SAU THỎA THUẬN NGỪNG BẮN Ở IRAN: THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI CÓ THỂ PHỤC HỒI NHANH CHÓNG ĐẾN MỨC ĐỘ NÀO? 

Theo DW Deutsch: Thời điểm kết thúc chiến tranh ở Trung Đông hiện nay vẫn chưa chắc chắn. Mặc dù, giờ đây, một thỏa thuận ngừng bắn đã được ký kết, do Pakistan làm trung gian. Thỏa thuận này được công bố vào thứ Ba 7-4,  và là một dấu hiệu của hy vọng sau 5 tuần chiến tranh.

Thỏa thuận này đạt được ngay trước khi tối hậu thư khác của Tổng thống Mỹ Trump hết hạn. Ông đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran và "toàn bộ nền văn minh của nước này" nếu việc phong tỏa eo biển Hormuz tiếp tục.

Hầu hết các chuyên gia đều đồng ý về một điểm mấu chốt: Xung đột càng kéo dài, sẽ tác động mạnh đối với nguồn cung năng lượng thế giới, lạm phát và ổn định kinh tế càng ngày càng tàn phá nền kinh tế thế giới. Mỗi tuần gián đoạn thêm sẽ làm tăng chi phí cho người tiêu dùng và doanh nghiệp, trong khi tăng trưởng chậm lại.

Một khi eo biển Hormuz, điểm nghẽn cho 20% thương mại dầu mỏ toàn cầu, được mở cửa trở lại, tốc độ phục hồi sản xuất dầu khí và giao thông tàu chở dầu sẽ là yếu tố chính trong sự phục hồi kinh tế toàn cầu.

Đảm bảo an ninh eo biển Hormuz

Rất khó có khả năng việc đi lại qua tuyến đường thủy này sẽ không bị cản trở cho đến khi phí bảo hiểm giảm đáng kể và một lực lượng hộ tống hải quân đa quốc gia đáng tin cậy được thiết lập. Điều này có thể bao gồm các tàu chiến của Mỹ, các cuộc tuần tiểu trên không và các tàu rà phá thủy lôi hoạt động.

Các đồng minh NATO ở Âu châu, bao gồm Đức, Pháp và Vương quốc Anh, đã báo hiệu sự sẵn lòng tham gia các cuộc tuần tiểu con đường hàng hải này, sau khi cuộc chiến kết thúc. Nhật Bản, Úc, Nam Hàn, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Bahrain cũng dự kiến ​​sẽ tham gia hoạt động chung.

Riêng việc rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz có thể mất khoảng 2 tuần, Jennifer Parker, Phó Giáo sư tại Khoa Quốc phòng và An ninh của Đại học Tây Úc, nói với Bloomberg. Một khi Hormuz được coi là an toàn cho vận chuyển hàng hải, lượng tàu mắc kẹt khoảng 1.900 chiếc, một nửa trong số đó đang vận chuyển dầu, khí hóa lỏng và các loại hóa chất khác nhau, có thể được giải quyết trong vòng vài ngày đến vài tuần.

Aditya Saraswat, Giám đốc Nghiên cứu (Trung Đông và Bắc Phi) tại công ty phân tích Rystad Energy của Na Uy, nói với DW rằng việc giải quyết tình trạng tắc nghẽn ở eo biển Hormuz sẽ giúp các nhà sản xuất vùng Vịnh có thêm một tháng để tăng sản lượng. Tuy nhiên, các vấn đề về cơ sở hậu phương vẫn sẽ tồn tại. Trước chiến tranh, khoảng 130 đến 140 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Lưu lượng giao thông hàng hải này có khả năng giảm đáng kể chừng nào các cuộc tuần tiểu hải quân vẫn còn cần thiết.

Khôi phục dần dần

Ngoài việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, các nhà sản xuất vùng Vịnh cần được bảo đảm rằng tình hình an ninh tại các cơ sở dầu khí của họ đã ổn định. Ngay cả với một thỏa thuận hòa bình nhanh chóng, các nhà phân tích cho rằng có thể mất vài tuần để khôi phục sản xuất dầu khí ở nhiều mỏ. "Một mỏ dầu bị đóng cửa một phần trung bình mất khoảng 2 đến 3 tuần để khởi động lại", Saraswat nói, đề cập đến một số giếng hoạt động với sản lượng giảm. Các cơ sở dầu khí càng bị đóng cửa lâu thì việc kiểm soát và bảo trì càng phải kỹ lưỡng hơn trước khi chúng có thể được đưa vào hoạt động trở lại.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ít nhất 40 cơ sở năng lượng ở vùng Vịnh đã bị "hư hại nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng" do các cuộc tấn công của Iran. Các nhà phân tích năng lượng cảnh báo rằng một số cơ sở, đặc biệt là các nhà máy khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), có thể phải mất vài năm để sửa chữa.

