AI SẼ LÀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CHO ÂU CHÂU TẠI BÀN ĐÀM PHÁN

Artikel von Goffart, Daniel /Wirtschaftswoche, ngày 25-10:  Trong năm năm qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các đặc phái viên của ông là Steve Witkoff và Jared Kushner đã nhiều lần nỗ lực đạt được một lệnh ngừng bắn, hoặc thậm chí là hòa bình, tại Ukraine. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận này lại tập trung nhiều hơn vào những thỏa thuận tiềm năng liên quan đến năng lượng, nguyên liệu thô và công cuộc tái thiết trong tương lai, thay vì chú trọng vào các bước cần thiết để chấm dứt xung đột.

Liên minh Âu châu(EU), nơi cuộc chiến này đang diễn ra ngay sát ngưỡng cửa, và cũng là bên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ ​​mối đe dọa ngày càng lớn từ Nga (chỉ sau Ukraine), cho đến nay vẫn hoàn toàn vắng mặt trong các cuộc đàm phán này. Ở mức độ tốt nhất, phía Mỹ chỉ cung cấp thông tin tóm tắt sau đó, và điều này cũng chỉ xảy ra khi họ thấy cần thiết.

Khó có thể quên được cảnh tượng đáng xấu hổ tại Phòng Bầu dục, nơi 5 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ nổi bật nhất Âu châu ngồi thành hàng trước bàn làm việc của ông Trump, chẳng khác nào những cậu học trò bị triệu tập lên văn phòng hiệu trưởng. Tại Washington, mọi đề nghị hay lời khuyên đều không được hoan nghênh, chưa kể đến việc đưa ra bất kỳ chỉ trích nào về những sai lầm rõ rệt của vị Tổng thống cùng đội ngũ ngoại giao nghiệp dư gồm Witkoff và Kushner.

Hệ quả là, trong "Hội nghị thượng đỉnh Alaska", một sự kiện thất bại thảm hại, ông Trump đã từ bỏ lập trường kiên định của Tây phương : coi lệnh ngừng bắn là điều kiện tiên quyết bắt buộc cho bất kỳ cuộc đàm phán nào tiếp theo. Đây là điều kiện mà ông Putin hoàn toàn có thể đáp ứng bất cứ lúc nào chỉ bằng một mệnh lệnh duy nhất.

Thay vào đó, phía Mỹ đã rơi vào cái bẫy của ông Putin khi chấp nhận quan điểm của chính ông ta: rằng lệnh ngừng bắn chỉ có thể đạt được sau khi các cuộc đàm phán đã thành công. Điều này cho phép nhà lãnh đạo Điện Kremlin vừa đàm phán, vừa đưa ra các yêu sách, trong khi vẫn tiếp tục cuộc chiến chừng nào ông ta còn thấy phù hợp. Việc Tổng thống Ukraine Volodymyr Selenskyy thỉnh thoảng bị ông Trump cùng các cộng sự đe dọa, xúc phạm, hay phải đối mặt với những yêu cầu công khai đòi từ chức, đã trở thành chuyện "bình thường" trong phong cách ngoại giao này. Điều tương tự cũng xảy ra với thái độ phớt lờ liên tục nhắm vào các quốc gia châu Âu—mặc dù hiện nay chính họ là bên duy nhất tài trợ cho các khoản hỗ trợ ngày càng tốn kém dành cho Ukraine. Mỹ không còn cung cấp ngân sách, nhưng vẫn tiếp tục bán một lượng lớn khí tài quân sự cho Kiew, những trang bị này được EU chi trả thông qua cơ chế PURL. Sự mất cân bằng vốn đã rõ rệt, giữa mong muốn định hình kết quả và thực tế sẵn sàng cung cấp viện trợ, sẽ càng trở nên trầm trọng hơn nếu Putin đạt được mục đích trong đề xuất thảo luận về Ukraine chỉ với Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình. Điều này đẩy chúng ta đến gần hơn với nguy cơ về một "nền hòa bình áp đặt", gây tổn hại cho cả Ukraine lẫn các quốc gia Âu châu, những bên cuối cùng sẽ phải chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh tương lai cho Ukraine. Sau nhiều năm Âu châu tỏ ra bất lực, đã đến lúc cần một chiến lược giúp Liên minh Âu châu (EU) giành được một ghế tại bàn đàm phán.

Tuy nhiên, điều này đòi hỏi các nước châu Âu phải đạt được thỏa thuận về việc ai trong số họ sẽ ngồi vào chiếc ghế đó. Ý tưởng cho rằng các quốc gia hàng đầu, Đức, Pháp và Vương quốc Anh, đều có thể cùng ngồi vào bàn đàm phán, có thể với sự tham gia của Ursula von der Leyen hoặc một nhân vật khác từ Brüssels, là hoàn toàn phi thực tế.

