GIÁ XĂNG TĂNG  25%, TUYẾN ĐƯỜNG VẬN CHUYỂN BỊ PHONG TỎA: TẠI SAO TRUMP VẨN CHƯA CHẤM DỨT CHIẾN TRANH IRAN?

Nguồn tin từ tờ TZ của Đức:  Washington, D.C. – Sau hai tuần chiến tranh với Iran, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sớm có thể chiến thắng. Nhưng ông phải đối mặt với một thách thức: Teheran cũng có tiếng nói.

Sau khi hải quân Iran gần như bị phá hủy hoàn toàn, phần lớn kho hỏa tiễn của nước này bị tiêu diệt và các nhân vật lãnh đạo bị giết, Trump đang tiến gần đến các mục tiêu sơ bộ mà quân đội của ông đã đặt ra ngay từ đầu cuộc chiến.

Tuy nhiên, trong hai tuần giao tranh Hoa Kỳ vẫn chưa đạt được các mục tiêu rộng lớn hơn, mà Trump đôi khi đã tuyên bố. Một chế độ vững chắc ở Teheran vẫn nắm quyền và đang gây ra sự hỗn loạn trên thị trường dầu mỏ thế giới bằng cách chặn tuyến đường vận chuyển quan trọng để xuất cảng dầu khí từ Vịnh Ba Tư.

Iran, Mối đe dọa hạt nhân và Nền kinh tế

Theo các nhà ngoại giao và phân tích, các nhà lãnh đạo nước này hiện có thể quyết tâm hơn bao giờ hết trong việc phát triển bom hạt nhân. Iran vẫn kiểm soát lượng Uranium được làm giàu cao mà Hoa Kỳ và các quốc gia đồng minh tin là 440 kg, điều này mang lại cho chế độ một con át chủ bài khác khi họ cố gắng khẳng định vị thế và chống lại áp lực từ Mỹ và Israel.

Nghịch lý này thử thách khả năng của Trump trong việc chấm dứt chiến tranh khi áp lực từ chính đảng của ông ngày càng gia tăng, buộc ông phải tập trung vào nền kinh tế trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Giá xăng đã tăng 25% kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc không kích chống lại Iran, nông dân phải đối mặt với chi phí phân bón tăng vọt, và số lượng binh sĩ Mỹ thiệt mạng tiếp tục tăng. Teheran đã chứng tỏ khả năng phục hồi của mình bằng các cuộc tấn công vào các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, vì vậy không rõ liệu việc Mỹ đơn phương chấm dứt chiến tranh có đủ để giảm giá năng lượng hay không ?.

Các cuộc tấn công của Iran cũng đặt ra những thách thức đáng kể đối với các quốc gia vùng Vịnh, vốn là đồng minh truyền thống của Mỹ và là nơi đặt các căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ.

Ông Trump tiếp tục khẳng định rằng chỉ mình ông quyết định tốc độ của cuộc chiến.

Cuộc chiến sẽ kết thúc “khi tôi cảm nhận được điều đó, khi tôi cảm nhận được điều đó trong xương cốt mình”, ông Trump nói với đài Fox News Radio hôm thứ Sáu tuần rồi, và nói thêm rằng ông không nghĩ nó sẽ “kéo dài”.

Ông nói thêm, “Chúng ta đang đi trước kế hoạch rất nhiều. Rất nhiều”.

Tuy nhiên, có một khoảng cách đáng kể giữa những thành công thực tế mà Hoa Kỳ đã đạt được trên chiến trường và khả năng của Washington trong việc kiểm soát Iran như một mối đe dọa khu vực, theo bà Suzanne Maloney, chuyên gia về quan hệ Mỹ-Iran và phó chủ tịch chính sách đối ngoại tại Viện Brookings.

“Chúng ta đã đạt được những mục tiêu quân sự quan trọng, nhưng chừng nào Iran còn có thể quyết định thời điểm kết thúc chiến tranh và vẫn duy trì con đường hướng tới khả năng hạt nhân, thì đó là một thảm họa chiến lược,” bà nói.

Một rủi ro đối với chính phủ là động cơ của Teheran liên quan đến kho vũ khí hạt nhân của họ đã thay đổi, củng cố phe cứng rắn và có khả năng khiến họ sẵn sàng chế tạo một quả bom nguyên tử thô sơ, như các nhà ngoại giao và phân tích đã tiết lộ điều này.

Việc Iran có phá hủy được kho Uranium làm giàu hay không vẫn chưa được công bố rõ ràng. Các thùng chứa Uraniumnày được cho là đã bị chôn vùi dưới đống đổ nát sau vụ oanh tạc các cơ sở hạt nhân của Mỹ hồi tháng Sáu 2025. Cũng chưa chắc chắn liệu các kỹ sư và nhà khoa học Iran có thể chuyển đổi Uranium làm giàu này thành vật liệu để chế tạo bom bẩn hay không ?.

