trọng của các cuộc họp riêng rẽ

NATO đang cố gắng giảm nhẹ tầm quan trọng của các cuộc họp riêng rẽ do Mỹ chủ trì này. "Việc các nhóm đồng minh gặp gỡ theo quy mô nhỏ hơn không phải là điều bất thường," một quan chức NATO nói với Euronews.

Mô hình NATO 3.0 hình dung viễn cảnh Mỹ rút khỏi vai trò truyền thống là bên bảo đảm an ninh chính cho Âu châu. Khi đó, các năng lực như các oanh tạc cơ, tàu ngầm và nhân sự sẵn sàng chiến đấu sẽ không còn tự động được cung cấp cho liên minh nữa.

Các quan chức mô tả những cuộc thảo luận này là hoạt động thường lệ. Tuy nhiên, những người khác cảnh báo rằng cách sắp xếp này chia các quốc gia thành viên thành những nhóm như "người Âu châu Âu" và "người Âu châu xấu", đồng thời củng cố ảnh hưởng của Washington trên toàn bộ liên minh.

Ông Pothier thừa nhận rằng các nhóm nhỏ hơn trong các tổ chức có thể thúc đẩy những ý tưởng mới , chẳng hạn như thông qua các văn bản không chính thức (thường được gọi là "non-papers"). Tuy nhiên, ông tin chắc rằng Washington đã chọn các quốc gia thuộc Nhóm Bergen vì họ đáp ứng được những tiêu chí quan trọng về quốc phòng.

"Các sáng kiến ​​thường bắt nguồn từ những nhóm nhỏ," ông Pothier nhận định. "Các quốc gia này mang lại quy mô lực lượng đáng kể, bao gồm cả lục quân, không quân và hải quân."

Dù vậy, ông đặt ra câu hỏi: "Nhưng tại sao Mỹ lại chọn một số quốc gia này mà không chọn những quốc gia khác nếu đây không phải là một sáng kiến ​​mang tính chính trị?"

Ông Pothier, cựu lãnh đạo bộ phận hoạch định chiến lược, cảnh báo rằng việc chia nhỏ liên minh thành các nhóm có thể làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ sẵn sàng bảo vệ một số đối tác hơn là những đối tác khác.

"Điều này tạo ra ấn tượng rằng Mỹ ưu ái một số đồng minh và sẽ ưu tiên bảo vệ họ trước tiên khi xảy ra khủng hoảng," ông Pothier nói.

Ông cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể đang bất bình với Anh và Pháp do sự phản đối ban đầu của họ đối với việc tham gia vào một cuộc chiến tranh với Iran. Kết hợp với áp lực từ phía Pháp về việc ưu tiên mua sắm trang thiết bị quốc phòng Âu châu, điều này có thể lý giải cho việc họ bị gạt ra ngoài.

Tuy nhiên, các nhà ngoại giao Anh bác bỏ quan điểm cho rằng London đang bị gạt sang bên lề. Họ nhấn mạnh rằng họ vẫn duy trì liên lạc chặt chẽ và thường xuyên với các đối tác Mỹ.

Các nước Baltic bị bỏ qua

Việc các quốc gia Baltic vắng mặt cũng là một điểm đáng chú ý. Xét về tỷ trọng GDP, họ nằm trong số các nước NATO có mức chi tiêu quốc phòng cao nhất và đóng vai trò là tuyến đầu của liên minh đối với Nga. Khu vực này thường xuyên trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công hỗn hợp, chẳng hạn như máy bay không người lái xâm nhập không phận, các vụ phóng hỏa và phá hoại.

Việc loại trừ này diễn ra sau chuyến thăm của ông Colby tới trụ sở NATO tại Brüssels vào tháng 8. Theo các nguồn tin từ NATO, ông đã hối thúc đại diện các nước Baltic tại đây nên giảm bớt giọng điệu đối đầu khi ứng phó với sự hung hăng của Nga.

Một nguồn tin cho biết ông Colby đã viện dẫn những nỗ lực tăng cường của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine như một lý do để giảm bớt những tuyên bố gay gắt về việc đang trong tình trạng "chiến tranh" với Nga.

Washington cũng đã mời Tổng thống Nga Vladimir Putin tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12 tới. Sự kiện này dự kiến ​​sẽ được tổ chức tại một khu nghỉ dưỡng sân gôn thuộc sở hữu của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

"Đây có lẽ là lần đầu tiên kể từ khi NATO mở rộng sang phía Đông, một sự rạn nứt công khai đã xuất hiện giữa Mỹ và các quốc gia Baltic," ông Pothier nhận định. "Chúng tôi biết rằng chính quyền Mỹ hiện nay có thái độ ít nghiêm khắc hơn nhiều đối với hành động gây hấn của Nga," chuyên gia này nói thêm.

Tình hình tại khu vực Baltic vẫn căng thẳng do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và những hình thức chiến tranh ngầm khác đang diễn ra. Các chính phủ, quân đội và người dân vẫn luôn trong tình trạng cảnh giác cao độ.

Vào thứ Bảy, {hi trường Vilnius đã phải tạm ngừng hoạt động trong khoảng một giờ. Quyết định này được đưa ra sau khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn về việc máy bay không người lái xâm nhập từ phía Belarus, dẫn đến việc khai triển chiến đấu cơ của NATO.

Litauen mời ông Colby

Một nguồn tin xác nhận với Euronews rằng chính phủ Litauen đã mời ông Colby đến khu vực này để tận mắt chứng kiến ​​các vụ vi phạm không phận đang diễn ra.

(Có sự trợ giúp của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 7-10-2026