VŨ KHÍ LASER TRYZUB CỦA UKRAINE HƯỚNG TỚI MỤC TIÊU BẮB HẠ CÁC MÁY BAY KHÔNG NGƯỜI LÁI "CHỈ TỐN CHI PHÍ VÀI XU"

Theo Telepolis: Công ty Celebra Tech của Ukraine đang thử nghiệm hệ thống phòng thủ Laser của mình nhằm chống lại các máy bay không người lái (UAV) trinh sát và UAV FPV của Nga ở phạm vi lên tới 5 km.

Theo báo cáo của *Interesting Engineering*, công ty quốc phòng Ukraine Celebra Tech gần đây đã công bố một cấu hình mới cho vũ khí Laser mang tên "Tryzub" của mình. Hệ thống này, được lắp đặt trên xe kéo, hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm cuối cùng và được chế tạo để vô hiệu hóa các máy bay không người lái của Nga trong tương lai với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với các loại hỏa tiễn đánh chặn thông thường.

Theo công ty này, đội ngũ của Celebra Tech, bao gồm khoảng 15 thành viên, đã tự bỏ vốn nội bộ để tài trợ cho dự án, mà không dựa vào bất kỳ hợp đồng mua sắm công nào được công bố rộng rãi.

Cái tên "Tryzub" có nghĩa là "Cây đinh ba" trong tiếng Ukraine và là biểu tượng của quốc huy nước này.

Hệ thống này lần đầu tiên được nhắc đến vào tháng 12 năm 2024 tại Hội nghị Kỹ nghệ Quốc phòng Âu Châu diễn ra ở Kiew. Sau đó, nó được giới thiệu lần đầu tiên thông qua một đoạn Video giới  thiệu vào tháng 4 năm 2025.

Đại tá Vadym Sukharevskyi, khi đó là Chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái của Ukraine, đã xác nhận vào thời điểm đó rằng Ukraine sở hữu một loại vũ khí Laser có khả năng tấn công các mục tiêu trên không ở độ cao vượt quá 2 km.

Tuy nhiên, tính đến tháng 5 năm 2026, vẫn chưa có trường hợp nào được xác nhận về việc hệ thống này đạt được một pha "tiêu diệt" thành công trong các hoạt động chiến đấu thực tế; theo cổng thông tin *Militarnyi* của Ukraine, các đoạn video được công bố cho đến nay chỉ cho thấy các cuộc thử nghiệm nhằm vào mục tiêu mặt đất và việc làm "mù" một chiếc UAV FPV dẫn đường bằng sợi quang vào tháng 4 năm 2025.

Phạm vi hoạt động và cơ chế vận hành

Theo Celebra Tech, Tryzub có thể phá hủy các UAV FPV ở khoảng cách từ 800 đến 900 mét, và các UAV trinh sát ở khoảng cách lên tới 1.500 mét. Hệ thống này hiện đang được thử nghiệm ở khoảng cách lên tới 5 km nhằm chống lại các UAV chiến đấu tự sát Shahed do Iran sản xuất, loại máy bay mà Nga đang khai triển với số lượng lớn. Như công ty đã giải thích với *Militarnyi*: "Ngày nay, về cơ bản, Tryzub có khả năng tấn công các mục tiêu ở khoảng cách 5 km, điều này cho phép bắn hạ một cách hiệu quả các loại UAV như Shahed." Hệ thống Laser này nhắm vào các bộ phận điện tử, quang học và cấu trúc của máy bay không người lái (Drone), chẳng hạn như bề mặt cánh. Nó đã được thử nghiệm để đối phó với các loại Drone có kích thước dao động từ 17,8 đến 33 cm.

Phiên bản mới nhất được trang bị tính năng nhắm mục tiêu có sự hỗ trợ của AI, khả năng tự động tìm kiếm và bám sát mục tiêu, cũng như kết hợp Radar để tính toán quỹ đạo bay. Mới chỉ vào tháng 4 năm 2025, việc bám sát mục tiêu vẫn phải dựa vào điều khiển thủ công bằng cần gạt, một điểm nghẽn kỹ thuật mà Celebra Tech đã giải quyết triệt để thông qua việc kết hợp các thành phần AI.

