BỐN QUỐC GIA ÂU CHÂU THÚC ĐẨY VIỆC SỬ DỤNG TÀI SẢN BỊ PHONG TỎA ĐỂ HỖ TRỢ CHO UKRAINE
Artikel von Jorge Liboreiro trên Euronews (Deutsch), ngày 28-8: Bốn quốc gia EU một lần nữa đang thúc đẩy việc sử dụng các tài sản Nga bị phong tỏa để cung cấp viện trợ ngân sách và quân sự cho Ukraine, trước khi các nước thành viên bị phân tâm bởi các chiến dịch bầu cử trong nước.
Hiện có khối tài sản trị giá 210 tỷ euro đang bị phong tỏa trong phạm vi EU, với phần lớn được lưu giữ tại Bỉ.
"Ukraine cần thêm hỗ trợ tài chính trong cả ngắn hạn và dài hạn. EU, phối hợp cùng các đối tác, cần tiếp tục cung cấp gói viện trợ toàn diện, đáng tin cậy và có cấu trúc, được thiết kế phù hợp với nhu cầu của Ukraine," bức thư nêu rõ.
Sáng kiến này bắt nguồn từ Thụy Điển và có sự đồng ký tên của Hòa Lan, Tây Ban Nha và Ba Lan, đại diện cho các khu vực Bắc, Tây, Nam và Đông Âu.
Bức thư được gửi tới người đứng đầu chính sách đối ngoại của EU, bà Kaja Kallas, và Ngoại trưởng Ireland Helen McEntee, do Ireland hiện đang giữ chức chủ tịch luân phiên của Hội đồng.
Trước đó trong năm nay, Liên minh Âu Châu đã thông qua khoản vay hỗ trợ trị giá 90 tỷ Euro cho Ukraine. Tuy nhiên, chính phủ tại Kiew vẫn thiếu hụt ngân sách, và ngày càng có nhiều đối tác EU mong muốn tìm ra một giải pháp không gây thêm áp lực lên ngân sách quốc gia.
Yếu tố thời gian cũng rất quan trọng: vào năm tới, các quốc gia thành viên chủ chốt như Pháp, Ba Lan, Ý và Tây Ban Nha sẽ tiến hành bầu cử quốc hội và chính phủ mới.
"Chúng tôi tin rằng việc xem xét lại cách thức tận dụng hiệu quả hơn các tài sản bị phong tỏa của Nga vì lợi ích của Ukraine là điều thiết yếu," bức thư do chính phủ Thụy Điển khởi xướng khẳng định. "Chúng ta có thể tự hào về những gì đã đạt được cho đến nay, nhưng không được phép ngủ quên trên chiến thắng."
Tại cuộc họp báo hôm thứ Năm 27-8, người phát ngôn của Ủy ban Âu Châu cho biết Ủy ban "sẵn sàng cung cấp mọi hỗ trợ cần thiết" và sẽ "xem xét kỹ lưỡng bức thư này." Tranh luận cũ, nỗ lực mới: Việc sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa từng là chủ đề gây tranh cãi gay gắt vào năm ngoái, khi EU đưa ra phản ứng trước việc Mỹ cắt giảm viện trợ cho Ukraine.
Theo một đề xuất đặc biệt, Ủy ban đã tìm cách chuyển đổi khoản tài sản trị giá 210 tỷ euro này thành một khoản vay không lãi suất cho Ukraine, nhằm trang trải cả ngân sách quốc gia lẫn chi tiêu quốc phòng. Ủy ban Âu Châu nhấn mạnh rằng mô hình này không bao hàm việc tịch thu tài sản, một hành động bị luật pháp quốc tế cấm, bởi vì Nga có thể lấy lại số tiền này sau khi đã chi trả tiền bồi thường chiến tranh.
Bỉ đã phản đối ý tưởng này ngay từ đầu. Là nơi đặt trụ sở của Euroclear—đơn vị lưu ký chính quản lý các tài sản này, Bỉ lo ngại sẽ rơi vào thế không được bảo vệ trước các vụ kiện tụng từ phía Nga.
Thủ tướng Bart De Wever yêu cầu phải có cơ chế "chia sẻ rủi ro toàn diện" để bảo vệ Bỉ khỏi các biện pháp đáp trả và yêu cầu bồi thường thiệt hại tiềm tàng từ Nga. Euroclear mô tả kế hoạch này là thiếu vững chắc và mang tính thử nghiệm cao, đồng thời cảnh báo rằng nó có thể châm ngòi cho một làn sóng nhà đầu tư tháo chạy.
"Trên đời này không có thứ gì gọi là tiền miễn phí cả. Nó hoàn toàn không tồn tại," ông De Wever từng phát biểu vào thời điểm đó.
Bất chấp áp lực to lớn từ nhóm các bên ủng hộ do Đức dẫn đầu, kế hoạch này cuối cùng đã thất bại tại một hội nghị thượng đỉnh quan trọng vào tháng 12. Giờ đây, những người ủng hộ lại nhận thấy một cơ hội mới.
