NHẬT BẢN VÀ UKRAINE THÀNH LẬP LIÊN MINH VỀ MÁY BAY KHÔNG NGƯỜI LÁI KHÔNG PHỤ THUỘC VÀO TRUNG QUỐC

Hôm thứ Hai 6-7, Phòng Thương mại Ukraine tại Nhật Bản đã công bố việc thành lập "cụm liên kết máy bay không người lái (UAV) Nhật-Ukraine", một sáng kiến ​​mang ý nghĩa vượt xa phạm vi các quốc gia tham gia. Dự án hợp tác thuộc khu vực tư nhân này nhằm mục đích phát triển và sản xuất các loại máy bay không người lái hoạt động trên không, trên bộ và trên biển.

Một mục tiêu then chốt là thiết lập chuỗi cung ứng không xử dụng các cơ phận được sản xuất từ ngành kỹ nghệ máy bay không người lái của Trung Quốc – quốc gia vốn thống trị thị trường này từ trước đến nay. Các công ty trong ngành điện tử của Nhật Bản và Đài Loan đang được đặc biệt chú trọng như những nhà cung cấp tiềm năng cho ngành kỹ nghệ máy bay không người lái của Ukraine.

Phát biểu tại Tokyo vào thứ Hai, bà Kateryna Yavorska,  người đứng đầu Phòng Thương mại,  cho biết nền tảng mới này nhằm mục đích "thúc đẩy hợp tác, giao tiếp và liên kết giữa Ukraine, Nhật Bản, Đài Loan và các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)."

Nhật Bản là quốc gia đầu tiên trên thế giới sản xuất hàng loạt máy bay không người lái thương mại phục vụ công việc; tuy nhiên, các công ty Trung Quốc hiện đang thống trị thị trường, trong khi vô số nhà sản xuất cơ phận máy bay không người lái của Nhật Bản chỉ đóng vai trò khiêm tốn trên toàn cầu.

Ngành kỹ nghệ máy bay không người lái của Đài Loan hiện cũng còn quy mô nhỏ nhưng đang nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ nhằm đảm bảo năng lực quốc phòng trong trường hợp bị Trung Quốc tấn công. Trung Quốc vốn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và công khai đe dọa sẽ sát nhập hòn đảo này bằng vũ lực.

Về mặt chính thức, quan hệ đối tác mới này sẽ tập trung vào các loại máy bay không người lái dân sự, chẳng hạn như loại được xử dụng trong thiên tai hoặc bảo trì cơ sở hạ tầng. Phòng Thương mại đặt mục tiêu hỗ trợ hàng trăm nhà sản xuất máy bay không người lái của Ukraine chuyển đổi các kỹ nghệ vốn được phát triển cho mục đích chiến đấu sang ứng dụng trong giai đoạn hậu chiến. Tuy nhiên, bà Yavorska nhấn mạnh rằng sáng kiến ​​này liên quan đến kỹ nghệ "lưỡng dụng", tức kỹ nghệ có khả năng phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự.

Động thái này là minh chứng rõ nét hơn nữa cho tiềm năng kinh tế của ngành kỹ nghệ quốc phòng Ukraine, đồng thời làm nổi bật sự kết nối ngày càng tăng giữa các cụm liên kết máy bay không người lái quốc tế. Máy bay không người lái từ lâu đã trở thành vũ khí mang tính quyết định trong cuộc chiến tranh xâm lược của Nga nhằm vào Ukraine. Sự thành công của các mẫu máy bay do Ukraine chế tạo nhờ đó đã dẫn đến nhiều thỏa thuận hợp tác.

Ví dụ, vào tháng 3, các quốc gia vùng Vịnh,  cụ thể là Ả Rập Saudi, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), đã bày tỏ sự quan tâm đến máy bay không người lái của Ukraine như một phương tiện tự vệ trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ Iran, trong bối cảnh Mỹ và Israel thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào Iran. Trong tháng 4, Ukraine đã ký kết các thỏa thuận về máy bay không người lái (UAV) với Đức, Na Uy và Hòa Lan, tiếp đó là các thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ và Syrien, cũng như một thỏa thuận về quốc phòng và năng lượng với Azerbaijan.

