MỸ YÊU CẦU CÁC ĐỐI TÁC NATO THẲNG THẮN VÀ DÀNH LỜI KHEN CHO ĐỨC

Các đồng minh Âu châu có quan điểm thế nào về dự án "NATO 3.0" của Mỹ? Một bản câu hỏi mang tính nhạy cảm từ Pentagon đang khơi dậy các cuộc tranh luận tại Brüssels. Tuy nhiên, Đức đã nhận được lời khen ngợi từ phía Mỹ ngay từ trước đó.

Mỹ mong muốn sự rõ ràng từ các đồng minh NATO về lập trường của họ đối với các vấn đề chính sách quốc phòng và đã gửi đi các bản câu hỏi như một phần trong quá trình rà soát sự hiện diện quân sự của mình tại Âu châu. Mục đích của việc này là tham vấn các đồng minh "một cách trực tiếp và bằng văn bản" về khái niệm "NATO 3.0", ông Elbridge Colby - Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, giải thích trong chuyến thăm trụ sở NATO tại Brüssels. Các bản câu hỏi này nhằm tạo cơ hội để các đồng minh trình bày rõ ràng những gì họ cho là Mỹ cần phải biết.

"Chúng tôi đang công khai mọi quan điểm tại đây," ông Colby nói. "Chúng tôi đã nhận được một số bản câu hỏi đã hoàn tất và mong chờ được đánh giá chúng."

Mỹ tìm kiếm sự linh hoạt hơn

Với "NATO 3.0", chính quyền Mỹ hình dung về một mô hình liên minh trong đó các đồng minh Âu châu gánh vác trách nhiệm chính đối với việc phòng thủ bằng vũ khí quy ước tại Âu châu và cung cấp phần lớn lực lượng quân sự cần thiết. Mặc dù Mỹ dự định tiếp tục cung cấp "chiếc ô hạt nhân" cho liên minh, nước này có kế hoạch tập trung năng lực quân sự quy ước vào những đóng góp có mục tiêu và phạm vi hạn chế hơn.

Ông Colby lý giải cho những thay đổi dự kiến ​​này bằng cách chỉ ra rằng Washington cần tập trung nguồn lực quân sự mạnh mẽ hơn vào việc bảo vệ nước Mỹ và Tây Bán cầu, cũng như vào công tác răn đe tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương .

Những câu hỏi tế nhị

Ông Colby không nêu ví dụ cụ thể về các câu hỏi có trong bản khảo sát. Theo các nguồn tin trong nội bộ liên minh, các cuộc thảo luận tập trung vào nhiều vấn đề, trong đó có mức độ sẵn sàng gánh vác trách nhiệm lớn hơn trong cơ cấu chỉ huy của NATO. Tuy nhiên, các vấn đề tế nhị về mặt chính trị cũng được đề cập, chẳng hạn như việc mua sắm trang thiết bị quốc phòng từ các công ty Mỹ, lập trường đối với các ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Mỹ, và những hạn chế hiện tại đối với lực lượng Mỹ tại Âu châu.

Vấn đề cuối cùng này gần đây đã trở nên nổi cộm sau khi căng thẳng với Iran bùng phát, khi các quốc gia như Tây Ban Nha từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ và không phận của họ cho các hoạt động quân sự chống lại Iran. Khi đề cập đến vấn đề này, ông Colby khẳng định rằng Mỹ không đòi hỏi một sự "ủy quyền vô điều kiện" (blank check) trong mọi tình huống. Tuy nhiên, khả năng hoạt động hiệu quả và sự cần thiết phải có tính dự báo được là những yếu tố cốt yếu. Việc thiếu tính dự báo như vậy trong "Chiến dịch Epic Fury", thuật ngữ chính quyền Mỹ sử dụng cho chiến dịch quân sự chống lại Iran, đã gây ra sự bất bình hoàn toàn có cơ sở nơi Tổng thống Donald Trump.