Chiến lược hạt nhân và sự thay đổi quyền lực ở Teheran

Lãnh đạo tối cao của Iran, Ali Chamenei, người đã thiệt mạng trong cuộc tấn công đầu tiên của cuộc chiến, đã tạo dựng nên hàng thập niên kháng chiến chống lại Hoa Kỳ và các đồng minh của họ. Ông luôn coi chương trình hạt nhân của đất nước mình như một con bài mặc cả, ngay cả khi nó vẫn còn ở dưới ngưỡng chế tạo vũ khí.

Con trai và người kế nhiệm của ông, Mojtaba Chamenei, có thể có những cân nhắc khác hoặc thiếu thẩm quyền để ngăn chặn các phe phái cực đoan hơn trong bộ máy an ninh Iran theo đuổi việc chế tạo bom hạt nhân.

"Chúng ta đã khuấy động một ổ ong và khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn," Brian Katulis, một chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông, nhận định.

Khả năng gây ra mối đe dọa an ninh toàn thế giới của Iran đã là mối bận tâm của mọi tổng thống Mỹ kể từ thời Jimmy Carter. Cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đều phải vật lộn với các cuộc chiến tranh ủy nhiệm, tham vọng hạt nhân và sự hỗ trợ khủng bố của nước này.

Cựu Tổng thống Barack Obama đã xây dựng một phần quan trọng trong di sản chính trị của mình dựa trên thỏa thuận năm 2015, trong đó quy định các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với chương trình hạt nhân của Teheran. Trump đã rút khỏi thỏa thuận sau khi nhậm chức vào năm 2017, gọi đó là quá lỏng lẻo. Vào thời điểm đó, đảng Dân chủ cảnh báo rằng việc rút khỏi hiệp ước cuối cùng sẽ dẫn đến chiến tranh với Iran - một cáo buộc mà các đồng minh của Trump đã bác bỏ.

Tại một cuộc họp báo hôm thứ Sáu 13-3, khi được hỏi về kho nhiên liệu hạt nhân của Iran, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegzeth đã từ chối trả lời liệu quân đội Mỹ có kế hoạch tiến hành một chiến dịch trên bộ để thu giữ Uranium được làm giàu cao hay không, hoặc liệu chính quyền Trump có tiếp tục theo đuổi con đường ngoại giao hay không.

"Tổng thống đang theo dõi sát sao năng lực hạt nhân của Iran," Hegzeth nói. "Và tôi đang nói rằng: Chúng ta có một số lựa chọn, bao gồm cả việc Iran từ bỏ chúng, điều mà tất nhiên chúng ta sẽ hoan nghênh. Họ không sẵn sàng đàm phán. Tôi sẽ không bao giờ tiết lộ những gì chúng ta sẵn sàng làm hoặc chúng ta sẽ đi xa đến mức nào, nhưng chắc chắn chúng ta có các lựa chọn."

Ngoài chương trình hạt nhân, cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel, bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 và đã tàn phá phần lớn quân đội Iran, đã biến những mối đe dọa trước đây chỉ mang tính lý thuyết thành hiện thực. Điều này bao gồm các cuộc tấn công vào các tàu chở dầu ở eo biển Hormuz, tuyến đường thủy hẹp, rộng 34 km giữa Iran và Oman, rất quan trọng đối với các tàu từ các quốc gia giàu dầu mỏ như Ả Rập Saudi, Iraq, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Trước chiến tranh, mối đe dọa là “mang tính chiến lược và tiềm ẩn, nhưng luôn hiện hữu”, ông Katulis nói.

Những mối đe dọa mới, triển vọng bất định

“Giờ đây nó trở nên nghiêm trọng và dai dẳng hơn nhiều”, ông Katulis tiếp tục. “Mặc dù còn sớm, nhưng cuộc chiến này có thể đã khiến chế độ Iran trở nên khó lường hơn, và họ có thể tấn công bất cứ lúc nào, đặc biệt là ở eo biển Hormuz.”

White House tuyên bố rằng các hành động của Iran đối với eo biển Hormuz luôn nằm trong kế hoạch can thiệp của Mỹ vào nước này.

Tuy nhiên, kể từ khi bắt đầu chiến tranh, Hoa Kỳ vẫn chưa thành công trong việc giữ cho tuyến đường thủy này thông thoáng. Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ hôm thứ Ba 17-3, thông báo đã tấn công các tàu rải thủy lôi của Iran gần eo biển, một dấu hiệu cho thấy mối lo ngại ngày càng tăng của Mỹ.

Cho đến nay, tình hình trên thị trường năng lượng thế giới, dường như đang kéo Mỹ lún sâu hơn vào cuộc xung đột. Hôm thứ Sáu 13-3, ông Trump tuyên bố rằng quân đội Mỹ đã “hoàn toàn xóa sổ tất cả các mục tiêu quân sự” trên đảo Kharg, một trung tâm năng lượng quan trọng của Iran.

