CUỘC CHIẾN  SẼ LÀM TÊ LIỆT NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI NHƯ THẾ NÀO? 

Tin T-Online: Chiến tranh đã nổ ra ở Trung Đông giữa Israel và Iran. Giờ đây, câu hỏi quan trọng là liệu Teheran có nhắm mục tiêu vào eo biển Hormuz, một trong những huyết mạch quan trọng nhất của thương mại năng lượng thế giới hay không.

Sáng thứ Bảy 28-2, chiến tranh công khai đã nổ ra giữa Israel, Mỹ và Iran. Các cuộc tấn công đã làm tăng đáng kể nguy cơ gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz.

Đối với nền kinh tế thế giới, thiệt hại trực tiếp từ các cuộc tấn công ít quan trọng hơn câu hỏi liệu chế độ giáo sĩ Hồi giáo có gây áp lực lên eo biển giữa Oman và Iran hay không và ở mức độ nào. Các chuyên gia lo ngại rằng ngay cả một cuộc phong tỏa một phần cũng có thể giáng một đòn nặng nề vào thương mại quốc tế.

Quan trọng đối với thương mại toàn cầu

Eo biển Hormuz rộng khoảng 55 km nối liền Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập. Nó được coi là một trong những tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất cho việc xuất cảng dầu mỏ toàn thế giới. Khoảng 3.000 tàu thuyền đi qua eo biển mỗi tháng. Luồng giao thông hàng hải rộng gần 6 km và được ngăn cách bởi một vùng đệm.

Khoảng 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua tuyến hải trình này mỗi ngày trên khoảng 30 đến 40 tàu chở dầu lớn, chiếm khoảng 1/5 nhu cầu thế giới. Tuyến đường này cũng đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là trong lĩnh vực khí tự nhiên hóa lỏng (LNG): khoảng 1/4 lượng cung cấp khí hóa lỏng LNG của thế giới đi qua eo biển này. Điều này bao gồm cả xuất cảng từ Katar, góp phần bảo đảm an ninh nguồn cung ở Âu châu.

Trong quá khứ, các quan chức Iran đã nhiều lần đe dọa phong tỏa tuyến đường này bất cứ lúc nào trong cuộc xung đột với Mỹ. Mặc dù Teheran sẽ yếu hơn về quân sự so với lực lượng hải quân Mỹ, nhưng hải quân Iran, với các tàu hộ tống, tàu cao tốc nhỏ, tàu ngầm chạy bằng động cơ Diesel và Hàng Không Mẫu Hạm Người Lái , không tạo ra mối đe dọa lớn nào đối với các tàu chiến được trang bị vũ khí hạng nặng của Mỹ.

Tuy nhiên, họ có thể gây gián đoạn nghiêm trọng và ít nhất là tạm thời làm tê liệt giao thông qua eo biển hẹp này bằng thủy lôi, máy bay không người lái hoặc các cuộc tấn công có chủ đích. Điều này có thể gây áp lực rất lớn lên thị trường năng lượng thế giới.

Một cuộc phong tỏa hoàn toàn được cho là khó xảy ra vì nó sẽ gây ra sự trả đũa quân sự quy mô lớn, thậm chí có thể từ các quốc gia chưa tham gia vào cuộc chiến ở Trung Đông. Nhưng ngay cả một cuộc phong tỏa một phần cũng sẽ có những hậu quả đáng kể đối với nguồn cung, giá cả  thị trường thế giới.

Phong tỏa như một sự leo thang có tính toán

Đã có một số vụ tấn công vào tàu thuyền ở eo biển Hormuz trong quá khứ. Đây là một lý do tại sao một cuộc phong tỏa một phần được coi là một kịch bản tốt để thao túng của Iran nguồn năng lượng thế giới . Chuyên gia về Trung Đông Benjamin Jensen từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trong một phân tích được công bố trước khi leo thang gần đây nhất, cho rằng Teheran có thể phong tỏa eo biển này, khi chiến tranh xảy ra.

"Việc xử dụng máy bay không người lái tấn công dùng một lần và rải thủy lôi là một cách để kiểm soát sự leo thang mà không bị cuốn vào một cuộc chiến tranh toàn diện. Iran có thể chọn cách rải thủy lôi," phân tích của Jensen nêu rõ. Những hành động như vậy có thể làm chậm hoạt động vận chuyển và ngăn cản các công ty vận tải biển qua lại, mà không dẫn đến một cuộc phong tỏa chính thức từ phía Iran.

