TÌNH TRẠNG QUỐC NẠN THAM NHŨNG Ở VN - 50 NĂM NHÌN LẠI
Tham nhũng chưa bao giờ là chuyện nhỏ, ngày nay, được liệt vào hàng QUỐC NẠN. Từ những vụ đại án EPCO-Minh Phụng của thế kỷ trước (với 77 bị can), PMU18, Vinashin 4 tỷ USD, đến của thế kỷ 21 như Vạn Thịnh Phát 304.000 tỷ. Cho thấy tệ nạn tham nhũng, càng diệt lại càng nhiều hơn.
Đến ngay hình ảnh của Tô Lâm, lúc chưa là TBT và CTN, đã từng có những bửa ăn xa xỉ bò dát vàng, khi ông tháp tùng phái đoàn công du ở Anh Quốc, lúc ông chỉ mới là Bộ Trưởng Bộ Công An, Đó là những hình ảnh tiêu biểu của nếp sống xa hoa của giới tinh hoa đỏ ở thượng tầng. Phong cách sống của họ nằm ngoài khuôn khổ của mức lương mà họ nhận được hàng tháng.
Con gái Tô Lâm là Tô Hà Linh
Tô Lâm là một công chức nhà nước, với mức lương không quá 600 đô la Mỹ mỗi tháng, mà cho con du học trời Âu với chi phí trăm ngàn đô la Mỹ mỗi năm, đó chính là điều bất thường. Một người bình thường cũng nghiệm ra được nguồn tiền của Tô Lam dùng để nuôi con gái học ở nước Anh, xuất phát từ đâu mà ra...
Tinh trạng tham nhũng ở VN tới nay gần như bất trị, nó chuyển động từ thượng tầng xuống tới hạ tầng. Hết lớp này tới lớp khác, thi nhau tát cạn dòng sông ngân sách, rút ruột công trinh, nhận hối lộ, nhận tiền bảo kê, lạm dụng chức vụ để kiếm ăn ngoài luồng...
Dưới đây là một số tóm tắt về các vụ án lớn về tham nhũng mà truyên thông dòng chính của VN có ghi nhận trong vòng 50 năm qua.
Những vụ đại án tham nhũng nhiều nhất ở các bộ, ngành, xảy ra từ 2020 đến nay được truyền thông ghi nhận:
1.Bộ Y tế: 100 người bị khởi tố vụ Việt Á, 2 cựu Bộ trưởng
2. Bộ Ngoại giao: 54 bị cáo vụ chuyến bay giải cứu, 1 Thứ trưởng
3. Bộ Tài chính, GTVT: FLC, Tân Hoàng Minh, Đăng kiểm 300+ bị can
Hậu quả không chỉ là tiền: 1 đồng lợi nhuận, doanh nghiệp từng phải mất 1,02 đồng bôi trơn. Dân phải chạy thủ tục đất đai, hải quan, CSGT... chính là lúc tham nhũng len lỏi vào nhiều nhất.
NHỮNG BỘ BAN NGÀNH NÀO CÓ SỐ CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN THAM NHŨNG NHIỀU NHẤT?
Ở Việt Nam, để tránh tiếng xâu, nên đảng không bao giờ có thống kê chính thức nào của Ban Chỉ đạo Trung ương xếp hạng "Bộ nào tham nhũng nhiều nhất" theo kiểu bảng điểm. Nhưng, nếu muốn tiềm hiểu, hi cũng có 2 cách nhìn khác nhau từ các cuộc khảo sát và từ các đại án đã bị khởi tố:
1. Nếu tính tham nhũng vặt, theo cảm nhận của người dân và doanh nghiệp. Theo cuộc điều tra năm 2005 của Ban Nội chính Trung ương công bố 10 cơ quan tham nhũng phổ biến nhất, 3 cơ quan dẫn đầu là: Địa chính nhà đất, Hải quan/quản lý xuất nhập khẩu và Cảnh sát giao thông.
Kết quả này được lặp lại trong khảo sát xã hội học của Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng Thế giới công bố năm 2012: bốn ngành, lĩnh vực tham nhũng phổ biến nhất là cảnh sát giao thông, quản lý đất đai, hải quan và xây dựng.
Các bộ dưới đây cũng được ghi nhận là có con số cán bộ , đảng viên tham nhũng nhiều nhất như:
Bộ Tài nguyên và Môi trường (quản lý đất đai)
Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan, Thuế)
Bộ Công an (Cục CSGT, Cục Đăng kiểm, các trung tâm đăng kiểm)
Bộ Xây dựng
đó là những nơi người dân phải tiếp xúc nhiều nhất và từng phản ánh nhiều nhất.
Năm 2024, Bộ Công an báo cáo: tội phạm về tham nhũng chức vụ tăng nhiều nhất, đã khởi tố mới 405 vụ, tăng 110 vụ, chủ yếu xảy ra trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, quản lý đất đai.
