TÌM THẤY CHẤT LẠ TRÊN BỀ MẶT SAO DIÊM VƯƠNG VÀ TITAN

Nguồn: arXiv  - Một phát giác đáng kinh ngạc đã xuất hiện từ những vùng xa xôi nhất của hệ Mặt Trời: Sao Diêm Vương và Titan, hai thiên thể hoàn toàn khác biệt, đều thể hiện cùng một vạch hấp thụ trong quang phổ ánh sáng mà trước đây chưa từng được ghi nhận. Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) đã phát giác dấu hiệu này ở bước sóng 5,11 Micromet, một bước sóng không tương ứng với bất kỳ hợp chất hóa học nào đã biết. Quan sát này gợi ý sự hiện diện của một phân tử chưa xác định trên bề mặt của cả hai thiên thể.

Để hiểu được ý nghĩa của phát giác này, cần nắm vững các nguyên lý của quang phổ học. Mỗi nguyên tố hoặc phân tử đều hấp thụ các bước sóng ánh sáng cụ thể. Bằng cách phân tích ánh sáng phản xạ từ một thiên thể, các nhà thiên văn học tìm kiếm những dải tối, được gọi là vạch hấp thụ, giúp tiết lộ sự hiện diện của các chất cụ thể. Ví dụ, phân tử Oxy hấp thụ ánh sáng ở bước sóng 230 Nanomet; đây là phương pháp được xử dụng để nghiên cứu thành phần cấu tạo của các hành tinh và mặt trăng.

Nhờ độ nhạy vượt trội, JWST có thể khảo sát các bước sóng rất cụ thể mà trước đây ít được nghiên cứu. Trong quá trình quan sát Sao Diêm Vương và Titan, các nhà khoa học đã tìm thấy một vạch hấp thụ tại bước sóng 5,11 Micromet. Chưa có nghiên cứu nào trước đây ghi nhận vạch tương tự ở các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời hay các ngoại hành tinh. Do đó, các nhà nghiên cứu tin rằng dấu hiệu này bắt nguồn từ một phân tử lạ chỉ tồn tại trên hai thiên thể băng giá này.

Điều đáng chú ý là Sao Diêm Vương và Titan có rất ít điểm chung. Titan, mặt trăng lớn nhất của Sao Thổ, có kích thước lớn hơn Sao Thủy và sở hữu các dòng sông cũng như đại dương chứa Methane lỏng trên bề mặt. Ngược lại, Sao Diêm Vương là một hành tinh lùn băng giá; nó chỉ bằng một nửa kích thước của Titan và nằm xa Mặt Trời hơn gấp bốn lần. Tuy nhiên, cả hai thế giới này đều có bầu khí quyển giàu Nitơ và Methane. Dù vậy, phân tử lạ này dường như nằm trên bề mặt thay vì trong bầu khí quyển của chúng.

Trên Sao Diêm Vương, vạch hấp thụ này mạnh gấp khoảng 3 lần so với trên Titan, cho thấy nồng độ cao hơn. Trên Titan, sự phân bố không đồng đều: bán cầu phía sau (bán cầu ngược hướng với chuyển động quỹ đạo quanh Sao Thổ) cho thấy mức độ hấp thụ mạnh hơn so với bán cầu phía trước. Sự bất đối xứng này đặt ra một bài toán hóc búa cho các nhà nghiên cứu đang cố gắng tìm hiểu nguồn gốc của nó.

Một số giả thuyết đã được đưa ra. Đó có thể là Benzene, một loại Hydrocarbon dạng vòng, trộn lẫn với một phân tử lạ khác, hoặc có thể là băng Acetylene hay Ketene. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có giả thuyết nào trong số này được xác nhận. Các tác giả nghiên cứu lưu ý rằng cần có thêm các nghiên cứu nữa để xác định chính xác hợp chất gây ra hiện tượng hấp thụ tại bước sóng 5,11 Micromet này.

Câu trả lời có thể sẽ đến trong tương lai. Sứ mệnh Dragonfly của NASA, dự kiến ​​phóng sau năm 2028, sẽ tới thăm Titan vào năm 2034. Thiết bị bay tự động này sẽ mang theo một máy quang phổ có khả năng phân tích bề mặt của mặt trăng này. Trong thời gian chờ đợi, các nhà thiên văn học vẫn tiếp tục theo dõi sát sao với hy vọng giải mã được bí ẩn này.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 10-7-2026