Ý NGHĨA NGÀY QUỐC KHÁNH PHÁP 14-7 (1789)

Ngày Quốc khánh Pháp (14 tháng 7), tức là ngày xảy ra sự kiện chiếm ngục Bastille năm 1789, nước Pháp, hàng năm thường sẽ tổ chức ngày kỷ niệm này vô cùng long trọng tại thủ đô Paris. Các hoạt động trong ngày lễ hội này, bao gồm cuộc diễn hành qui mô trên đại lộ Champs-Élysées, các buổi dạ hội do lực lượng cứu hỏa tổ chức, hòa nhạc cổ điển và màn trình diễn pháo hoa chính thức duy nhất trong năm tại tháp Eiffel. 

Lễ kỷ niệm Quốc khánh tại Paris luôn diễn ra theo một lịch trình cố định. Bên cạnh cuộc diễu hành quân sự ấn tượng và sự hiện diện của Tổng thống Pháp đương nhiệm, chương trình còn bao gồm màn trình diễn trên không, buổi hòa nhạc miễn phí và màn bắn pháo hoa ngoạn mục.

Trở về lại lịch sử của ngày quốc khánh Pháp

Ngày 14-7-1789 đã xảy ra một cuộc cách mạng, làm thay đổi chế độ quân chủ phong kiến vào thời đó, với sự ra đời của bảng Tuyên Ngôn về Nhân Quyền. Sau khi phá vỡ xiềng xích của chế độ cũ, Đẳng cấp thứ ba tự tuyên bố thành Lập Quốc hội (National Assembly) vào tháng 6 năm 1789. Việc chiếm ngục Bastille ngày 14 tháng 7 đã củng cố vị thế của Quốc hội. Sự kiện này đánh dấu sự khởi đầu chính thức của Cách mạng Pháp.

Quốc hội quyết định cần có một văn bản nền tảng để tuyên bố các nguyên tắc của chế độ mới. Văn kiện này sẽ thay thế các luật lệ phong kiến lỗi thời. Hơn hai mươi dự thảo đã được đệ trình để xem xét và tranh luận.

Từ đó bản Tuyên ngôn nhân quyền pháp (Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền) được ra đời, là một văn kiện lịch sử mang tính bùng nổ xã hội, được Quốc hội Lập hiến Pháp thông qua vào tháng 8 năm 1789. Văn bản này đóng vai trò then chốt trong Cách mạng Pháp 1789, thiết lập các nguyên tắc cơ bản về quyền tự nhiên và quyền công dân. Văn kiện là sản phẩm trực tiếp của triết học Khai sáng, khẳng định chủ quyền thuộc về nhân dân và trở thành kim chỉ nam cho các hiến pháp dân chủ hiện đại.

Bối Cảnh Lịch Sử: Nước Pháp Trước 1789

Nước Pháp vào cuối thế kỷ XVIII chìm trong cuộc khủng hoảng tài chính và xã hội trầm trọng. Xã hội được phân chia thành ba đẳng cấp rõ rệt, duy trì một sự bất bình đẳng sâu sắc trong xã hội lúc bấy giờ. Đẳng cấp thứ nhất (giáo sĩ) và đẳng cấp thứ hai (quý tộc) được hưởng vô số đặc quyền về thuế và luật pháp.

Đẳng cấp thứ ba, bao gồm nông dân, thợ thủ công, và tầng lớp kinh doanh mới nổi, phải gánh chịu toàn bộ gánh nặng về thuế khóa. Hệ thống phong kiến tàn dư này gây ra sự bất mãn lan rộng và tạo áp lực đòi hỏi cải cách chính trị.

Quyền lực tập trung tuyệt đối vào tay nhà vua theo chế độ quân chủ chuyên chế. Sự cai trị độc đoán này không có sự tham gia của người dân. Nạn đói, thuế nặng, cùng với sự xa hoa của triều đình Versailles, đẩy căng thẳng xã hội lên đến cao điểm.

Các nhà tư tưởng Khai sáng đã cung cấp nền tảng triết học cho sự thay đổi sắp tới. Họ phê phán chế độ cũ và đề cao lý tưởng về tự do, bình đẳng, và lý trí.

Triết Lý khai sáng ảnh hưởng tới Tuyên Ngôn

Ý tưởng về quyền tự nhiên và khế ước xã hội đã thấm nhuần trong giới trí thức Pháp. Các triết gia như Jean-Jacques Rousseau, Montesquieu, và Voltaire là những người tiên phong. Họ đặt nghi vấn về tính hợp pháp của quyền lực thần thánh của nhà vua.

Rousseau nổi tiếng với khái niệm “ý chí chung” (general will), lập luận rằng chủ quyền tối cao phải thuộc về toàn thể người dân. Khái niệm này trở thành nền tảng tư tưởng cho chủ quyền quốc gia được nêu trong Tuyên ngôn.

