UKRAINE TRƯỚC NHỮNG ĐE DỌA TỪ TRUMP KHÔNG ẢNH HƯỞNG NHIỀU BẰNG NHỮNG RỦI RO VỀ SỰ ỦNG HỘ TỪ PHÍA EU

Artikel von Andreas Rinke/Reuters, ngày 16-10: Mỗi khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra những bình luận chỉ trích về Ukraine, điều đó luôn thu hút sự chú ý lớn. Tuy nhiên, sau sự việc liên quan đến "thỏa thuận dầu Diesel" với Nga và những lời chỉ trích của ông Trump nhắm vào Tổng thống Ukraine Volodymyr Selenskyy, các nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ các nước EU ban đầu tỏ ra sửng sốt, nhưng sau đó cảm giác này nhanh chóng chuyển thành sự khó chịu. "Chúng ta không nên để bản thân bị lung lay bởi cách ông Trump đối xử với ông Selenskyy hay cách mọi người phản ứng với điều đó," Thủ tướng Áo Christian Stocker phát biểu tại Brüssel hôm thứ Sáu 16-10. Chủ tịch Ủy ban Âu châu, bà Ursula von der Leyen không chỉ bác bỏ đề nghị của ông Trump về một "lệnh ngừng bắn năng lượng" giữa Nga và Ukraine là vô ích, mà còn công bố gói trừng phạt thứ 22 nhắm vào Nga, một động thái đối lập trực tiếp với cách tiếp xúc hiện tại của Mỹ, vốn đang có xu hướng nồng ấm hơn với Moscow. 

Trong khi đó, Thủ tướng Friedrich Merz vẫn liên tục khẳng định với Ukraine rằng Đức sẽ tiếp tục duy trì sự ủng hộ. Dẫu vậy, những rủi ro vẫn còn đó.

CÚ SỐC TỪ STARLINK

Ông Selenskyy, người tham dự ngày thứ 2 của hội nghị thượng đỉnh EU, đã bày tỏ lòng biết ơn đối với sự hỗ trợ "to lớn" từ phía Âu châu, những quốc gia vẫn giữ cam kết vững chắc với Ukraine. Tuy nhiên, ông Selenskyy cùng Thủ tướng Lettland, Andris Kulbergs lưu ý rằng việc mạng lưới vệ tinh Starlink của Mỹ, vốn là chỗ dựa cho các lực lượng Ukraine, thỉnh thoảng bị hạn chế đã gây ra gánh nặng lớn; một khoảng trống mà phía Âu châu hiện chưa thể khỏa lấp. Tình trạng tương tự cũng xảy ra với các hệ thống cảnh báo sớm của Mỹ, khi chúng dường như không còn phát giác kịp thời để cảnh báo Ukraine trước các cuộc tấn công bằng hỏa tiễn đạn đạo từ Nga.

ĐIỀU GÌ CHỈ CÓ MỸ MỚI CÓ THỂ CUNG CẤP?

Mặc dù vậy, sự tự tin của Ukraine đã tăng lên đáng kể trong vài tháng qua. Nhờ vào tốc độ phát triển nội địa nhanh chóng cùng sự hỗ trợ từ Âu châu, sự phụ thuộc về công nghệ của Ukraine vào Mỹ đang giảm đi nhanh chóng. Chính vì thế, ông Selenskyy đã có thể công khai bác bỏ mong muốn của ông Trump về việc ngừng tấn công các cơ sở năng lượng tại Nga. Quân đội Ukraine hiện đã sở hữu các loại hỏa tiễn đạn đạo, máy bay không người lái và phương tiện mặt đất do chính họ sản xuất. Tuy nhiên, hiện đang có tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các hỏa tiễn phòng không Patriot do Mỹ cung cấp. Các quốc gia Âu châu hiện sử dụng chương trình có tên là PURL để mua vũ khí từ Mỹ, những loại vũ khí mà họ chưa tự sản xuất được. Nếu ông Trump chấm dứt chương trình PURL, điều này sẽ giáng một đòn mạnh vào Kiew.