*Khoảng trống ngân sách tại Kiew*
Như một giải pháp thay thế, lãnh đạo của 27 quốc gia và chính phủ EU đã đồng ý về một khoản vay đặc biệt trị giá 90 tỷ Euro dành cho Ukraine. Khoản vay này được tài trợ thông qua cơ chế nợ chung và chưa đến hạn hoàn trả cho đến khi Nga chi trả tiền bồi thường chiến tranh. Hungary, Slovakia và Cộng hòa Séc đã đàm phán để được miễn tham gia hoàn toàn vào thỏa thuận này.
Khoản vay được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của Ukraine trong các năm 2026 và 2027, với mức giải ngân 45 tỷ Euro mỗi năm. Đợt giải ngân đầu tiên đã được thực hiện vào tháng 6. Tuy nhiên, các cuộc oanh tạc không ngừng nghỉ của Nga đã làm đảo lộn những tính toán này. Gần đây, Tổng thống Volodymyr Selenskyy đã kêu gọi các đối tác bù đắp khoản thiếu hụt 23 tỷ Euro trong ngân sách quốc phòng. Ông tuyên bố rằng đất nước mình cần "nhiều tiền hơn, nhiều hơn nữa", để duy trì "lợi thế cạnh tranh" khi thực hiện các chiến dịch tấn công tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Nga. Một lần nữa, ông lại đề cập đến khả năng sử dụng các tài sản đang bị phong tỏa.
Yêu cầu của ông Selenskyy đã khiến Brüssels bất ngờ và làm dấy lên những nghi ngại mới về việc liệu hạn mức tín dụng 90 tỷ Euro này thực sự sẽ duy trì được trong bao lâu.
Tính đến nay, EU đã giải ngân 3,2 tỷ Euro hỗ trợ ngân sách và 8,35 tỷ Euro viện trợ quân sự. Tổng cộng 22 tỷ Euro đã được dành riêng cho việc mua sắm vũ khí trong năm nay. Trong bối cảnh Nga mở rộng các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và Ukraine đang cấp thiết cần thêm các hệ thống phòng không, các chính phủ Âu châu ngày càng nhận ra rằng khoản vay này khó có thể đủ để trang trải toàn bộ chi phí cho giai đoạn 2026-2027 như kế hoạch.
Ngân sách mới của EU, bao gồm một quỹ dành riêng cho Ukraine, sẽ chưa có hiệu lực cho đến năm 2028.
Tìm kiếm "các phương án mới"
Đầu tháng này, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã nêu vấn đề này trong chuyến thăm Kiew của người đồng cấp Bỉ, ông Maxime Prévot.
Ông Prévot nhấn mạnh rằng những rủi ro mà Bỉ từng nêu ra vẫn còn đó, song ông cũng tỏ ra cởi mở với các đề xuất mới. Về nguyên tắc, nước này không phản đối việc sử dụng các khoản tiền đó để hỗ trợ Ukraine.
Tóm lại: Bỉ vẫn giữ nguyên lập trường. Nếu cuộc thảo luận được mở lại, nước này sẽ tiếp tục yêu cầu các bảo đảm không giới hạn, theo như các quan chức chính phủ Bỉ đã chỉ ra.
Trong khi đó, Euroclear, đơn vị vẫn tiếp tục phản đối kế hoạch này, đang phải tự bào chữa trước tòa trong vụ kiện do Ngân hàng Trung ương Nga khởi xướng.
Khi các đồng minh Âu châu gặp gỡ tại Kiew để kỷ niệm 35 năm ngày độc lập của Ukraine, Ngoại trưởng Thụy Điển Maria Malmer Stenergard đã một lần nữa đề cập đến vấn đề này. Bà thông báo kế hoạch đưa vấn đề vào chương trình nghị sự của cuộc họp không chính thức giữa các ngoại trưởng EU tại Ireland vào ngày 1 và 2 tháng 9.
"Do đó, chúng tôi đề xuất mời các chuyên gia kỹ thuật của Ủy ban [ Âu Châu] xem xét, với sự phối hợp chặt chẽ cùng các quốc gia thành viên, những phương án mới nhằm sử dụng các tài sản bị phong tỏa vì lợi ích của Ukraine. Việc này phải bảo đảm rằng rủi ro được chia sẻ bởi tất cả các quốc gia EU và không một quốc gia thành viên nào phải gánh chịu gánh nặng quá mức," bức thư nêu rõ.
"Việc theo sát các rủi ro tài chính và kinh tế, cũng như bảo đảm tuân thủ luật pháp quốc tế, sẽ là những yếu tố trọng tâm trong quá trình phân tích kỹ thuật và các cuộc thảo luận sau đó," văn bản viết tiếp. Các tác giả cũng thừa nhận rằng "đây là một vấn đề phức tạp."
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 29-8-2026
