TÔ TỔNG ĐƯA VN BƯỚC VÀO KỶ NGUYÊN MỚI NHƯNG KHÔNG ĐƯA KINH TẾ VN HỘI NHẬP ĐƯỢC VÀO "NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG MỸ" 

Cho tới nay Mỹ vẫn chưa công nhận Việt Nam là "nền kinh tế thị trường" chủ yếu vì 6 tiêu chí theo Đạo luật Thuế quan Mỹ 1930 mà Bộ Thương mại Mỹ dùng để xét. Đến 2/8/2024, tới ngày hôm nay, Mỹ vẫn giữ nguyên phân loại "phi thị trường" cho Việt Nam. 

1. Sáu tiêu chí đang được Mỹ xem xét:

1.1. Mức độ chuyển đổi của đồng tiền: Mỹ lo ngại việc Việt Nam chưa thả nổi hoàn toàn tỷ giá, vẫn áp dụng "thả nổi có kiểm soát" và ở mức độ 5%. Mỹ cũng còn xem xét vấn đề "thao túng tiền tệ" của VN. 

1.2.Tiền lương do thị trường quyết định: Mỹ cho rằng luật lao động của Việt Nam còn "nhiều thiếu sót", thương thảo giữa người lao động và chủ xử dụng chưa hoàn toàn tự do. 

1.3. Mức độ đầu tư nước ngoài: Được phép, nhưng Mỹ vẫn còn phảiđánh giá thêm. 

1.4. Sở hữu nhà nước với tư liệu sản xuất: Tỷ trọng doanh nghiệp nhà nước vẫn lớn, ước tính chiếm ∼30% GDP năm 2022. Mỹ coi đây là dấu hiệu nhà nước kiểm soát công cụ sản xuất. 

1.5. Chính phủ kiểm soát giá, phân phối tài nguyên: Mỹ cho rằng Chính phủ VN vẫn còn can thiệp vào giá cả và phân bổ nguồn lực. 

1.6. Các yếu tố khác: Bao gồm lo ngại Việt Nam có thể gây hại cho ngành kỹ nghệ và lao động Mỹ, và e ngại Trung Quốc dùng VN để lách thuế Mỹ áp lên Bắc Kinh. 

2. Hệ quả của việc chưa được công nhận

Doanh nghiệp VN xuất cảng vào Mỹ tiếp tục bị "phân biệt đối xử" trong các vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp. Mỹ không dùng chi phí sản xuất thực tế của DN Việt Nam mà dùng "giá trị thay thế" của nước thứ ba để tính mức độ phá giá. Việc này thường đẩy mức độ phá giá lên rất cao, bất lợi cho hàng VN. 

3. Quan điểm của Việt Nam

VN cho rằng đã đáp ứng các tiêu chí: hơn 20 năm ký 17 FTA thế hệ mới với EU, CPTPP, Anh… cam kết sâu về lao động, môi trường, minh bạch. Bộ Công Thương đã gửi hơn 20.000 trang tài liệu chứng minh tiến bộ trên cả 6 tiêu chí. 

4. Tại sao Mỹ vẫn trì hoãn?

Ngoài 6 tiêu chí kỹ thuật, còn yếu tố chính trị - thương mại: Mỹ muốn duy trì công cụ phòng vệ thương mại với hàng VN trong bối cảnh thâm hụt thương mại lớn. Năm 2023 Mỹ là thị trường xuất cảng lớn nhất của VN với 97 tỷ USD, chiếm 27% tổng xuất cảng. 

Lo ngại "lẩn tránh thuế" từ Trung Quốc qua VN.  Các nhóm ngành tại Mỹ gây áp lực vì sợ cạnh tranh, đặc biệt thủy sản, dệt may, thép. 

Tóm lại: Về mặt pháp lý Mỹ, cho rằng, VN vẩn chưa đáp ứng đủ 6 tiêu chí, nhất là vai trò Doanh Nghiệp Nhà Nước, đã can thiệp vào giá cả và lao động. Về mặt thực tế, còn có tính toán bảo vệ và địa chính trị. Bộ Công Thương VN cho biết sẽ tiếp tục bổ sung hồ sơ để Mỹ xem xét lại. Việc này còn kéo dài thêm một thời gian nửa.

Bài tham luận có sự trợ giúp của Meta AI

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-7-2026