LIỆU CÁC QUỐC GIA ÂU CHÂU  CÓ TIẾP TỤC TÀI TRỢ CHO UKRAINE?

Sau khi Mỹ rút lại sự hỗ trợ, chính các quốc gia châu Âu là bên chủ yếu tài trợ cho cuộc chiến phòng thủ của Ukraine, chẳng hạn như thông qua khoản vay trị giá 90 tỷ Euro, được bảo đảm bằng các tài sản nhà nước Nga đang bị phong tỏa trong EU. Các nước Âu châu đã từ chối yêu cầu của Mỹ về việc giải tỏa hơn 200 tỷ Euro tài sản Nga đang bị đóng băng. Thay vào đó, một cuộc thảo luận đang diễn ra trong nội bộ EU về việc liệu các khoản tiền bị phong tỏa này có nên được giải ngân trực tiếp cho Ukraine hay không.

Thách thức hiện nay là chưa rõ khoản tiền 90 tỷ euro cùng với viện trợ quân sự song phương sẽ đủ dùng trong bao lâu. Một số chính phủ trong EU đang kêu gọi Kiew minh bạch hơn để có thể đánh giá chính xác mức thiếu hụt tài chính trong năm 2026 và năm 2027. Tùy thuộc vào quy mô của những khoảng trống tài chính này, các nguồn vốn bổ sung có thể được huy động từ ngân sách EU; tuy nhiên, năng lực tài chính của từng quốc gia thành viên EU được cho là có hạn. Chẳng hạn, Đức, quốc gia hỗ trợ chính cho Ukraine, đang cung cấp 11 tỷ Euro viện trợ quân sự song phương trong năm 2026, một động thái đã gây ra những căng thẳng chính trị trong nước. Theo các nhà ngoại giao EU, nếu nhu cầu tài chính trở nên quá lớn, cuộc tranh luận xung quanh việc giải ngân các tài sản Nga đang bị phong tỏa nhiều khả năng sẽ trở nên gay gắt hơn.

LIỆU THÁI ĐỘ CỦA CÁC QUỐC GIA EU CÓ ĐANG THAY ĐỔI? 

Một ngày trước hội nghị thượng đỉnh EU, bà Marine Le Pen đã từ Paris tới Brüssel. Chính trị gia thuộc phe cực hữu này, người có khả năng đắc cử Tổng thống Pháp vào năm tới , đã kêu gọi chấm dứt việc hỗ trợ Ukraine. Những quan điểm tương tự cũng đang được các đảng phái cực hữu và cực tả tại các quốc gia EU khác, cũng như tại Đức, bày tỏ. Tại bang Sachsen-Anhalt , đảng AfD và đảng BSW đã cùng thông qua một nghị quyết kêu gọi chấm dứt viện trợ quân sự cho Kiew. Tuy nhiên, cho đến nay, những yêu cầu như vậy từ các đảng phái có quan hệ mật thiết với Nga vẫn không tạo được tác động nào trong khuôn khổ EU, chẳng hạn như tại Đức, nơi các bang không có thẩm quyền đối với chính sách đối ngoại.

LIỆU CÓ MỘT VIKTOR ORBÁN THỨ HAI?

Thủ tướng Hungary Viktor Orbán đã nhiều lần trì hoãn các gói trừng phạt của EU đối với Nga cũng như các khoản viện trợ dành cho Ukraine. Hiện nay, Bulgarien đang được lãnh đạo bởi Tổng thống Rumen Radev, người cũng từng đối mặt với những cáo buộc về mối liên hệ với Moscow. Dù vậy, các nhà ngoại giao EU cho biết ông Radev đã cam kết sẽ không cản trở chính sách của EU đối với Ukraine. "Ông ấy sẽ không trở thành một Orbán thứ hai," các nguồn tin tại Brüssel khẳng định.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 18-10-2026