Qatar tuyên bố rằng có thể mất đến 5 năm để khởi động lại cơ sở sản xuất LNG Ras Laffan, trung tâm sản xuất và xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Qatar cung cấp khoảng 1/5 lượng LNG của thế giới. Về lâu dài, quốc gia vùng Vịnh này sẽ thiếu khoảng 17% công suất xuất khẩu LNG của mình.

Các hạn chế toàn cầu

Các nhà máy sản xuất phân bón phải trải qua các cuộc kiểm tra an toàn tương tự trước khi sản xuất có thể tiếp tục. Phân bón giúp tăng cường an ninh lương thực thế giới, vốn đã bị đe dọa bởi giá cả tăng vọt. Hiện nay, nhiều nông dân buộc phải giảm lượng phân bón xử dụng.

Vùng Vịnh là nhà cung cấp chính các loại phân bón gốc Nitơ, chiếm khoảng 40% lượng Urê vận chuyển bằng đường biển thế giới và một 1/4 lượng Amoniac xuất cảng. Các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập cũng là những nhà sản xuất quan trọng của hai nguyên liệu thô được xử dụng trong sản xuất phốt phát.

Việc vận chuyển Container hàng hóa từ khu vực Vịnh Ba Tư và hàng hóa giữa Á châu và  Âu châu cũng bị gián đoạn nghiêm trọng do việc phong tỏa cảng Hormuz, với hàng chục tàu bị mắc kẹt. Theo nhà điều hành DP World, lưu lượng hàng hóa đến cảng Jebel Ali ở Dubai, trung tâm trung chuyển lớn nhất Trung Đông, đã giảm đáng kể kể từ ngày 28 tháng 2.

Đối với các tàu Container hướng đến Âu châu, eo biển Bab al-Mandab ở cửa phía nam Biển Đỏ là một trở ngại khác. Mặc dù eo biển vẫn có thể lưu thông, hầu hết các công ty vận tải biển lớn đều tránh nó do các mối đe dọa mới từ phiến quân Huthi được Iran hậu thuẫn. Phiến quân này đóng tại Yemen đã thực hiện các cuộc tấn công vào tàu thuyền trong năm 2023/24 liên quan đến cuộc chiến của Israel ở Dải Gaza. Nhiều công ty vận tải biển đã chuyển hướng tuyến đường của họ vòng qua Mũi Hảo Vọng ở miền nam Phi châu, làm tăng đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển.

Viện Kinh tế Thế giới ở Kiel (IfW) đã tính toán rằng các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm cả Iran, nắm giữ thị trường lớn nhất trong việc xuất cảng thế giới của 50 mặt hàng phi khoáng sản chủ chốt, bao gồm thép, kim cương thô, bột vàng và hợp kim nhôm. Giá trị xuất cảng của các mặt hàng này đạt 661 tỷ Euro mỗi năm.

Tác động lâu dài

Ngay cả khi eo biển được mở cửa trở lại và sản xuất ở khu vực Vịnh được nối lại, hậu quả kinh tế thế giới sẽ không biến mất ngay lập tức. Người tiêu dùng nhanh chóng cảm nhận được tác động của giá dầu tăng cao tại các trạm xăng, trong khi tình trạng thiếu xăng và dầu Diesel ở Úc, Á châu và Phi châu chỉ mới bắt đầu trở nên rõ ràng. Các chuỗi cung ứng quan trọng khác, từ phân bón đến hàng tiêu dùng, cũng dự kiến ​​sẽ phải đối mặt với những nút thắt cổ chai trong những tuần tới.

"Sự biến động giá cả xảy ra ngay lập tức; sự gián đoạn về tiếp tế sẽ trở nên nghiêm trọng hơn (trong 2 đến 3 tháng tới)", Peter Klimek, giám đốc Viện Tình báo Chuỗi cung ứng Áo, nói với DW. Nếu sản lượng thế giới phải bị cắt giảm do chiến tranh, Klimek cảnh báo về nguy cơ lạm phát đình trệ với giá cả tăng cao, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng và tăng trưởng kinh tế yếu, mà theo ông, việc điều hành tình trạng này "có thể mất nhiều thời gian hơn nữa". 

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 9-4-2026