Montesquieu thúc đẩy học thuyết phân chia quyền lực thành lập pháp, hành pháp và tư pháp. Mục đích là ngăn chặn sự chuyên chế. Học thuyết này được áp dụng triệt để khi thiết lập chính phủ mới sau Cách mạng.

Voltaire tập trung vào quyền tự do cá nhân, đặc biệt là tự do ngôn luận và tự do tôn giáo. Những tư tưởng này đã cung cấp khuôn khổ trí tuệ cho việc xây dựng một văn kiện nhằm đảm bảo quyền bất khả xâm phạm của con người. Tuyên ngôn Nhân quyền Pháp là sự kết tinh của tinh thần Khai sáng.

Quá Trình Soạn Thảo Và Thông Qua

Sau khi phá vỡ xiềng xích của chế độ quân chủ chuyên chế, giai cấp thứ ba tự tuyên bố thành Lập Quốc hội (National Assembly) vào tháng 6 năm 1789. Việc phá ngục Bastille ngày 14 tháng 7 đã củng cố vị thế của Quốc hội. Sự kiện này đánh dấu sự khởi đầu chính thức của Cách mạng Pháp.

Quốc hội quyết định cần có một văn bản nền tảng để tuyên bố các nguyên tắc của chế độ mới. Văn kiện này sẽ thay thế các luật lệ phong kiến lỗi thời. Hơn hai mươi dự thảo đã được đệ trình để xem xét và tranh luận.

Thomas Jefferson, lúc đó là Đại sứ Hoa Kỳ tại Pháp, đã tư vấn cho Marquis de Lafayette, người đóng vai trò quan trọng trong việc soạn thảo dự thảo chính. Dự thảo của Lafayette chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ.

Quốc hội Lập hiến cuối cùng đã thông qua bản tuyên ngôn nhân quyền pháp vào ngày 26 tháng 8 năm 1789. Văn kiện được đặt ở phần mở đầu của Hiến pháp 1791. Đây là hành động biểu tượng khẳng định quyền con người là ưu tiên hàng đầu của nhà nước mới.

Nội Dung Cốt Lõi Của Tuyên Ngôn

Tuyên ngôn Nhân quyền Pháp là một văn kiện ngắn gọn, gồm một lời mở đầu và 17 điều khoản. Văn bản không chỉ là một tuyên bố chính trị mà còn là một bản tuyên ngôn triết học. Nó vạch ra ranh giới giữa chính phủ và người dân.

Lời mở đầu nhấn mạnh rằng sự thiếu hiểu biết, lãng quên hoặc coi thường quyền con người là nguyên nhân duy nhất dẫn đến bất hạnh công cộng và sự thối nát của chính phủ. Tuyên ngôn đặt mục tiêu trở thành tiêu chuẩn vĩnh viễn cho mọi hành vi lập pháp và hành pháp.

17 điều khoản được sắp xếp thứ tụ, từ các nguyên tắc chung về chủ quyền và bình đẳng đến các quyền cụ thể của cá nhân. Sự cô đọng và mạnh mẽ trong ngôn ngữ giúp văn kiện dễ dàng lan truyền và tạo ảnh hưởng. Tuyên ngôn này là một trong những giai đoạn vĩ đại nhất của thời đại Khai sáng cuối thế kỷ 18.

Xem toàn văn bản tuyên ngôn cốt lỏi về Dân quyền và Nhân quyên Pháp 1789 https://ttngbt.wordpress.com/xa-h%e1%bb%99i-dan-s%e1%bb%b1/b%e1%ba%a3n-tuyen-ngon-nhan-quy%e1%bb%81n-va-dan-quy%e1%bb%81n-c%e1%bb%a7a-cach-m%e1%ba%a1ng-phap-1789/

Tóm lại: Tuyên ngôn nhân quyền pháp là một trong những văn kiện lịch sử quan trọng nhất từng được viết, vượt xa khuôn khổ chính trị của nước Pháp để trở thành di sản thế giới. Nó  là bản tuyên ngôn dứt khoát về giá trị cốt lõi của con người: tự do, bình đẳng, và tài sản. Dù phải trải qua nhiều thăng trầm và tranh cãi về việc áp dụng, Tuyên ngôn 1789 vẫn là nền tảng vững chắc cho hiến pháp Pháp và là nguồn cảm hứng không ngừng cho các phong trào đòi quyền dân chủ và bảo vệ quyền cá nhân trên khắp thế giới.

Bài viết được tổng hợp nhiều tài liệu về cuộc cách mạng Pháp  năm 1789 và sự trợ giúp của Meta AI.

Vào năm đó, ở Việt Nam cũng đã xảy ra một sự kiện lịch sử quan trọng, đó là năm mà Vua Quang Trung đã đánh tan 29 vạn quân Thanh sang  xâm lăng nước ta trong một cuộc hành quân thần tốc.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 15-7-2026