Sự chênh lệch về chi phí: Một tính toán chiến lược

Theo trang *Army Recognition*, lợi thế độc nhất của hệ thống này không nằm ở tầm bắn, mà chính là ở hiệu quả về chi phí mang lại lợi thế về kinh tế quốc phòng. Được biết, một hỏa tiễn đánh chặn Patriot PAC-3 có giá dao động từ 3 đến 4 triệu USD, trong khi một hỏa tiễn IRIS-T có giá khoảng 430.000 USD. Ngay cả hệ thống NASAMS/AIM-120 cũng có mức giá lên tới 1 đến 1,5 triệu USD cho mỗi lần đánh chặn thành công.

Ngược lại, các loại Drone Shahed chỉ có giá từ 20.000 đến 50.000 USD mỗi chiếc, một sự chênh lệch lớn tạo ra gánh nặng tài chính lâu dài cho cuộc chiến ở Ukraine. Về mặt lý thuyết, các loại vũ khí Laser như Tryzub giúp giảm chi phí vận hành xuống mức tối thiểu, chỉ bao gồm chi phí điện năng, nhiên liệu và hao mòn máy móc.

Các công ty khác của Ukraine cũng đang nghiên cứu những giải pháp thay thế với chi phí phải chăng hơn: Chẳng hạn, công ty Fire Point đang lên kế hoạch phát triển một giải pháp thay thế cho hệ thống Patriot với mức giá dưới một triệu USD, dự kiến ​​sẽ được đưa vào thử nghiệm để đánh chặn hỏa tiễn đạn đạo trong năm 2027.

Tập ​​đoàn năng lượng quốc doanh Naftogaz của Ukraine đã đầu tư khoảng 180 triệu USD để bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng của mình trước các cuộc tấn công bằng Drone, đây chính xác là loại cơ sở vật chất mà hệ thống Tryzub được chế tạo để bảo vệ trong tương lai. Những câu hỏi chưa có lời giải và các giới hạn về khí quyển

Mặc dù đã đạt được những bước tiến đáng kể, các thông số kỹ thuật chủ chốt của hệ thống vẫn được giữ kín. Celebra Tech chưa công bố chi tiết về công suất phát Laser (tính bằng kilowatt),  sóng chùm tia, hệ thống làm mát hay dung lượng Pin.

Các hệ thống tương đương của Tây phương thường yêu cầu công suất Laser từ 30 đến 100 kW để tiêu diệt các loại Drone ở khoảng cách vượt quá 1 đến 2 km. Hệ thống Iron Beam của Israel được ước tính có công suất đầu ra khoảng 100 kW, trong khi hệ thống HELIOS của Hoa Kỳ đạt mức trên 60 kW.

Một vấn đề nan giải không kém chính là các điều kiện khí quyển: sương mù, mưa, khói và bụi trên chiến trường làm tán xạ chùm tia laser, qua đó có nguy cơ làm giảm đáng kể hiệu quả hoạt động của hệ thống. Các cuộc thử nghiệm được tiến hành cho đến nay đều diễn ra trong những điều kiện được kiểm soát chặt chẽ; do đó, vẫn còn phải chờ xem liệu hệ thống này có thể vận hành một cách tin cậy trong suốt những tháng mùa thu và mùa đông tại Ukraine hay không ?.

Ngoài nhiệm vụ phòng thủ chống máy bay không người lái, Celebra Tech còn xác định rà phá bom mìn là một ứng dụng tiềm năng khác dành cho hệ thống này.

So với các hệ thống Tây phương, chẳng hạn như DragonFire của Anh hay hệ thống HELIOS được trang bị trên tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ, hệ thống Tryzub có vẻ ít mang tính kỹ nghệ hóa hơn và có phạm vi hoạt động hạn chế hơn. Tuy nhiên, nó đã hoàn tất chu trình phát triển nhanh hơn đáng kể, thành tựu đạt được ngay trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra ác liệt, thay vì nằm trong khuôn khổ các chương trình kiểm định tiêu chuẩn kéo dài nhiều năm của NATO.

Hệ thống xe tự động Leonidas (Leonidas AGV) lại áp dụng một phương thức tiến gần mục tiêu hoàn toàn khác biệt, đó là để đối phó với các bầy máy bay không người lái bằng kỹ thuật vi sóng; phương thức này cho phép hệ thống nhắm mục tiêu vào nhiều đối tượng cùng một lúc, một lợi thế vượt trội so với các hệ thống Laser, vốn thường chỉ có thể tiêu diệt từng chiếc máy bay không người lái một cách riêng lẻ và theo trình tự lần lượt.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-5-2026