2. Nếu tính đại án và cán bộ cấp Thứ trưởng, Cục trưởng bị xử lý hình sự - nhiệm kỳ Đại hội XIII đến nay
Đây là giai đoạn "đốt lò" mạnh nhất. Theo Ban Chỉ đạo, từ đầu nhiệm kỳ XIII đã xử lý hình sự 31 cán bộ diện Trung ương quản lý, trong đó có:
Bộ Ngoại giao: Vụ Cục Lãnh sự - "chuyến bay giải cứu" - 1 Thứ trưởng + nhiều Cục trưởng, Vụ trưởng
Bộ Y tế: Vụ Việt Á, vụ FLC, Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát có liên quan - 1 Bộ trưởng Nguyễn Thanh Long, 1 Thứ trưởng và nhiều Vụ trưởng, Cục trưởng
Bộ Công an: 2 cựu Thứ trưởng Bùi Văn Thành, Trần Việt Tân; nhiều tướng lĩnh
Bộ Công Thương: cựu Thứ trưởng Hồ Thị Kim Thoa
Bộ Giao thông vận tải: cựu Thứ trưởng Nguyễn Hồng Trường, vụ PMU18 trước đây
Bộ Khoa học và Công nghệ: cựu Thứ trưởng Phạm Công Tạc
Ngân hàng Nhà nước: cựu Phó Thống đốc Đặng Thanh Bình
Trong báo cáo của Chính phủ thì người đứng đầu để xảy ra tham nhũng bị xử lý nhiều nhất cũng rơi vào khối Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng.
Nói ngắn gọn:
Về số vụ và số lần mà người dân thường gặp phải đội ngũ tham nhũng ở các bộ: Tài nguyên - Môi trường, Tài chính, trong đó Công an luôn đứng trong top đầu.
Về quy mô tiền và cấp bộ trong 5 năm gần đây: Y tế và Ngoại giao là 2 Bộ có nhiều lãnh đạo cấp cao nhất bị bắt trong cùng 1 vụ án (Việt Á và Chuyến bay giải cứu), còn Công an và GTVT là 2 Bộ có lịch sử dài nhất về số cựu Thứ trưởng dính án.
TÍNH GIAI ĐOẠN TỪ 2020 ĐẾN NAY, BỨC TRANH Sẽ KHÁC HẲN SO VỚI GIAI ĐOẠN TRƯỚC ĐÓ
Không còn là tham nhũng vặt ở đất đai, hải quan, CSGT nữa, mà là các đại án cấp Trung ương. Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng:
Tính từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII (2021) đến nay, đã xử lý hình sự 31 cán bộ diện Trung ương quản lý, trong đó có 2 Bộ trưởng, nguyên Bộ trưởng; 5 Thứ trưởng, nguyên Thứ trưởng; 7 Chủ tịch tỉnh. Riêng 6 tháng đầu 2024, khởi tố mới 444 vụ / 1.003 bị can về tham nhũng.
Nếu đếm theo Bộ:
1. Bộ Y tế - nhiều nhất về số lượng cán bộ cấp Vụ, Cục bị khởi tố trong cùng một giai đoạn
Vụ Việt Á (2020-2022): Cơ quan điều tra xác nhận tính đến đầu tháng 1/2023 có ít nhất khoảng 100 người bị khởi tố, trong đó có 8 quan chức thuộc Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ. Riêng Bộ Y tế có: Bộ trưởng Nguyễn Thanh Long, Vụ trưởng Vụ Trang thiết bị Nguyễn Minh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính Nguyễn Nam Liên...
Tổng cộng vụ này đã có hơn 60 lãnh đạo, nhân viên y tế bị khởi tố, 2 cựu Bộ trưởng (Y tế và KH&CN).
2024-2025 tiếp tục vụ Cục An toàn thực phẩm nhận hối lộ: 18 bị can.
2. Bộ Ngoại giao - nhiều nhất về số tiền hối lộ trong 1 vụ
Vụ "chuyến bay giải cứu" tại Cục Lãnh sự: Khởi tố Thứ trưởng Tô Anh Dũng, cùng chuyên viên Bộ Y tế Phạm Trung Kiên và cán bộ Cục Quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an. Toàn bộ vụ án có 54 bị cáo, trong đó 21 người ở các Bộ.
3. Bộ Công an / Bộ Quốc phòng - nhiều nhất về số tướng lĩnh: 9 sĩ quan cấp tướng bị xử lý hình sự trong nhóm 31 cán bộ Trung ương quản lý
2023-2024: Vụ Cục Đăng kiểm Việt Nam và hàng chục Trung tâm đăng kiểm - hơn 300 bị can, vụ Bệnh viện 30-4 của Bộ Công an.
4. Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường
Tài chính: các vụ thao túng chứng khoán FLC, Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát - tội phạm tham nhũng chức vụ chủ yếu xảy ra trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng.
TNMT: nhiều Thứ trưởng, Vụ trưởng liên quan đất đai, khoáng sản bị kỷ luật.
Kết luận cho 2020-nay:
Nếu tính số lượng cán bộ Trung ương bị khởi tố / số bị can trong một vụ: Bộ Y tế đứng đầu (vụ Việt Á).
Nếu tính số lượng vụ án lớn có cán bộ Bộ tham gia: Bộ Công an và Bộ Tài chính đứng đầu (vì vừa là cơ quan điều tra vừa dính sai phạm nội bộ, lại liên quan đăng kiểm, chứng khoán).
Nếu tính mức độ nghiêm trọng về chức danh Bộ trưởng: Y tế, Ngoại giao, KH&CN là 3 Bộ có Bộ trưởng / Thứ trưởng vào tù trong giai đoạn nàỵ
VN VỚI BẢNG BẢNG XẾP HẠNG THAM NHŨNG TRÊN THẾ GIỚI (?)
Những năm đen tối nhất về tình tham những ở VN, theo cách xếp hạng Nhận thức về Tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (tức Transparency International), công bố năm 2010 thì Việt Nam được 2.7 trên 10 điểm (những nước có điểm số dưới 5 bị coi là có tình trạng tham nhũng cao). Sang năm 2011 số điểm và vị trí xếp hạng của Việt Nam cho thấy tham nhũng vẫn là mối lo ngại chính đối với quốc gia này.
So sánh hai năm 2010-2011 thì không có thay đổi đáng kể nào trong cuộc chiến chống tham nhũng của chính phủ. Chỉ số của CPI sau năm 2011 thì dùng 0 đến 100 điểm. Số điểm thấp là nhiều tham nhũng. Con số cao là minh bạch, trong sạch. Theo cuộc khảo xét năm 2012 thì điểm số của Việt Nam tăng nhẹ từ 2,9 (thang 10) lên 31 (thang 100), nhưng vẫn bị tụt 11 bậc, không những so với các quốc gia tiên tiến mà cả với các nước lân bang trong khu vực. Cuộc khảo sát 95 quốc gia trên thế giới của Tổ chức Minh bạch Quốc tế về nạn tham nhũng năm 2013 cho biết 30% dân Việt Nam đã phải đút lót nhân viên công quyền.
TỔNG SỐ CÁC VỤ THAM NHUNG ĐÃ ĐƯỢC THỤ ÁN TỪ NĂM 2010 ĐẾN 2026
Số liệu thống kê chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam không công bố gộp chung một con số duy nhất cho toàn bộ giai đoạn từ năm 2010 đến 2026, mà thường được chia theo từng kỳ báo cáo, từng nhiệm kỳ đại hội hoặc các cột mốc tổng kết quan trọng.
Tổng số vụ án tham nhũng, chức vụ đã được cơ quan điều tra, cơ quan tố tụng khởi tố, thụ lý và đưa ra xét xử trong giai đoạn này ước tính trên 6.000 đến 7.000 vụ án với hàng chục nghìn bị cáo.
Tổng kết giai đoạn 2012 – 2022 (10 năm thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN, TC):
Khởi tố, điều tra: Các cơ quan tiến hành tố tụng cả nước đã khởi tố, điều tra hơn 2.600 vụ án với hơn 5.800 bị can về các tội phạm tham nhũng, chức vụ.
Thụ lý, xét xử: Tòa án nhân dân các cấp đã thụ lý xét xử sơ thẩm hơn 2.400 vụ án với hơn 5.400 bị cáo.
Xử lý cán bộ cấp cao: Xử lý hình sự 37 cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý (bao gồm các Ủy viên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Bí thư Tỉnh ủy...).
Giai đoạn đẩy mạnh từ 2021 đến nay (Nhiệm kỳ Đại hội XIII):
Công tác phát hiện và xử lý tham nhũng gia tăng đáng kể ở cả cấp Trung ương lẫn local (đẩy mạnh chống "tham nhũng vặt" và thành lập Ban Chỉ đạo PCTN cấp tỉnh):
Trung bình mỗi năm giai đoạn 2021 – 2025, các cơ quan chức năng khởi tố mới từ 800 đến 1.200 vụ án/năm liên quan đến các tội phạm tham nhũng, kinh tế và chức vụ.
Nhìn lại từ những năm gần đây chỉ sô tham nhũng trên bảng xếp hạng, VN có phần thuyên giảm, và được xếp thứ 82/182, nhưng nhìn lại thực tế, thì các quan tòa ở VN, phải làm việc tăng ca cũng không thể giải quyết hết các hồ sơ đang thụ lý. Cái gốc của vấn đề của tham nhũng, là vì chế độ phi dân dân chủ và độc đảng ở VN.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 15-9-2026