Việc Mỹ chỉ trích các nỗ lực của Âu châu nhằm thúc đẩy các sản phẩm "Made in Europe" (Sản xuất tại Âu châu) trong ngành công nghiệp quốc phòng được cho là nguyên nhân dẫn đến những thắc mắc về vấn đề mua sắm vũ khí. Ông Colby nhận định rằng, mặc dù Mỹ hiểu việc các công ty và chính phủ Âu châu đầu tư ngay tại Âu châu, nhưng các doanh nghiệp Mỹ không nên bị đặt vào thế bất lợi hay bị loại khỏi thị trường Âu châu.

*Những đồn đoán về các căn cứ và quân số*

Ông Colby không nêu cụ thể có bao nhiêu căn cứ quân sự của Mỹ tại Âu châu sẽ bị cắt giảm quy mô hoặc đóng cửa hoàn toàn do kết quả của quá trình rà soát sự hiện diện của quân đội Mỹ đang diễn ra. Theo ông, các phản hồi và đề nghị từ ​​phía các đồng minh sẽ được xem xét trước tiên. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã tuyên bố rằng quá trình rà soát này sẽ hoàn tất chậm nhất là vào tháng 12.

Các nhà ngoại giao cho biết đang có sự lo ngại ngày càng tăng trong một số đồng minh Âu châu về việc Mỹ có thể trừng phạt những quốc gia không chia sẻ các ưu tiên của ông Trump. Lý do chính là vì sự hiện diện của quân đội Mỹ đóng vai trò là một yếu tố kinh tế quan trọng tại nhiều khu vực.

"Bước ngoặt lịch sử" tại Đức

Sau các cuộc thảo luận tại trụ sở NATO, ông Colby đã ca ngợi Đức như một hình mẫu cho các đồng minh khác. Ông giải thích khi trả lời câu hỏi từ Hãng thông tấn Đức (dpa) rằng, những gì nước Đức đã khởi xướng trong 18 tháng qua đại diện cho một "sự thay đổi mang tính kiến ​​tạo phi thường",  một "thay đổi mang tính lịch sử". Ông lưu ý rằng Đức đã chuyển từ trạng thái phi quân sự hóa sâu rộng sang tái vũ trang với tốc độ rất nhanh.

Hơn nữa, họ đang chứng kiến ​​một nước Đức đầy tinh thần hợp tác và đang tiến hành các cuộc thảo luận chú trọng vào kết quả thực tế liên quan đến những vấn đề chung...

...sản xuất vũ khí và các phương thức hợp tác khác. Ông Colby cũng đề cập đến chuyến thăm Pentagon vào đầu tháng 8 của Tổng thanh tra Carsten Breuer; trong chuyến thăm này, ông Breuer đã thông tin cho phía Mỹ về chiến lược quân sự và các kế hoạch quốc phòng mới của Đức. "Đó chính xác là điều chúng tôi muốn thấy ở các đồng minh. Đó là điều chúng tôi kỳ vọng ở Nhật Bản. Đó là điều chúng tôi kỳ vọng ở Canada," ông Colby nói khi nhắc đến chuyến thăm của vị tướng người Đức.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte đánh giá tích cực các cuộc tham vấn và quy trình rà soát này. "Mục tiêu là hướng tới một Âu châu mạnh mẽ hơn và một Canada mạnh mẽ hơn trong một khối NATO vững mạnh hơn," ông phát biểu trong một lần xuất hiện ngắn trước công chúng cùng với ông Colby.

Ông Merz khơi dậy "Tinh thần Ankara", nhưng rồi "bực bội" từ Washington lại xuất hiện: Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara vào tháng 7, Donald Trump đe dọa Đan Mạch và chỉ trích gay gắt Tây Ban Nha; dường như ông đã coi như bỏ mặc liên minh này. Tuy nhiên, theo các thông tin, diễn biến thực tế sau những cánh cửa đóng kín lại khác hẳn.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 29-8-2026