CUỘC CHIẾN Ở UKRAINE ĐANG LAN RỘNG RA KHÔNG GIAN 

Artikel von Postl, Elisabeth/headphone stoped -Handelsblatt, ngày 20-10:  Cuộc tranh giành quyền lực giữa các quốc gia lớn đang ngày càng chuyển dịch sang phạm trù không gian. Cuối tuần qua, một vệ tinh của Nga đã tiến gần đến một vệ tinh thuộc sở hữu của công ty Iceye. Doanh nghiệp Phần Lan này hợp tác chặt chẽ với quân đội Ukraine, cung cấp cho phía Ukraine những dữ liệu thiết yếu trong cuộc chiến chống lại Nga.

Tuần trước, mạng lưới vệ tinh Starlink của Elon Musk, là một phần dành cho quân sự là Starshield, hiện được quân đội Mỹ giám sát, đã bị hạn chế tốc độ truyền dữ liệu tại Ukraine, gây ảnh hưởng đến sự ổn định của các hệ thống phòng không nước này. Việc các vệ tinh tiến lại gần nhau như vậy là minh chứng rõ nét cho vai trò quân sự quan trọng của các hệ thống thông tin và giám sát, đồng thời làm nổi bật những lỗ hổng có thể bị phía Nga khai thác để can thiệp.

Đây không phải là lần đầu tiên một vệ tinh Nga áp sát vệ tinh Radar của Iceye; một sự việc tương tự từng xảy ra vào tháng 5, khi các chuyên gia ghi nhận khoảng cách giữa các vệ tinh chỉ còn vài mét.

Trên hết, đây là một màn phô diễn sức mạnh trong không gian, diễn ra vào thời điểm Âu châu đang nỗ lực tìm cách hỗ trợ Ukraine thông qua các năng lực dựa trên vệ tinh.

Động thái này đã thu hút sự chú ý lớn, một phần vì những sự kiện như vậy trong không gian đang ngày càng trở nên phổ biến, và một phần vì sự cố gián đoạn dịch vụ Starlink gần đây đã đặt các hệ thống thông tin trên quỹ đạo Trái Đất vào tâm điểm chú ý. Những hành động kiểu này có thể phục vụ nhiều mục đích khác nhau: thu thập thông tin tình báo về công nghệ và quỹ đạo của vệ tinh đối phương (về bản chất là hoạt động gián điệp), gây gián đoạn vận hành, hoặc đơn giản là tạo ra sự bất ổn.

Mỹ, Nga và Trung Quốc từ lâu đã thể hiện sức mạnh quân sự của mình trong không gian. Mới đây, vào tháng 9, Mỹ tiết lộ rằng họ đã khai triển  vũ khí trong không gian. Theo Lise Erard, một chuyên gia tại Rasmussen Global, công ty cố vấn địa chính trị do cựu Tổng thư ký NATO kiêm Thủ tướng Đan Mạch Anders Fogh Rasmussen sáng lập, chia sẻ với tờ *Handelsblatt*, đây là một sự thay đổi so với học thuyết trước đây. Theo bà, mục tiêu đằng sau việc tăng cường năng lực tấn công trong không gian này rất rõ ràng: "Đây được xem như một chiến lược răn đe." Erard lưu ý rằng thật thú vị khi thấy Nga và Trung Quốc từng phàn nàn rằng chiến lược của Mỹ vi phạm Hiệp ước Không gian vũ trụ, văn kiện quy định việc sử dụng quỹ đạo vào mục đích hòa bình. Erard nhận định: "Thế nhưng, chính Nga và Trung Quốc từ lâu đã thực hiện những hành vi như vậy; cuộc chiến tại Ukraine là minh chứng rõ nét cho điều đó". Trên thực tế, trong năm nay, Nga đã phóng các vệ tinh mới vào không gian với những sứ mệnh không rõ ràng, cho đến khi các thao tác di chuyển của chúng ở gần một vệ tinh Âu châu thu hút sự chú ý. Erard giải thích: "Vì vệ tinh đóng vai trò chiến lược sống còn đối với quốc phòng, nên ngày càng có nhiều hệ thống được phát triển với khả năng vô hiệu hóa chúng. Đây là một xu hướng đang gia tăng".

Việc liệu Iceye có được sử dụng làm vệ tinh trinh sát cho Ukraine trong trường hợp cụ thể này hay không vẫn chưa được xác nhận, mặc dù các chuyên gia tin rằng điều đó hoàn toàn có khả năng. Vào tháng 1, Iceye thông báo mở rộng hợp tác với quân đội Ukraine nhằm cung cấp khả năng nhận thức tình huống tốt hơn và hỗ trợ lập kế hoạch tác chiến. Trong khi đó, Nga từng tuyên bố rằng các vệ tinh thương mại cung cấp dữ liệu cho Ukraine là những mục tiêu tấn công hợp pháp.

Tuy nhiên, Erard chỉ ra rằng một thao tác như kiểu các vệ tinh Nga đã thực hiện sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng: "Đó chính là lý do tại sao người ta thường tránh những hành động như vậy. Một vệ tinh càng thực hiện nhiều thao tác di chuyển trong không gian thì thời gian hoạt động trên quỹ đạo của nó càng bị rút ngắn". Vậy tại sao họ lại thực hiện những thao tác đó? "Mục đích là để gieo rắc nỗi sợ hãi và thiết lập khả năng răn đe trong không gian". Các thao tác trong không gian cũng có thể nhằm mục đích gây gián đoạn hệ thống định vị vệ tinh,  một hành vi được gọi là gây nhiễu GNSS. Tại khu vực Baltic, các chuyến bay chở khách hiện thường xuyên phải đối mặt với tình trạng nhiễu như vậy; tại Estonia, 85% các chuyến bay dân dụng đã bị ảnh hưởng trong 2 năm qua.

Theo một báo cáo từ Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ tại Zurich (ETH Zurich), các cuộc tấn công mạng nhắm vào vệ tinh đã xảy ra hàng ngày trong năm 2025. Những cuộc tấn công này thường nhắm vào đường truyền giữa trạm mặt đất và vệ tinh trong không gian, với mục tiêu gây mất quyền kiểm soát, điều có thể khiến vệ tinh mất phương hướng. Các hoạt động kiểu này thường do các quốc gia thực hiện vì đòi hỏi cơ sở hạ tầng vững chắc; đồng thời, việc xác định chính xác thủ phạm đứng sau các cuộc tấn công này là vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có vệ tinh nào của đối phương bị phá hủy trực tiếp. Chính vì vậy, hoạt động của Nga trở nên đặc biệt đáng chú ý: việc áp sát ở cự ly gần như vậy, giống như trường hợp giữa vệ tinh Iceye và vệ tinh Kosmos, là điều chưa từng có tiền lệ. Việc phá hủy vệ tinh hoàn toàn nằm trong khả năng thực hiện; trong những năm gần đây, cả Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga đều đã nhiều lần thử nghiệm các năng lực như vậy trên chính các vệ tinh của mình.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 22-10-2026