Sự hình thành nhóm hợp tác mới giữa Nhật Bản và Ukraine diễn ra sau quá trình hợp tác giữa các doanh nghiệp riêng lẻ: vào tháng 3, nhà sản xuất UAV Nhật Bản Terra Drone và công ty Amazing Drones của Ukraine đã công bố kế hoạch hợp tác phát triển các loại UAV đánh chặn. Vào thời điểm đó, Nga đã phản đối thông qua con đường ngoại giao, coi khoản đầu tư này là "hành động thù địch" gây tổn hại đến an ninh quốc gia của Nga.

Theo bà Yavorska, một số công ty Nhật Bản đã bày tỏ sự quan tâm. Khả năng ứng phó thiên tai là một điểm thu hút mang tính trung lập về mặt chính trị, đặc biệt đối với các doanh nghiệp Nhật Bản không muốn bị coi là nhà sản xuất vũ khí. Thực tế, Nhật Bản và các quốc gia Á châu khác thường xuyên phải đối mặt với động đất, núi lửa phun trào, sóng thần và bão lớn. Do đó, các cuộc thảo luận với những công ty UAV Ukraine đã khơi nguồn cho các ý tưởng như UAV phục vụ di tản hoặc tiếp tế từ hậu phương, người đứng đầu phòng thương mại cho biết.

Hoạt động hợp tác cũng đang diễn ra giữa các công ty Đài Loan và Đức, như tờ *Handelsblatt* mới đây đã loan tin. Đài Loan đang ưu tiên phát triển UAV trên không và trên biển nhằm ngăn chặn nguy cơ bị Trung Quốc xâm lược bằng cách tạo ra một "bối cảnh địa ngục" với vô số biện pháp đối phó.

Một nhà sản xuất Đài Loan là Jiin Ming Technology hiện đã tham gia vào nhóm hợp tác Ukraine-Nhật Bản mới này. Ông Chien Hao-ting, người đứng đầu công ty chuyên về lĩnh vực điện tử, cho biết doanh nghiệp của ông đã bắt đầu phát triển UAV từ năm ngoái. Kể từ đó, công ty đã bàn giao các mẫu thử nghiệm ban đầu cho quân đội Đài Loan và Philippines. Đúng như mục tiêu tổng thể đề ra, các sản phẩm này hoàn toàn không sử dụng cơ phận có liên quan đến từ Trung Quốc.

Ông Chien nhận định rằng Ukraine đã "tích lũy được chuyên môn kỹ thuật trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt với tốc độ khó có thể đạt được trong thời bình". Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có kênh tin cậy nào để thúc đẩy hợp tác song phương giữa các doanh nghiệp và các viện nghiên cứu. "Đây chính là lúc nhóm hợp tác UAV Nhật Bản-Ukraine phát huy vai trò", ông Chien lưu ý. Nhóm này sẽ sớm tạo điều kiện cho việc trao đổi thông tin một cách bài bản giữa các công ty, tổ chức của Đài Loan và các đối tác Ukraine.

Bà Yavorska, người đứng đầu Phòng Thương mại, kỳ vọng ví dụ này sẽ tạo tiền lệ tại Á châu. Bà cũng không loại trừ khả năng các công ty Nam Hàn sẽ tham gia vào nền tảng này. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha gần đây đã đến thăm Nam Hàn sau chuyến đi tới Nhật Bản, với các cuộc thảo luận bao gồm cả chủ đề về máy bay không người lái (Drohne). "Tôi tin rằng chúng ta sẽ sớm có thêm thông tin về vấn đề này," bà Yavorska cho biết.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 7-7-2026