20 NGƯỜI THIỆT MẠNG VÀ HÀNG NGÀN THỦY THỦ BỊ MẮC KẸT Ở EO BIỂN HORMUZ

Nguồn tin DER SPIEGEL, ngày 26-8: Các báo cáo về tình trạng phong tỏa tại eo biển Hormuz thường tập trung vào thiệt hại kinh tế, trong khi những đau thương, mất mát về con người lại ít được đề cập đến, mặc dù theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), hậu quả về mặt nhân mạng là vô cùng lớn.

Việc phong tỏa eo biển Hormuz không chỉ gây ra thiệt hại về kinh tế. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), ít nhất 19 thủy thủ và một công nhân xưởng đóng tàu đã thiệt mạng tại khu vực này kể từ khi lệnh đóng cửa bắt đầu vào ngày 28 tháng 2. Ngoài ra, có 35 người bị thương và một người được báo cáo là mất tích.

Tổng cộng, IMO đã ghi nhận 68 vụ việc được coi là biến cố hàng hải tại Vịnh Ba Tư và các vùng biển lân cận trong sáu tháng qua. Các sự việc này bao gồm hư hại tàu buôn, hỏa hoạn, rò rỉ hoặc chìm tàu, bị bắt giữ, cũng như các cuộc tấn công trực tiếp. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) đã phân loại 47 vụ trong số đó là các cuộc tấn công.

Các biến cố xảy ra trong suốt quá trình xung đột. Từ khi chiến sự bắt đầu vào cuối tháng 2 cho đến khi đạt được thỏa thuận khung vào giữa tháng 6, vốn được kỳ vọng sẽ dẫn đến một hiệp ước hòa bình trong vòng 60 ngày, trung bình cứ khoảng 2 ngày lại có một sự việc được báo cáo. Mười sáu trong tổng số 20 trường hợp tử vong đã xảy ra trong giai đoạn này, cùng với 19 trường hợp bị thương.

Trong thời gian diễn ra các cuộc đàm phán hòa bình, kéo dài đến khoảng ngày 7 tháng 7, các lần xảy ra đã giảm một nửa, trung bình khoảng 5 ngày mới có một vụ. Không có thuyền viên hay công nhân cảng nào bị báo cáo thiệt mạng, mất tích hay bị thương trong khoảng thời gian này.

Kể từ khi các cuộc đàm phán đổ vỡ, số lần xảy ra biến động đã tăng trở lại gần mức trước khi đàm phán, với trung bình khoảng 3 ngày lại có một vụ được báo cáo. Kể từ đó, 4 thủy thủ hoặc công nhân cảng đã thiệt mạng, 16 người khác bị thương và một người được báo cáo mất tích. Theo IMO, hiện vẫn còn khoảng 6.000 thủy thủ và 500 tàu bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư. Tổ chức này cho biết các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra nhằm đảm bảo lộ trình an toàn cho các tàu thuyền. Tuy nhiên, kết quả của các cuộc đàm phán này còn phụ thuộc vào việc "giảm leo thang căng thẳng trong khu vực". 

*Số lượng tàu thuyền qua lại rất hạn chế*

Trước khi xung đột nổ ra, khu vực này là tuyến đường vận chuyển của khoảng 1/5 lượng tiêu thụ dầu và 1/5 khối lượng giao dịch khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Sau khi Teheran áp đặt lệnh đóng cửa, lưu lượng tàu chở hàng hóa đã sụt giảm mạnh, theo phân tích của hãng tin AFP dựa trên dữ liệu từ đơn vị giám sát hàng hải Kpler, từ mức trung bình 95 lượt qua lại mỗi ngày vào tháng 2 xuống còn trung bình 10 lượt mỗi ngày.

Thỏa thuận khung đạt được vào tháng 6 đã dẫn đến sự gia tăng tạm thời về lưu lượng tàu, đạt mức trung bình 36 lượt mỗi ngày, trước khi con số này giảm trở lại mức trung bình 15 lượt mỗi ngày sau khi giao tranh tái diễn vào ngày 8 tháng 7.

Trước chiến tranh, tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mà không phải trả phí thông qua một luồng hàng hải nằm ở trung tâm eo biển do Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) quy định. Hiện nay, có hai tuyến đường: một tuyến ở phía bắc gần bờ biển Iran, tuyến duy nhất được Teheran chính thức chấp thuận, và một tuyến ở phía nam, nằm giữa bờ biển Oman và các khu vực có nguy cơ bị rải thủy lôi. Teheran coi tuyến đường phía nam này là "vùng nguy hiểm".

Trong khoảng thời gian từ khi đạt được thỏa thuận sơ bộ đến khi giao tranh tái diễn, trung bình có 9 tàu mỗi ngày sử dụng tuyến đường của Iran, trong khi 8 tàu sử dụng tuyến đường của Oman. Số còn lại đi qua eo biển bằng các tuyến đường không xác định hoặc hành lang truyền thống do IMO quy định.

Tuy nhiên, kể từ khi lệnh ngừng bắn kết thúc vào ngày 8 tháng 7, phần lớn các lượt tàu qua lại eo biển Hormuz đều là những chuyến đi "tối" (dark transits). Thuật ngữ này dùng để chỉ những con tàu mà lộ trình chính xác không thể xác định được do thiếu dữ liệu. Các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể bao gồm việc tắt thiết bị phát tín hiệu (transponder), tín hiệu bị gián đoạn hoặc thiếu hình ảnh vệ tinh.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 27-8-2026