THUẾ QUAN "ĐI ĐƯỜNG VÒNG": ÔNG TRUMP VIẾT LẠI LUẬT THƯƠNG MẠI 

Nguồn tin  Telepolis ngày 25-7: Sau khi các biện pháp thuế nhập cảng toàn thế giới của ông Trump thất bại, các mức thuế mới áp dụng cho hàng hóa từ 60 quốc gia đã có hiệu lực vào thứ Sáu, lần này Trump biện minh dựa trên vấn đề lao động cưỡng bức.

Đợt điều chỉnh thứ 45 đối với thuế suất nhập cảng của Mỹ trong vòng 18 tháng qua đã có hiệu lực vào lúc 00:01 sáng thứ Sáu 24-7 (giờ địa phương), đúngvafo  thời điểm các mức thuế trước đó hết hạn. Đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên.

Với động thái này, chính quyền Trump đã tìm ra một công cụ mà các luật sư thương mại tin rằng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn so với các mức thuế "có tính chất đáp trả" (reciprocal tariffs) từng bị Tòa án Tối cao bác bỏ vào tháng Hai.

Thất bại tại tòa án: Một khiếm khuyết về mặt cấu trúc

Vào tháng 4 năm 2025, dưới danh nghĩa "Ngày Giải phóng", Trump đã ngang ngược áp đặt mức thuế lên tới 50% đối với hàng nhập cảng từ khắp nơi trên thế giới, viện dẫn luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia.

Tòa án Tối cao đã tuyên bố các biện pháp này là bất hợp pháp vào tháng 2 năm 2026, với phán quyết cho rằng Tổng thống đã vượt quá thẩm quyền của mình. Điều này dẫn đến một làn sóng hoàn thuế; trong số khoảng 166 tỷ USD mà chính phủ thu được từ các mức thuế này, đến nay đã có khoảng 81 tỷ USD được hoàn trả.

Như một biện pháp tạm thời, White House đã áp đặt mức thuế chung 10% đối với tất cả hàng nhập cảng toàn thế giới, có hiệu lực trong 150 ngày. Mức thuế này đã hết hạn vào thứ Sáu. Tiếp theo đó không phải là sự giảm bớt áp lực thuế quan, mà là việc tái khẳng định cơ sở pháp lý cho chúng: các khoản thuế mới dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, một công cụ pháp lý đã từng vượt qua sự giám sát của tòa án trước đây.

Trump dùng lao động cưỡng bức để biện minh về mặt pháp lý

Lý do chính thức được đưa ra là 60 đối tác thương mại đang hành động chưa đủ quyết liệt để giải quyết vấn đề nhập cảng hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo hãng tin Reuters, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Mỹ đã duy trì lệnh cấm nhập cảng tương ứng trong gần một thế kỷ qua và luôn thực thi nghiêm ngặt quy định này. "Đã đến lúc các đối tác thương mại của chúng ta cũng cần hành động tương tự," ông Greer phát biểu.

Các quốc gia có lệnh cấm nhập cảng hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức sẽ chịu mức thuế 10%, trong khi các quốc gia không có luật như vậy sẽ phải đối mặt với mức thuế 12,5%. Theo Greer, 60 đối tác thương mại này chiếm khoảng 99% tổng kim ngạch nhập cảng của Mỹ. Các trường hợp được miễn trừ bao gồm dầu khí, phân bón, một số loại thực phẩm và các mặt hàng vốn đã chịu mức thuế an ninh quốc gia theo "Mục 232", cụ thể là ô tô, thép, nhôm và đồng.

Chuyên gia thương mại Caroline Freund, Trưởng khoa Chính sách và Chiến lược Thế giới thuộc Đại học UC San Diego, đã thẳng thắn chia sẻ với đài BBC rằng: Vấn đề này "không liên quan đến lao động cưỡng bức". Ông Trump đơn thuần chỉ đang tìm kiếm "một cơ sở pháp lý để duy trì các mức thuế quan".

Các mục tiêu cốt lõi, giảm thâm hụt thương mại và củng cố ngành sản xuất, vẫn không thay đổi. Kết quả của chính sách này tính đến nay là: Vào tháng 5, mức thâm hụt thương mại cao hơn khoảng 40% so với thời điểm chế độ thuế quan của ông Trump bắt đầu được áp dụng, trong khi việc làm trong ngành sản xuất vẫn tiếp tục sụt giảm.

*Hệ quả khác biệt đối với EU và Trung Quốc*

Phản ứng từ các quốc gia chịu ảnh hưởng có sự khác biệt tùy thuộc vào vị thế đàm phán của từng bên. EU đối mặt với mức thuế 10%; theo người phát ngôn của Ủy ban EU, mức thuế này phù hợp với các giới hạn trần đã được thống nhất trong thỏa thuận thương mại song phương năm ngoái. Brüssel cho biết điều này tạo ra "động lực tích cực" cho các cuộc đàm phán tiếp theo.

Tuy nhiên, một cuộc điều tra thứ hai theo "Mục 301" đang diễn ra song song , lần này liên quan đến cáo buộc dư thừa công suất, ảnh hưởng đến thêm 16 đối tác thương mại, trong đó lại bao gồm cả EU, Trung Quốc, Nhật Bản và Nam Hàn.

Trung Quốc, quốc gia chịu mức thuế 12,5%, đã bác bỏ các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức. "Không hề có tình trạng lao động cưỡng bức tại Trung Quốc," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh khẳng định. Một số tổ chức nhân quyền quốc tế đã phản bác điều này, viện dẫn tình hình của các nhóm thiểu số Hồi giáo tại Tân Cương. Các cố vấn của ông Trump đã phát tín hiệu tới phía đàm phán Trung Quốc về ý định dần nâng thuế đối với hàng hóa Trung Quốc trở lại mức 20% như đã thỏa thuận trong hiệp định thương mại tháng 11 năm 2025.

Điều còn lại là một mô hình quen thuộc: khi một con đường pháp lý bế tắc, một con đường khác sẽ được khai triển,  với cùng mục tiêu nhưng dựa trên một lý do biện minh mới. Các vụ kiện tụng, điều mà giới chuyên gia thương mại đã dự báo trước , sẽ quyết định liệu nỗ lực mới này có đủ cơ sở pháp lý vững chắc để duy trì chính sách thuế quan của ông Trump trong dài hạn hay không.

Vũ Thái An, ngày 27-7-2026