Vậy ai có thể đảm nhận trọng trách to lớn này? Những ứng viên tiềm năng có thể kể đến Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban Âu châu; António Costa, Chủ tịch Hội đồng Âu châu; hoặc Kaja Kallas, Đại diện cấp cao của EU về chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, cả Kallas và Costa đều không nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ các nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ các nước thành viên, do đó, khó có khả năng họ sẽ trao một thẩm quyền quan trọng như vậy cho bất kỳ ai trong số đó. Xét về cương vị và cá tính, bà von der Leyen chắc chắn sở hữu đủ thẩm quyền đại diện, và có thể nói là cả uy tín cần thiết. Dù vậy, các nhà ngoại giao Âu châu cho rằng Putin, người thậm chí không công nhận EU là một thực thể chính trị có thẩm quyền, khó có khả năng chấp nhận bà. Trong mắt Điện Kremlin, Cộng hòa Liên bang Đức, với tư cách là bên hỗ trợ chính cho Ukraine, chính là đối thủ hàng đầu; điều này càng được minh chứng rõ nét qua việc Đức trở thành mục tiêu trọng điểm trong các cuộc tấn công hỗn hợp quy mô lớn từ phía Nga.

Hơn nữa, bà von der Leyen đã nhiều lần lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ Putin, tương tự như cách Thủ tướng Friedrich Merz (nếu xét đến quan điểm của ông) thường xuyên khẳng định rằng nhà lãnh đạo Điện Kremlin chính là người phải chịu trách nhiệm cho các tội ác chiến tranh diễn ra hàng ngày do phía Nga gây ra. Mặc dù đánh giá này là chính xác, nhưng điều đó cũng có nghĩa là Merz, với tư cách là người đứng đầu chính phủ của quốc gia thành viên lớn nhất và quyền lực nhất trong EU—nhiều khả năng sẽ vấp phải sự phản đối gay gắt từ Moscow.

Một điểm bất lợi đối với Emmanuel Macron là nhiệm kỳ của ông sẽ kết thúc sau sáu tháng nữa; hơn nữa, trước tình trạng bất ổn ngay tại quê nhà, ông không còn nắm giữ trọn vẹn quyền lực vốn gắn liền với chức vụ Tổng thống Pháp, thứ quyền lực vốn rất cần thiết để làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn tại Ukraine.

Bên cạnh đó là trường hợp của Thủ tướng Anh Andy Burnham. Những người chỉ trích lưu ý rằng ông là người đứng đầu chính phủ thứ 5 trong vòng 4 năm qua, khiến khó có thể đánh giá mức độ ủng hộ mà ông nhận được từ nội bộ đảng của mình hay từ phía Brüssels. Quan trọng hơn, Vương quốc Anh không còn là thành viên EU. Vẫn còn một câu hỏi bỏ ngỏ là liệu ông Burnham, một nhà lãnh đạo còn tương đối mới và thiếu kinh nghiệm, có thể thay mặt cho tất cả 27 quốc gia thành viên EU hay không, trong khi đất nước ông đã không còn là một phần của khối này.

Vì vậy, sự chú ý tại Brüssels đang đổ dồn về phía Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb. Trong số các nhà lãnh đạo EU, ông là người có mối quan hệ cá nhân bền chặt nhất với ông Trump; ông cũng là nhân vật được Điện Kremlin biết đến, và với tư cách là một chính trị gia Phần Lan, ông sở hữu kiến ​​thức sâu rộng cùng kinh nghiệm dày dặn về nước Nga. Hai quốc gia này có đường biên giới chung dài hơn một nghìn km, cùng một lịch sử quan hệ láng giềng trải qua nhiều sự kiện quan trọng, đôi khi đầy biến động.

Một nhà ngoại giao EU nhận định: "Ông Stubb thu hút sự quan tâm vì Phần Lan có chuyên môn sâu sắc về Nga và duy trì đối thoại lâu dài với quốc gia này. Người Phần Lan hiểu rõ hơn bất kỳ ai trong khối chúng ta về những gì cần thiết để cảm thấy an tâm trong một tình huống như thế này."

Ông Stubb cũng là nhân vật duy nhất đứng ra thể hiện vai trò lãnh đạo chính trị cấp cao; ông hoàn toàn có khả năng đảm nhận vai trò đặc phái viên Brüssels tại một hội nghị hòa bình trong tương lai. Bản thân ông cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến vai trò này. Hôm thứ Ba, ông đã đặc biệt tới Oslo để cùng Tổng thống Selenskyy và ông Witkoff chuẩn bị cho cuộc thảo luận giữa đặc phái viên do ông Trump bổ nhiệm với phía ông Putin.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ thái An người lính VNCH, ngày 26-10-2027