Một ngày sau, ông kêu gọi Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Nam Hàn, Anh và các nước khác gửi tàu chiến để đối phó với “sự hạn chế nhân tạo” do các cuộc tấn công của Iran vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz gây ra. Đây là một sự thay đổi đáng chú ý so với tuần trước, khi ông tự hào nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One rằng ông đã từ chối lời đề nghị của Anh về việc gửi Hàng Không Mẫu Hạm.

Cũng trong ngày thứ Sáu, các quan chức Mỹ thông báo rằng một lực lượng viễn chinh hải quân sẽ được điều động từ Nhật Bản đến Trung Đông để tăng cường hỏa lực trong khu vực. Lực lượng này bao gồm hơn 2.200 lính thủy đánh bộ, được bổ sung bởi hơn 2.000 lính thủy quân lục chiến, trên ba tàu chiến.

Leo thang quân sự và phản ứng quốc tế

Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lindsey Graham của Nam Carolina, một người theo đường lối cứng rắn và là đồng minh lâu năm của Trump, người đã kêu gọi thay đổi chế độ ở Iran trong nhiều năm, cho rằng lính thủy quân lục chiến, có thể tấn công đảo Kharg trong tương lai, một bước tiến tới cuộc tấn công trên bộ và do đó là một sự leo thang nghiêm trọng.

“Ai kiểm soát đảo Kharg sẽ kiểm soát vận mệnh cuộc chiến này,” Graham viết trên X. “Semper Fi.”

Semper Fi là khẩu hiệu của Thủy quân lục chiến.

Liệu đợt điều đọng mới nhất có thực sự liên quan đến Kharg hay không vẫn chưa rõ. Thủy quân lục chiến chuyên về đổ bộ đường biển, chiếm đảo và tấn công hỏa tiễn vào các đối thủ trên biển. Tờ Wall Street Journal là tờ báo đầu tiên đưa tin về đợt điều quân này.

Các quan chức hàng đầu của Pentagon cho biết eo biển Hormuz ngày càng trở thành trọng tâm của các nỗ lực, nhưng bất chấp việc phá hủy phần lớn hải quân Iran, họ vẫn chưa tuyên bố chiến thắng.

“Điều duy nhất hiện đang ngăn cản việc đi qua eo biển là việc pháo kích vào các tàu của Iran. Việc đi lại sẽ được thông suốt nếu Iran ngừng việc này,” Hegseth nói tại cuộc họp báo hôm thứ Sáu.

Theo Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright, có thể sẽ mất một thời gian trước khi quân đội Mỹ giải quyết vấn đề ở eo biển Hormuz. Ông nói với CNBC hôm thứ Năm rằng một chiến dịch có thể sẵn sàng vào cuối tháng này.

Cho đến lúc đó, Hoa Kỳ và các đồng minh buộc phải thực hiện các biện pháp đặc biệt để ổn định giá dầu. 32 quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hôm thứ Tư đã tuyên bố sẽ giải tỏa 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ của họ, trong đó có 172 triệu thùng từ Hoa Kỳ.

Trong một nỗ lực khác nhằm cung cấp cho thị trường dầu mỏ, chính quyền Trump cũng đã đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với xuất cảng dầu của Nga hôm thứ Năm 19-3, một trở ngại cho những nỗ lực của tổng thống nhằm chấm dứt chiến tranh ở Ukraine.

Động thái này mang lại cho Điện Kremlin một món quà đặc biệt mà Trump dành cho Putin, với nguồn thu bổ sung đáng kể và có thể giải quyết thêm nguồn tiền cho nỗ lực chiến tranh ở Ukraine.

Việc chấm dứt xung đột vốn đã khó khăn, nhưng nó có thể trở nên phức tạp hơn nữa nếu Mỹ can thiệp sâu hơn vào các mục tiêu tham vọng hơn của Trump, chẳng hạn như thay đổi chế độ, theo Dan Shapiro, cựu đại sứ Mỹ tại Israel dưới thời Obama và hiện là thành viên của Hội đồng Đại Tây Dương.

Ông Trump có thể giải quyết các thách thức riêng lẻ liên quan đến con đường và Uranium mà không cần bị cuốn vào một cuộc xung đột không hồi kết với Teheran, Shapiro nói.

“Không rõ liệu Iran có chấp nhận một lệnh ngừng bắn được tuyên bố đơn phương hay không,” ông nói. “Nếu điều đó không xảy ra, Mỹ sẽ phải đáp trả, nhưng phản ứng đó có thể được cấu trúc để khởi động một quá trình giảm leo thang dần dần, cùng có lợi. … Điều đó có vẻ hợp lý hơn đối với tôi so với một loạt các mục tiêu liên tục thay đổi và một kết thúc chiến tranh dường như ngày càng xa vời, điều mà chúng ta dường như đang hướng tới.”

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 19-3-2026