ĐI KHÔNG RỒI LẠI VỀ KHÔNG - TÔ LÂM LẠI THẤT BẠI TRONG CHUYẾN ĐI CANADA

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tô Lâm từ 24-25/9/2026 theo lời mời của Toàn quyền Canada Louise Arbour vừa kết thúc tối 25/9 giờ Ottawa. Tuy nhiên ngoài việc xin được kết giao ở mức độ " Nâng cấp đối tác chiến lược", không đạt được một hợp đồng thương mại có tầm vớc kinh tế đáng kể nào với Canada.

Đây là lần đầu tiên một Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam thăm chính thức Canada kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao 1973, nên được coi là cột mốc lịch sử. 

Thành quả được ghi nhận:

1. Nâng cấp lên Đối tác Chiến lược

Việt Nam và Canada quyết định nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược sau gần 10 năm là Đối tác Toàn diện (tháng 11/2017). 

Tuyên bố chung nêu rõ quan hệ dựa trên 8 trụ cột:

Hợp tác song phương, khu vực và đa phương 

Thương mại, đầu tư, tài chính, kinh tế

Giao thông vận tải, chuỗi cung ứng, hạ tầng

Chuyển đổi số, AI, công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo

An ninh năng lượng, môi trường, tăng trưởng bền vững

An ninh lương thực, nông nghiệp-thực phẩm

Quốc phòng, an ninh, hàng hải, thực thi pháp luật, tư pháp

Giáo dục, văn hóa, giao lưu nhân dân

2. Kinh tế - thương mại

Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN 

Thương mại nông - thực phẩm và thủy sản đạt gần 1,7 tỷ CAD trong năm 2025

Hai bên cam kết hoàn tất đàm phán FTA ASEAN-Canada sớm nhất và hiện đại hóa, mở rộng CPTPP. Canada ủng hộ Việt Nam làm Chủ tịch CPTPP 2026 và đăng cai APEC 2027.

3. Ký kết hàng loạt văn kiện

Trong hội đàm với Thủ tướng Mark Carney, hai lãnh đạo đã chứng kiến sự trao đổi các văn kiện hợp tác ở mức ghi nhớ, gồm:

*Bản ghi nhớ về Hợp tác vận tải biển và tham vấn hàng không tháng 9/2026 để mở đường bay thẳng 

*Bản ghi nhớ về Hợp tác năng lượng và chuyển đổi năng lượng sạch - LNG, hydrogen, điện gió ngoài khơi, cả đối thoại hạt nhân dân sự

*Bản ghi nhớ về Hợp tác môi trường, dự án "Đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam" do Canada tài trợ

*Gia hạn Bản ghi nhớ SPS về kiểm dịch động thực vật, thiết lập Đối thoại Nông nghiệp Việt Nam-Canada

4. Công nghệ và đổi mới sáng tạo

Thống nhất hợp tác qua chương trình ASEAN-Canada AI Connect, hợp tác STEM, AI, Chip bán dẫn, lượng tử, và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp.

Trong chuyến thăm, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã hội kiến Toàn quyền, Chủ tịch Thượng viện, Chủ tịch Hạ viện, phát biểu chính sách tại Quốc hội Canada và mời Thủ tướng Mark Carney thăm Việt Nam. 

Nhìn chung không có ký kết được một thỏa thuận đầu tư thương mại nào lớn lao, đáng kể.

So với chuyến đi Mỹ ngay trước đó thì chuyến Canada này nặng về chính trị - khuôn khổ, không mang về được một hợp đồng tỷ đô nào.

Những gì ký được ở Ottawa đều là MOU cấp Bộ, khung Đối thoại, chứ không phải Deal đầu tư:

MOU vận tải biển + mở đàm phán bay thẳng

MOU năng lượng sạch - chuyển đổi năng lượng, LNG, hydrogen

MOU môi trường

Gia hạn MOU SPS nông nghiệp

Lập Đối thoại Nông nghiệp Việt Nam - Canada

Không có gói như Boeing, LNG, AI data center mấy tỷ USD như khi đi Mỹ. Thương mại hai chiều cũng mới nêu con số hiện tại là ∼1,7 tỷ CAD nông-thủy sản 2025, và khẳng định Việt Nam là đối tác lớn nhất của Canada trong ASEAN thôi, chứ không công bố mục tiêu mới hay FTA song phương.

Lý do chuyên đi của Tô Lâm chỉ là nâng cấp kết bạn ngoại giao:

Mục tiêu chính là nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược sau 10 năm Đối tác Toàn diện, đây là thành quả về ngoại giao, mà lần đầu tiên Tổng Bí thư thăm Canada kể từ 1973.

Canada không phải là nhà đầu tư FDI thuộc hàng top ở Việt Nam như Mỹ, Nhật, Nam Hàn. Mô hình của Canada là hỗ trợ kỹ thuật, chuyển đổi năng lượng (JETP, REACH, FinDev), đô thị thích ứng khí hậu... Canada chưa có sự rót vốn vào việc xây dựng doanh nghiệp có tầm vóc nào ở VN.

Hai bên chỉ dồn sức cho FTA ASEAN - Canada - nếu xong thì mới được tính là cú hích thương mại thực sự, còn hiện tại vẫn dựa vào CPTPP.

Nói thẳng thắn thì chuyến này được tiếng, được khung 8 trụ cột để làm hướng đi cho 10 năm tới, nhưng chưa có tiềm năng về kinh tế thực sự. Nếu bạn chờ đợi một sụ đầu tư kiểu "Canada rót 5 tỷ USD vào VN" thì đúng là không có.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 29-9-2026