Ngay cả khi mối đe dọa gián đoạn đơn thuần cũng có thể đẩy giá dầu lên cao. Các nhà giao dịch tính toán đến những gián đoạn tiềm tàng, các chính phủ xem xét lại dự trữ chiến lược của họ, và các công ty đảm bảo nguồn cung. Bằng cách này, giá cả tăng lên như một biện pháp phòng ngừa để dự đoán tình trạng thiếu hụt tiềm tàng. Giá năng lượng tăng cao sau đó trở thành gánh nặng bổ sung cho ngành kỹ nghệ và người tiêu dùng.

Chuyên gia: Các tập đoàn Mỹ có thể hưởng lợi từ việc phong tỏa eo biển Hormuz

"Nếu Iran thực sự đe dọa bắn vào các tàu chở dầu ở eo biển Hormuz, các công ty bảo hiểm sẽ nhanh chóng cấm vận chuyển qua khu vực này," Steffen Bukold, người đứng đầu công ty tư vấn Energycomment có trụ sở tại Hamburg, nói với Der Spiegel. "Vì vậy, phần lớn phụ thuộc vào Teheran liệu chúng ta sẽ chỉ thấy giá tăng trong ngắn hạn hay sự gián đoạn kéo dài hơn đối với thị trường thế giới."

Các công ty năng lượng của Mỹ, đặc biệt, có thể hưởng lợi từ việc phong tỏa tiềm tàng eo biển này. Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và là nhà xuất cảng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng lớn nhất, một khi vùng vịn Ba Tư có biến động chính trị. 

"Nếu việc xuất cảng LNG từ Katar ngừng lại, Âu châu sẽ càng phụ thuộc nhiều hơn vào khí tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ," Bukold nói. "Ngay cả hiện nay, Âu châu được cung cấp khoảng 60% LNG từ Mỹ."

Các chủ tàu cảnh báo về hậu quả đối với thương mại thế giới

Ngành vận tải biển quốc tế đang lo ngại về những hậu quả hữu hình. "Sự leo thang hiện tại đang ảnh hưởng trực tiếp đến các hải trình thương mại thế giới, các công ty vận tải biển và thủy thủ đoàn của chúng tôi đang cảm nhận ngay lập tức", Martin Kröger, Giám đốc điều hành Hiệp hội Chủ tàu Đức (VDR), nói với tờ Der Spiegel.

"Tàu của chúng tôi đại diện cho thị trường mở và chuỗi cung ứng ổn định; chúng không được phép bị cuốn vào các cuộc leo thang quân sự", Kröger nói. Theo hiệp hội, khoảng 300 chủ tàu có trụ sở tại Đức lo ngại về sự leo thang hơn nữa của xung đột, với những rủi ro đáng kể đối với ngành vận tải biển trong toàn khu vực.

Cú sốc giá dầu đang hiện hữu

Sự tăng vọt kéo dài của giá dầu và khí đốt sẽ lại đẩy lạm phát lên cao ở nhiều quốc gia kỹ nghệ hóa. Năng lượng làm tăng chi phí sản xuất, vận chuyển và nhiều hàng hóa trung gian. Các ngân hàng trung ương có thể buộc phải hoãn việc cắt giảm lãi suất theo kế hoạch hoặc hành động thận trọng hơn. Điều này sẽ làm giảm đầu tư và gây áp lực lên nền kinh tế.

Đối với các ngành kỹ nghệ tiêu thụ nhiều năng lượng như hóa chất, thép và vật liệu cơ bản, giá cả tăng cao sẽ đặc biệt gây khó khăn cho việc sản xuất hàng hóa. Các gia đình thu nhập thấp cũng sẽ bị ảnh hưởng nặng nề hơn bởi cú sốc về  giá năng lượng.

Liệu đó chỉ là cú sốc giá ngắn hạn hay dẫn đến một thời kỳ bất ổn kinh tế kéo dài hơn cuối cùng phụ thuộc vào thời gian và cường độ leo thang của chiến tranh. Chừng nào eo biển Hormuz còn mở, nền kinh tế thế giới sẽ có thể chịu đựng được một cuộc chiến ở Trung Đông. Tuy nhiên, nếu nó trở thành một công cụ chiến lược để ép buộc, hậu quả có thể lan rộng ra ngoài khu vực.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 1-3-2026