NATO TRANG BỊ HỎA TIỄN PHÒNG THỦ CỦA Ý TRÊN LÃNH THỔ THỔ NHĨ KỲ 

Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ (MSB) đã công bố kế hoạch khai triển hệ thống phòng không SAMP/T của Ý tới Căn cứ Không quân Chính số 3 tại Konya, nằm trong khuôn khổ kế hoạch phòng thủ thường trực của NATO. Động thái này nhằm tăng cường năng lực phòng không của liên minh. SAMP/T (viết tắt của Surface-to-Air Missile Platform/Terrain - Hệ thống hỏa tiễn địa không) là hệ thống phòng không và phòng thủhoar tiễn tầm trung đến tầm xa do Ý và Pháp cùng hợp tác phát triển.

Hệ thống này xử dụng các loại hỏa tiễn Aster 15 và Aster 30, cung cấp khả năng bảo vệ 360 độ trước phi cơ, trực thăng, máy bay không người lái (UAV) và đặc biệt là hỏa tiễn đạn đạo chiến thuật. Hệ thống được sản xuất bởi liên danh Eurosam , một liên doanh giữa các công ty quốc phòng MBDA và Thales.

Các thành phần chủ chốt bao gồm hỏa tiễn đánh chặn Aster 30 và hệ thống Radar đa năng Arabel. Nhờ xử dụng hỏa tiễn Aster 30, có tốc độ lên tới Mach 4,5, hệ thống có thể đánh chặn hỏa tiễn đạn đạo chiến thuật ở khoảng cách hơn 100 km, bên cạnh khả năng đối phó với phi cơ, hỏa tiễn hành trình và UAV. Các tổ hợp hỏa tiễn cơ động này có thể được  kết hợp hoàn toàn vào mạng lưới phòng không của NATO thông qua đường truyền dữ liệu Link 16.

Nhờ hệ thống Radar phát giác mục tiêu 3 chiều, chúng duy trì được xác suất đánh chặn cao ngay cả trong môi trường có nhiễu điện tử mạnh. Do vị trí chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ, Konya được coi là một trong những địa điểm quan trọng nhất đối với hệ thống phòng không của NATO. Liên minh này cũng đang vận hành các hệ thống Patriot tại Malatya và Incirlik. Căn cứ Không quân Chính số 3 tại Konya là một trong những căn cứ được liên minh xử dụng thường xuyên nhất cho các hoạt động của NATO và các cuộc tập trận quốc tế. Phòng không Thổ Nhĩ Kỳ

Trước mối đe dọa từ hỏa tiễn đạn đạo, Thổ Nhĩ Kỳ đã đề nghị NATO hỗ trợ về phòng không và phòng thủ hỏa tiễn. Trong giai đoạn 2013-2015, Mỹ đã khai triển hệ thống Patriot tại Gaziantep, Đức khai triển tại Kahramanmaraş và Hòa Lan khai  triển tại Adana. Kể từ năm 2015, các tổ hợp Patriot của Tây Ban Nha đã bảo vệ Căn cứ Không quân Incirlik, trong khi hệ thống SAMP/T của Ý đã hoạt động tại Kahramanmaraş từ năm 2016.

Sau khi các hệ thống của đồng minh dần được rút đi, Ankara bắt đầu tìm kiếm giải pháp quốc gia của riêng mình. Ngay từ năm 2013, Thổ Nhĩ Kỳ đã đề nghị mua tên lửa Patriot từ đối tác NATO là Mỹ để đáp ứng nhu cầu phòng không mặt đất. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đã thất bại do bất đồng về vấn đề chuyển giao kỹ thuật và giá cả. Ankara cho rằng việc NATO khai triển lực lượng tạm thời không thể đáp ứng các yêu cầu dài hạn của nước này.

Hệ quả là các chương trình phát triển hệ thống phòng không chiến lược nội địa đã được khai triển. Việc Nga bàn giao hệ thống phòng không S-400 vào năm 2019 đã khiến mâu thuẫn leo thang thành một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong lịch sử NATO. Sau thương vụ này, Mỹ đã loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35 và áp đặt các biện pháp trừng phạt theo Đạo luật Chống lại Kẻ thù của Mỹ thông qua Trừng phạt (CAATSA). Do hệ thống S-400 không được kết hợp vào mạng lưới phòng không của NATO, việc vận hành hệ thống này vẫn là vấn đề gây tranh cãi cho đến nay.

Căng thẳng với Iran

Thời điểm khai triển kế hoạch tại Konya thể hiện tình hình an ninh hiện tại trong khu vực. Vào tháng 3, các đơn vị của NATO đã đánh chặn một số hỏa tiễn đạn đạo phóng từ Iran đang hướng về không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Theo Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ và NATO, các hệ thống phòng thủ hỏa tiễn  của liên minh đóng tại Đông Địa Trung Hải đã được khai triển để đối phó với mối đe dọa đối với Thổ Nhĩ Kỳ.

Các sự việc này đã bộc lộ những lỗ hổng trong hệ thống phòng không của Thổ Nhĩ Kỳ, một thực tế cũng được NATO thừa nhận. Hệ thống SAMP/T, vốn cũng được xử dụng trong cuộc chiến tại Ukraine thời gian gần đây, đóng góp đáng kể vào an ninh không phận của nhiều quốc gia NATO, bao gồm cả Thổ Nhĩ Kỳ, thông qua các khẩu đội được khai triển.

Hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới

Trong bối cảnh an ninh căng thẳng, vấn đề này dự kiến ​​sẽ là trọng tâm tại hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ vào ngày 7 và 8 tháng 7. Do đó, giới quan sát coi việc khai triển hệ thống SAMP/T của Ý tại Konya không chỉ là một biện pháp quân sự, mà còn là tín hiệu mang tính biểu tượng về sự đoàn kết trong nội bộ liên minh.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 19-6-2026