TẠI SAO ÂU CHÂU PHẢI VẠCH RA CON ĐƯỜNG MỚI KHÔNG CÓ MỸ 

 Artikel von Kenneth Glad/Dagens.de, ngày 31-10: Donald Trump đã làm rung chuyển trật tự thế giới khi trở lại White House vào năm 2025. Kể từ đó, nhiều nhà phê bình cho rằng ông là người duy nhất phải chịu trách nhiệm cho sự rạn nứt trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Âu châu.

Tuy nhiên, nguồn gốc của cuộc khủng hoảng này sâu xa hơn nhiều. Theo một báo cáo mới từ tạp chí khoa học Đan Mạch *Videnskab*, nền tảng xuyên Đại Tây Dương đã bắt đầu lung lay từ rất lâu trước khi chính quyền hiện tại lên nắm quyền.

Những đe dọa quân sự gần đây của Mỹ liên quan đến Greenland cùng tình trạng căng thẳng xung quanh vấn đề Ukraine đã phơi bày một căn bệnh kinh niên. Trong cuốn sách mới của mình mang tên *Sự sụp đổ của liên minh* (Collapse of the Alliance), nhà nghiên cứu Rasmus Sinding Søndergaard lập luận rằng Âu châu không còn có thể dựa vào những người bạn cũ của mình nữa.

Một góc nhìn mới

Trong nhiều thập niên sau Thế chiến thứ hai, Âu châu luôn giữ vị trí trung tâm trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Washington cung cấp sự bảo trợ quân sự và duy trì hiện diện thường trực nhằm ngăn chặn bất kỳ đối thủ nào thống trị lục địa này. Đổi lại, các nhà lãnh đạo Âu châu chấp nhận vai trò dẫn dắt của Mỹ mà hầu như không có phản đối gì.

Trật tự cũ đó giờ đây đã hoàn toàn lỗi thời. Các lợi ích chiến lược của Mỹ đã chuyển dịch sang Á châu, với trọng tâm mới đặt mạnh vào Trung Quốc.

Sự tái định hình âm thầm này đã bắt đầu từ lâu. Tại Mỹ, cử tri ngày càng đặt câu hỏi về vai trò truyền thống của đất nước mình với tư cách là người dẫn đầu một trật tự thế giới dựa trên các quy tắc. Xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp diễn, bất kể ai là người ngồi vào ghế Tổng thống tại White House, buộc Âu châu phải tự xây dựng các chiến lược quốc phòng cho riêng mình.

Chiến tranh và sự thịnh vượng

Những tranh chấp chưa được giải quyết đã làm xói mòn liên minh này trong nhiều thập niên. Các đời Tổng thống Mỹ liên tục gây áp lực buộc các quốc gia Âu châu phải chi tiêu nhiều hơn cho quân đội của chính họ. Những cuộc cãi vã không hồi kết về ngân sách NATO đã dần làm mất đi lòng tin lẫn nhau.

Các cuộc phiêu lưu quân sự càng khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn. Ngay từ năm 2003, các đồng minh chủ chốt của Âu châu, như Pháp và Đức, đã kiên quyết từ chối ủng hộ Mỹ trong cuộc xâm lược Iraq. Sự rạn nứt này cho thấy một khoảng cách văn hóa sâu sắc liên quan đến việc sử dụng vũ lực.

Lịch sử lại lặp lại trong cuộc chiến tranh Iran năm 2026. Các thủ đô Âu châu giờ đây hoàn toàn không còn mặn mà với việc theo chân quân đội Mỹ bước vào một cuộc xung đột hỗn loạn khác tại Trung Đông. Họ ủng hộ các giải pháp ngoại giao thông qua các thể chế quốc tế, trong khi Washington ngày càng công kích chính những tổ chức thế giới đó.

Đã đến lúc cần thay đổi

Trên văn bản, NATO vẫn tồn tại. Các hiệp ước chính thức vẫn còn hiệu lực, và hoạt động thương mại thường nhật vẫn diễn ra thông suốt qua Đại Tây Dương. Tuy nhiên, những cấu trúc còn sót lại này đang che đậy một sự suy tàn sâu sắc hơn.

Điều thực sự sụp đổ chính là sự đồng thuận chính trị nền tảng từng gắn kết mọi thứ lại với nhau kể từ năm 1945. Sự kiên nhẫn của Mỹ trong việc gánh vác chi phí quốc phòng cuối cùng đã cạn kiệt, trong khi niềm tin của Âu châu vào Washington , với tư cách là một bên bảo vệ đáng tin cậy, cũng hoàn toàn tan biến.

Søndergaard cho biết rằng liên minh cũ với tính chất bất đối xứng này không thể cứu vãn được nữa. Mọi chuyện đã vượt khỏi tầm kiểm soát.

Thay vào đó, Âu châu phải xây dựng một quan hệ đối tác mới, bình đẳng , dựa trên các lợi ích thực dụng thay vì lòng trung thành mặc định. Sự chuyển dịch mang tính lịch sử này đòi hỏi những khoản đầu tư quân sự khổng lồ, một mặt trận thống nhất, cùng những lựa chọn chính trị đầy khó khăn trên khắp lục địa.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 2-11-2026